سخنرانی دیروز دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، اولین سخنرانی رسمی او به ملت پس از تشدید جنگ با ایران بود.
ترامپ در این سخنرانی که از کاخ سفید پخش شد، هدف اصلی خود را نابودی نیروی دریایی و هوایی ایران و فلج کردن برنامه موشکی و هستهای ایران دانست و تقریباً تمام شده است.
وی مستقیماً هشدار داد: «در دو سه هفته آینده ضربه سختی به آنها خواهیم زد و ایران را به عصر حجر برمی گردانیم. این سخنان که به سرعت در رسانه های جهان بازتاب یافت، یادآور تهدیدات تاریخی بمباران گسترده بود.
در واکنش به اظهارات ترامپ، چین واکنش شدیدی داشت و وزارت خارجه آن را «عملیات نظامی غیرقانونی» آمریکا خواند که باعث بسته شدن تنگه هرمز شد.
سخنگوی وزارت خارجه چین گفت: راه حل نظامی اساسی نیست و تشدید درگیری به نفع هیچ طرفی نیست. روسیه همچنین از طریق دیپلمات های خود نگرانی عمیق خود را ابراز کرد و سخنرانی ترامپ را “تهدیدکننده و غیرمسئولانه” توصیف کرد.
ترامپ در همان سخنرانی، نیروی دریایی ایران را «نابود شده» و نیروی هوایی را «ویرانه» خواند و گفت: رهبران آنها دیگر تهدیدی نیستند. اما او در مورد کنترل تنگه هرمز یا سطح غنی سازی اورانیوم حرفی نزد.
در این میان ترامپ به تنگه هرمز اشاره ای نکرد. اما دلیل این موضوع را می توان در ملاحظات اقتصادی جستجو کرد; هر گونه اشاره ای به تنگه هرمز (که 20 درصد نفت جهان از آن عبور می کند) بلافاصله قیمت جهانی نفت را افزایش می دهد و تورم داخلی در ایالات متحده را تشدید می کند.
ترامپ که همواره بر «پایین بودن قیمت بنزین» برای رای دهندگان آمریکایی تاکید داشته، سعی کرد با سکوت در این باره، بازارها را آرام نگه دارد. به همین دلیل، اشاره به هرمز را میتوان بهعنوان اعتراف ضمنی به آسیبپذیری زنجیره تأمین انرژی ایالات متحده تلقی کرد، در حالی که او میخواست تصویری از پیروزی کامل ارائه دهد.
اما بازارهای جهانی به سرعت به سخنان او واکنش نشان دادند: سهام آسیایی سقوط کرد، دلار تقویت شد و قیمت نفت افزایش یافت. تحلیلگران سرمایه گذاری می گویند سخنرانی ترامپ “پیام متفاوتی” داشت: او ادعای پیروزی قریب الوقوع را داشت اما تهدید به ادامه حملات سنگین کرد.
این تناقض باعث شد بسیاری از کارشناسان این سوال را مطرح کنند که آیا این سخنرانی بخشی از عملیات فریب است تا ایران را تحت فشار روانی قرار دهد و در عین حال بازارها را آرام کند؟ عدم اشاره به تنگه هرمز و اورانیوم غنیشده این احتمال را تقویت میکند که ترامپ عمداً جزئیات حساس را برای جلوگیری از تشدید تنشها کنار گذاشته است.
از سوی دیگر ترامپ به اورانیوم غنی شده اشاره ای نکرد. در چرایی این موضوع باید گفت که این سکوت عمدی به نظر می رسد; چرا که هرگونه اشاره به سطح غنی سازی (که ایران مدعی شده است که پس از جنگ به سطوح بالاتری رسیده است) می تواند دو پیام ناخواسته را به همراه داشته باشد: اول، اعتراف به این که برنامه هسته ای ایران هنوز به طور کامل نابود نشده است، و دوم، تحریک ایران برای اعلام رسمی غنی سازی بالاتر، که باعث تشدید تنش می شود. ترامپ با تمرکز بر “نابودی نیروهای دریایی و هوایی” تصویری از موفقیت نظامی را بدون پرداختن به جزئیات فنی ترسیم کرد که ممکن است اعتبار ادعاهای پیروزی را زیر سوال ببرد.
در یک سطح تحلیل، سخنرانی ترامپ در تهدید ایران به «عصر حجر» یک عملیات فریبکاری بود. چرا که ترامپ با الفاظ تند و تهدیدآمیز (مثل «عصر حجر») سعی در فشار روانی بر ایران داشت و در عین حال به پایگاه داخلی خود نشان می داد که «قوی و قاطع» عمل می کند. اما عدم اشاره به تنگه هرمز و اورانیوم غنی شده نشان می دهد که او عمداً جزئیات حساس را کنار گذاشته تا بازارها را آرام کند و ایران را به سمت مذاکره سوق دهد.
این الگو مشابه تاکتیکهای مذاکره قبلی ترامپ است: حداکثر تهدید در ظاهر، اما انعطافپذیری در عمل. اگر سخنرانی صرفا روانشناختی بود، هدف آن صرف زمان برای ادامه عملیات محدود بدون تشدید واقعی بود. در مجموع، سخنرانی صبح امروز ترامپ مملو از نقل قول های تند «عصر حجر» بود، اما عدم صحبت عمدی در مورد تنگه هرمز و اورانیوم غنی شده نشان از محاسبات دقیق او دارد.
