میهن تجارت- کاهش محسوس ارزش معاملات خرد در آخرین ماه سال زنگ خطر جدیدی را برای بورس به صدا درآورده است. دادههای معاملاتی نشان میدهد که همزمان با تشدید ریسکهای کلان اقتصادی، نااطمینانی فضای سیاست خارجی و تضعیف ارزش پول ملی، دماسنج نقدینگی بورس به پایینترین سطح در چند ماه اخیر رسیده است. رکود نه تنها در مقیاس ریالی بلکه در مقیاس دلار نیز وجود دارد و تصویر ضعیفی از رفتار سرمایه گذاران در بورس ترسیم می کند.
دماسنج رکود و رونق
در ادبیات بازار سرمایه، ارزش معاملات خرد به عنوان یکی از شفاف ترین شاخص ها برای اندازه گیری دمای بازار شناخته می شود. هر چه حجم پول رد و بدل شده بین خریداران و فروشندگان به صورت روزانه بیشتر باشد، نشانه مشارکت فعالتر سرمایه گذاران، نقدینگی بالاتر و انتظار برای حرکت قیمت هاست. از سوی دیگر، افت مداوم این معیار آماری به معنای کاهش تمایل به معامله، افزایش تردید در افق سودآوری و کناره گیری سرمایه گذاران واقعی از پذیرش ریسک است. ارزش معاملات از طریق دو کانال مهم بر کیفیت بازار تأثیر می گذارد. اول، کانال کشف قیمت؛ زمانی که معاملات از محبوبیت کمتری برخوردار می شوند، قیمت ها تحت تأثیر معاملات پراکنده و هیجانی به جای نتیجه عرضه و تقاضای واقعی شکل می گیرند. دوم، کانال نقدینگی. کاهش ارزش معاملات باعث افزایش هزینه ورودی و خروجی می شود و این موضوع خود به چرخه معیوب رکود دامن می زند. بنابراین افت این متغیر را نه به عنوان یک عدد ساده، بلکه نشانه کاهش اطمینان، تعلیق تصمیم گیری و وزن دهی سایه ریسک در بورس باید در نظر گرفت.
کاهش ریالی ارزش معاملات
بررسی آمار معاملات اسفند ماه نشان می دهد که میانگین ارزش معاملات خرد بورس در این ماه به ۷ هزار و ۳۹۷ میلیارد تومان رسیده است. این رقم کمترین میانگین ماهانه این متغیر از شهریور ماه سال جاری تاکنون است. این افت قابل توجه در حالی رخ داد که تنها یک ماه قبل، میانگین ارزش معاملات خرد در بهمن ماه در سطح 12200 میلیارد تومان بود. مقایسه روند ماهانه نیز تصویر واضح تری از افت سریع مشارکت در معاملات به دست می دهد: آمار فوق در حالی ثبت شد که میانگین ارزش معاملات خرد در ماه گذشته 12200 میلیارد تومان بود. در دی ماه به طور میانگین 23 هزار و 100 میلیارد تومان برای این عامل آماری و در آذرماه نیز میانگین ارزش معاملات خرد بورس 13 هزار و 500 میلیارد تومان ثبت شد. در مهر و آبان، میانگین ارزش معاملات جزئی در کانال 11 همت بوده است. این مسیر نزولی نشان دهنده کاهش تمایل به معامله در میان فعالان بازار سهام است. زمانی که ارزش معاملات در مدت زمان کوتاهی به کمتر از یک سوم سقف های قبلی می رسد، پیام ضمنی تعلیق تصمیم سرمایه گذاران است. نه فشار فروش سنگینی وجود دارد و نه موج خرید معناداری. به عبارت دیگر، بازار وارد فاز انتظار شده است. وضعیتی که در آن سرمایه گذاران ترجیح می دهند به جای معامله در یک محیط نامطمئن، پول نقد باقی بمانند یا به بازارهای جایگزین نگاه کنند. تداوم این وضعیت به ویژه برای بورس وابسته به گردش نقدینگی به معنای فرسایش تدریجی عمق بازار و شکنندگی واکنش قیمت ها به اخبار خواهد بود.
رکود عمیقتر زیر پوست ارقام ریالی
همزمان با افت ریالی ارزش معاملات، معیار دلاری این متغیر نیز کاهش شدیدتری را نشان می دهد. در نیمه دوم سال با تضعیف پول ملی و رشد قیمت دلار در بازار آزاد، مقایسه اسمی ارقام ریالی تصویر دقیقی از شدت رکود ارائه نمی دهد. وقتی ارزش معاملات به دلار محاسبه می شود، عمق واقعی کاهش مشارکت سرمایه گذاران آشکارتر می شود.
بیشتر بخوانید: بورس تهران در مرحله انتظار; سرمایه گذاران منتظر سیگنال های قوی تر از بازار هستند
داده ها نشان می دهد که در چهار ماه متوالی مهر، آبان، آذر و آذر میانگین ارزش دلاری معاملات ماهانه به بیش از 100 میلیون دلار در روز رسیده است. این رقم در بهمن ماه به حدود 85 میلیون دلار کاهش یافته و در اسفند به حدود 45 میلیون دلار کاهش یافته است. به عبارت دیگر نه تنها ارزش ریالی معاملات کاهش یافته است، بلکه با توجه به تاثیر افزایش نرخ ارز، قدرت واقعی گردش نقدینگی در بازار سهام تضعیف شده است. این نشان می دهد که رکود معاملات نه تنها نتیجه کمبود نقدینگی ریالی است، بلکه نتیجه ترکیبی از عدم تمایل به پذیرش ریسک، ابهام در افق سودآوری شرکت ها و جذابیت نسبی سایر بازارهای دارایی است. افت ارزش دلاری معاملات پیام دیگری را در دل خود دارد: جذابیت بورس برای سرمایه گذاران با نگاه دلاری کاهش یافته است.
در شرایطی که انتظارات تورمی و نوسانات ارزی در سطح بالایی قرار دارد، سرمایه گذار حرفه ای بازدهی بازارها را از نظر ارزی مقایسه می کند. کاهش محسوس این شاخص به معنای عقب ماندن بازار سهام از رقبای خود در جذب سرمایه است.
ترمز روانی معاملات
در کنار متغیرهای اقتصادی، ریسک های سیاسی نیز نقش تعیین کننده ای در کاهش ارزش معاملات دارند. فضای مبهم سیاست خارجی و نبود چشم انداز روشن در مسیر تنش زدایی یا تشدید تنش بین ایران و ایالات متحده آمریکا، سرمایه گذاران را به احتیاط واداشته است. در شرایطی که احتمال بروز تنش های جدید و یا حتی درگیری نظامی در افق ذهنی فعالان بازار وجود دارد، تصمیم برای سرمایه گذاری در دارایی های پرریسک بلندمدت به تعویق می افتد. ریسک ژئوپلیتیکی از سه کانال بر ارزش معاملات فشار وارد می کند: اول، افزایش عدم اطمینان در مورد سودآوری شرکت ها، به ویژه در صنایع صادرات محور و وابسته به زنجیره تامین خارجی. دوم، تقویت انگیزه صبر و رصد در بین سرمایه گذاران واقعی که ترجیح می دهند تا زمان روشن شدن متغیرهای کلان وارد بازار نشوند و سوم، افزایش تمایل به دارایی های نقدشونده بیشتر یا دارای ریسک کمتر در کوتاه مدت.
نتیجه این سه کانال کاهش تعداد و ارزش معاملات است. روندی که در 12 روز معاملاتی اخیر به وضوح مشاهده شد و ارزش معاملات خرد نتوانست از کانال 13 هزار میلیارد تومان عبور کند.
به طور کلی کاهش ارزش معاملات خرد را باید ناشی از سه عامل رکود انتظارات در بورس، فرسایش گردش نقدینگی دلار و سایه سنگین ریسک های سیاسی دانست. تا زمانی که سیگنال های واضحی مبنی بر بهبود چشم انداز اقتصاد کلان و کاهش عدم قطعیت های ژئوپلیتیکی وجود نداشته باشد، بعید است دماسنج معاملاتی بورس به سرعت از وضعیت فعلی فاصله بگیرد.
منبع: دنیای اقتصاد
