طلای سیاه به قله دوساله رسید؛ قیمت نفت سه‌رقمی می‌شود؟

بازار جهانی نفت یک هفته پرتنش و رکوردشکنی را پشت سر گذاشت. جایی که تشدید جنگ بین ایران و اتحاد آمریکا و اسرائیل بار دیگر نشان داد که چگونه موضوع ژئوپلیتیک می تواند جهت قیمت انرژی را تغییر دهد.

به گزارش دنیای اقتصاد، در این شرایط قیمت نفت برنت با عبور از مرز 89 دلار به بالاترین سطح از آوریل 2024 رسید و در یک هفته نزدیک به 20 درصد افزایش یافت. جهشی که یادآور شوک انرژی سال 2022 است. علیرغم وعده آمریکا برای اسکورت نفتکش ها در تنگه هرمز، بازار همچنان نگران اختلال عرضه است. به خصوص که عبور نفتکش ها از این گلوگاه حیاتی 90 درصد کاهش یافته است.

در عین حال توقف بخشی از زیرساخت های انرژی در منطقه و افزایش هزینه های حمل و نقل، فشار صعودی بر قیمت ها وارد کرده است. چین همچنین تلاش های دیپلماتیک را برای اطمینان از عبور ایمن نفتکش ها آغاز کرده است، زیرا حدود 45 درصد از واردات نفت این کشور از طریق تنگه هرمز انجام می شود. از سوی دیگر، آمریکا با بررسی گزینه هایی مانند آزادسازی ذخایر استراتژیک و اعطای معافیت برای خرید نفت روسیه تلاش می کند از تشدید بحران جلوگیری کند.

بازار جهانی نفت هفته پرتنش و بی سابقه ای را پشت سر گذاشت، زمانی که تشدید جنگ بین ایران و اتحاد آمریکا و اسرائیل در خاورمیانه بار دیگر نقش تعیین کننده ژئوپلیتیک در تعیین جهت قیمت انرژی را برجسته کرد. در بحبوحه این تنش ها، قیمت شاخص برنت پس از پنج روز رشد متوالی در پایان هفته به افزایش خود ادامه داد و از مرز 87 دلار در هر بشکه عبور کرد و به بالاترین سطح از آوریل 2024 رسید.

این روند افزایشی می تواند به این معنا باشد که بازار هنوز سیگنال های سیاسی واشنگتن در مورد امکان مداخله برای کاهش قیمت انرژی را جدی نگرفته است، زیرا حتی با وجود وعده های آمریکایی برای اسکورت نفتکش ها در تنگه هرمز، قیمت نفت در چند روز اخیر نزدیک به 20 درصد افزایش یافته و در راه ثبت بزرگترین جهش خود از زمان شوک انرژی ناشی از جنگ روسیه-20 اوکراین است.

تا لحظه نگارش این خبر و به نقل از سایت تریدینگ اکونومیکس، قیمت شاخص برنت روز جمعه 15 اسفندماه با 2 درصد افزایش به 87 دلار در هر بشکه رسید و نفت وست تگزاس اینترمدیت در سطح 84 دلار و 50 سنت معامله شد.

تصویر کلی بازار همچنان صعودی است. نفت برنت در این هفته 20 درصد رشد داشته و شاخص نفت آمریکا نیز 19 درصد افزایش را تجربه کرده است. چنین جهشی از منظر سرعت و ابعاد یادآور شوک قیمتی اوایل سال 2022 است. زمانی که حمله روسیه به اوکراین بازارهای انرژی را به شدت مختل کرد و قیمت ها را برای مدتی به بالای 100 دلار در هر بشکه رساند.

عامل اصلی این افزایش قیمت، گسترش جنگ از اواخر بهمن ماه و آغاز درگیری مستقیم ایران از یک سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر بوده است. تنشی که به سرعت به یکی از حساس ترین نقاط ژئوپلیتیکی جهان یعنی تنگه هرمز کشیده شده است. این آبراه استراتژیک که حدود یک پنجم نفت صادراتی جهان از آن عبور می کند، اکنون عملا به مرکز اختلال در جریان انرژی تبدیل شده است. توقف حرکت بسیاری از نفتکش ها در این مسیر، بازار جهانی را با خطر کمبود عرضه و افزایش هزینه های حمل و نقل مواجه کرده است.

با گسترش درگیری ها در منطقه خاورمیانه، اثرات جنگ به مسیرهای کشتیرانی محدود نمی شود و زیرساخت های انرژی نیز تحت تأثیر قرار گرفته است. گزارش ها حاکی از تعطیلی برخی از پالایشگاه ها و تاسیسات گاز طبیعی مایع در این منطقه است. تحولاتی که نگرانی ها از تداوم عرضه سوخت در بازار جهانی را تشدید کرده است. این اختلالات در شرایطی رخ می دهد که بازار انرژی پیش از این با محدودیت عرضه و کاهش سرمایه گذاری در برخی پروژه های بالادستی مواجه شده است.

تلاش های دیپلماتیک چین

در این شرایط، چین به عنوان بزرگترین واردکننده نفت خام و دومین اقتصاد بزرگ جهان، تلاش های دیپلماتیک فشرده ای را برای تضمین عبور ایمن کشتی های نفت و گاز از تنگه هرمز آغاز کرده است. به گفته منابع دیپلماتیک، پکن در حال مذاکره با تهران برای ایجاد امکان عبور ایمن نفتکش‌های نفت خام و همچنین کشتی‌های حامل گاز طبیعی مایع قطر از این مسیر حیاتی است.

این مذاکرات نشان می دهد که بحران کنونی خلیج فارس نه تنها یک درگیری منطقه ای است، بلکه به سرعت به معضلی در ابعاد اقتصادی جهانی تبدیل شده است. موضوعی که برای کشورهایی مانند چین که به شدت به انرژی وارداتی وابسته هستند، اهمیت حیاتی دارد.

وابستگی چین به انرژی خاورمیانه یکی از عوامل کلیدی فعال شدن دیپلماسی این کشور در بحران اخیر است. بر اساس برآوردها، حدود 45 درصد از نفت وارداتی چین از تنگه هرمز عبور می کند. بنابراین هرگونه اختلال طولانی مدت در این آبراه می تواند امنیت انرژی کشور را به خطر بیندازد و هزینه های واردات انرژی را به میزان قابل توجهی افزایش دهد. این موضوع باعث شده پکن تلاش کند تا از روابط نسبتا نزدیک خود با تهران برای باز نگه داشتن حداقل مسیرها برای عبور نفتکش ها استفاده کند.

کاهش 90 درصدی عبور و مرور نفتکش ها

بر اساس اطلاعات شرکت رهگیری نفتکش ها، حجم عبوری نفتکش ها از تنگه هرمز نسبت به هفته گذشته حدود 90 درصد کاهش داشته است. رقمی که نشان می دهد بازار عملا با یک شوک لجستیکی مواجه شده است. به طور معمول ماهانه حدود یک میلیون تن نفت از این تنگه روانه بازارهای آسیایی می شود که معادل حدود 24 هزار بشکه در روز است و حدود 70 درصد آن به جنوب شرق آسیا می رسد.

اما با تشدید تنش ها و افزایش خطرات امنیتی برای کشتی ها، بسیاری از خطوط کشتیرانی و مالکان نفتکش از عبور از این مسیر خودداری می کنند. نتیجه این وضعیت کاهش سریع عرضه سوخت کشتی در بازارهای منطقه و جهش قیمت در مراکز مهم بانکی به ویژه سنگاپور بوده است.

پریانکا ساچدوا، تحلیلگر ارشد بازار در فیلیپ نوا، معتقد است که ادامه تعطیلی فعالیت ها در تنگه هرمز می تواند پیامدهای عمیقی برای بازار انرژی داشته باشد. به گفته وی، هر روز که جریان نفت در هرمز متوقف شود، دو اثر مهم بر بازار خواهد داشت: اول عدم توانایی در ذخیره سازی حدود 20 میلیون بشکه نفت در روز و دوم، کاهش جریان عرضه به بازار جهانی که در نهایت می تواند قیمت ها را به سطوح بالاتری برساند. در چنین فضایی دولت آمریکا به دنبال راه هایی برای مهار جهش قیمت انرژی است.

مقامات کاخ سفید اعلام کرده اند که واشنگتن در حال بررسی طیف وسیعی از گزینه ها برای کنترل بازار است. از جمله آزادسازی نفت از ذخایر استراتژیک آمریکا، اعطای معافیت از مقررات اختلاط سوخت و حتی مداخله در بازار آتی نفت. این گزینه آخر از نظر تاریخی غیرمعمول است زیرا به جای تأثیرگذاری بر عرضه فیزیکی نفت، مستقیماً بر بازارهای مالی و ابزارهای مشتقه تمرکز می کند. در همین راستا، وزارت خزانه داری آمریکا نیز اقداماتی را برای کاهش فشار بر بازار انرژی آغاز کرده است.

معافیت خرید نفت روسیه

یکی از مهمترین اقدامات، صدور معافیت برای خرید نفت روسیه بوده است. نفتی که خرید آن پیش از این به دلیل تحریم ها با محدودیت های جدی مواجه بود. این معافیت‌ها به برخی از شرکت‌ها اجازه می‌دهد تا نفت روسیه را که در نفت‌کش‌ها ذخیره می‌شوند، خریداری کنند و از این طریق تا حدی کمبود عرضه ناشی از جنگ خاورمیانه را جبران کنند.

اولین گروه از دریافت کنندگان این معافیت ها، پالایشگاه های هندی بودند. پالایشگاه هایی که در ماه های گذشته تحت فشار سیاسی برای کاهش خرید نفت روسیه بودند. اکنون با صدور این مجوزها، شرکت های هندی بار دیگر خرید محموله های روسی را آغاز کرده و میلیون ها بشکه نفت برای تغذیه پالایشگاه های خود سفارش داده اند. این تحول نشان می دهد که در بحران انرژی، ملاحظات اقتصادی می تواند بر فشارهای ژئوپلیتیکی غلبه کند.

بر اساس داده های شرکت ردیابی نفتکش های Clapper، در حال حاضر حدود 30 میلیون بشکه نفت روسیه در نفتکش های مستقر در اقیانوس هند، دریای عرب و تنگه سنگاپور ذخیره شده است. بخشی از این روغن به عنوان انبار شناور نگهداری می شود و در صورت نیاز به سرعت وارد بازار می شود.

این ذخایر می تواند تا حدودی به کاهش فشار عرضه کمک کند، اما بسیاری از تحلیلگران معتقدند در صورت ادامه اختلال در هرمز، این حجم نفت برای تعادل بازار کافی نخواهد بود. با وجود جهش اخیر قیمت ها، برخی از تحلیلگران معتقدند که واکنش بازار همچنان نسبتا محدود بوده است. به گفته تونی سیکامور، تحلیلگر IG، اگرچه قیمت نفت در این ماه نزدیک به 20 درصد افزایش یافته است، اما هنوز حدود 3.40 دلار بالاتر از میانگین چهار ساله است.

به گفته وی، این موضوع نشان می دهد که بازار هنوز سناریوی بدبینانه تری مانند انسداد کامل و طولانی مدت تنگه هرمز را در قیمت ها لحاظ نکرده است. با این حال، بسیاری از ناظران بازار انرژی هشدار می‌دهند که در صورت ادامه جنگ و سرایت آن به دیگر کشورهای تولیدکننده منطقه، وضعیت ممکن است به سرعت تغییر کند. خاورمیانه همچنان یکی از مهمترین مراکز تولید نفت در جهان است و هرگونه اختلال گسترده در تولید یا صادرات آن می تواند تعادل شکننده بازار انرژی را مختل کند.

در چنین شرایطی، آینده قیمت نفت بیش از هر زمان دیگری به تحولات سیاسی و نظامی وابسته شده است. واشنگتن از یک سو تلاش می کند با ابزارهای مالی و سیاسی از جهش شدید قیمت ها جلوگیری کند و از سوی دیگر تداوم درگیری ها در منطقه خطرات عرضه را افزایش می دهد. این کشمکش بین نیروهای ژئوپلیتیک و ابزارهای اقتصادی تعیین خواهد کرد که آیا بازار نفت وارد دوره جدیدی از شوک انرژی می شود یا اینکه تلاش های سیاسی برای مهار بحران مانع از شکل گیری افزایش قیمت پایدار می شود.