با تشدید تنش ها بین ایران و آمریکا در خلیج فارس، نگاه ها عمدتاً معطوف نفتکش ها، پالایشگاه ها و تأسیسات گازی است. اما در کشورهای ساحلی منطقه مانند عربستان سعودی، امارات، قطر و کویت، زیرساخت های حیاتی دیگری وجود دارد که بی سر و صدا اما به طور مداوم از زندگی میلیون ها نفر پشتیبانی می کند: کارخانه های آب شیرین کن. در این اراضی کم بارش که منابع آب طبیعی محدود است، آب شیرین کن یک امر تجملی نیست، بلکه یک ضرورت است.
برای میلیون ها نفر، آب لوله کشی بیشتر به پمپ ها، غشاهای اسمز معکوس و واحدهای تبخیر بدهکار است تا منابع طبیعی. در عربستان سعودی بیش از ۷۰ درصد آب شهری از طریق تاسیسات نمکزدایی تامین میشود و در امارات متحده عربی تقریباً تمام نیازهای شهری و صنعتی از جمله ساختمانها و مجتمعهای صنعتی عظیم به آب شیرینسازی شده وابسته است. این تاسیسات به صورت شبانه روزی فعال هستند و میلیون ها متر مکعب آب آشامیدنی تولید می کنند.
عواقب فوری انسانی
کارشناسان هشدار می دهند که در شرایط جنگی، این تاسیسات آب شیرین کن بیشتر از تاسیسات نفت و گاز آسیب پذیر هستند و تخریب آنها می تواند عواقب فوری انسانی داشته باشد.
به گفته کارشناسان امنیت انرژی و آب در خاورمیانه، نفت و گاز برای اقتصاد جهانی حیاتی است، اما در خلیج فارس تأسیسات نمکزدایی حیاتیتر است. با آسیب به این تاسیسات آب شیرین کن، جان میلیون ها نفر در خطر است. کمبود آب، بحران های بهداشتی و ناآرامی های اجتماعی در کوتاه ترین زمان ممکن رخ خواهد داد.
از نظر فنی، بسیاری از این تأسیسات نمکزدایی در ساحل و نزدیک به پالایشگاهها و تأسیسات نفت و گاز واقع شدهاند که آنها را در برابر حملات موشکی، خرابکاری یا حملات سایبری در زمان درگیری آسیبپذیر میکند.
دستگاه های آب شیرین کن حرارتی که آب را با تبخیر و تراکم شیرین می کنند به سوخت و برق مستمر نیاز دارند. واحدهای اسمز معکوس نیز با پمپ های فشار قوی و تعمیر و نگهداری تخصصی کار می کنند. حتی یک قطع کوتاه مدت می تواند تولید را به شدت کاهش دهد.
پیامدهای اقتصادی نیز گسترده است. صنایع بزرگ به ویژه پتروشیمی و تولیدی برای فعالیت خود به آب پایدار نیاز دارند و هرگونه اختلال در تاسیسات نمک زدایی می تواند خطوط تولید را متوقف کند و صادرات و اشتغال در منطقه را تحت تاثیر قرار دهد. شهرها بلافاصله با کمبود آب مواجه خواهند شد و بیمارستان ها، مدارس و زندگی روزمره مردم در بحران خواهد بود.
آسیب پذیری واقعی
تحلیلگران بین المللی به یک نکته استراتژیک اشاره می کنند: توجه جهانی بر نفت و گاز متمرکز است، اما آسیب پذیری واقعی ممکن است در آب باشد. در جنگ خلیج فارس 1990-1991، آسیب به زیرساخت های آب و برق در کویت باعث کمبود شدید آب شد و مداخلات اضطراری برای جلوگیری از یک فاجعه انسانی ضروری بود. امروزه جمعیت شهری افزایش یافته و آب شیرین کن ها به بخشی ضروری از زندگی روزمره تبدیل شده اند.
کشورها تلاش های زیادی برای کاهش خطرات کمبود آب شیرین انجام داده اند. سیستم های پشتیبان ایجاد شده اند و چندین نرم کننده آب منابع آب آشامیدنی شهر را تغذیه می کنند و مخازن ذخیره آب به عنوان پشتیبان عمل می کنند. اما کارشناسان هشدار می دهند که حتی سیستم های پشتیبان در مواجهه با یک درگیری تمام عیار ممکن است نتوانند کمبود شدید را جبران کنند زیرا آب غیر قابل جایگزینی است. نفت را می توان وارد کرد یا از ذخایر استراتژیک استفاده کرد، اما میلیون ها لیتر آب آشامیدنی را نمی توان بلافاصله جایگزین کرد.
مفهوم استراتژیک واضح است: در برنامه ریزی نظامی، تاسیسات نمک زدایی آب می تواند به اندازه خطوط لوله نفت یک هدف استراتژیک باشد. دولت های منطقه ای از این آسیب پذیری آگاه هستند و در خطوط لوله زیرزمینی، تقویت تاسیسات نمک زدایی آب و سیستم های نظارتی پیشرفته سرمایه گذاری می کنند. اما در شرایط تداوم تنش، کارشناسان تاکید میکنند که مردم، نه فقط اقتصاد، میتوانند اولین قربانیان آسیب به کارخانههای نمکزدایی باشند.
در منطقه ای که به خاطر ثروت نفتی اش شناخته شده است، آب اکنون به گرانبهاترین منبع تبدیل شده است. در حالی که اخبار بر حجم نفت و گاز متمرکز است، جریان نامرئی آب شیرین شده توانایی شهرها را برای بقا در بحران تعیین می کند.
