بعدی- مطالعات هنری جدید نشان می دهد که در پشت سکوت و سادگی نقاشی های ورمیر دنیایی از رمز و راز، حذف آگاهانه و مهارت های فنی خارق العاده نهفته است که همچنان محققان را شگفت زده می کند.
بر اساس گزارشی از وال استریت ژورنال، در زیر لایه های تاریک و عمیق تابلوی «چربه خفته» اثر یوهانس ورمیر، نقاش برجسته هلندی قرن هفدهم، تصویری پنهان شده است که دهه ها توجه محققان را به خود معطوف کرده است. در گوشه سمت راست بالای این اثر که در حدود سال 1657 خلق شده، مردی بی چهره زیر پوششی از رنگ های تیره مدفون شده است. چهره ای که اولین بار در سال 1973 شناسایی شد اما هویتش در هاله ای از ابهام باقی ماند.
اکنون با استفاده از فناوری پیشرفته اشعه ایکس، گروهی از محققان هنر موفق شده اند تصویر دقیق تری از این قسمت پنهان به دست آورند. نتیجه تعجب آور است: مرد نقاشی شده شباهت زیادی به هنرمندی دارد که پشت سه پایه کار می کند. و به گفته برخی از محققان، این چهره می تواند خود ورمیر و شاید نوعی خودنگاره پنهان باشد.
این کشف قابل توجه تنها یکی از یافته های کتاب «نزدیک به ورمیر» (نزدیکتر به ورمیر) است. اثری جامع و مصور که آخرین تحقیقات درباره زندگی و هنر این استاد هلندی (1675-1632) را گرد هم می آورد. کتاب با رویکردی دقیق و تحلیلی، مخاطب را به سفری درونی در دل تابلوهایی می برد که با وجود سکون و سادگی ظاهری، پر از رمز و راز هستند.
سوالات بی پاسخ بسیاری در آثار ورمیر وجود دارد. به عنوان مثال، چرا یک نقاش ناشناس، سالها پس از مرگش، تصویر کوپید را که قبلاً روی دیوار پشت شخصیت اصلی در دختری در حال خواندن نامه در پنجره باز (حدود 1659) ظاهر شده بود، پاک کرد؟ این عمل که می توان آن را نوعی حذف نمادین دانست، از بار حسی و اروتیک اثر می کاهد و حال و هوای آن را دگرگون می کند. یا چرا ورمیر کمان متمایز الهه شکار را در نقاشی «دیانا و خدمتکارانش» (حدود سال 1654) حذف کرد؟ و شاید از همه مرموزتر این باشد که دلیل پوشاندن گهواره خالی در اثر معروف «شیرشکار» (حدود سال 1660) چیست؟
پاسخ قطعی به انگیزههای ورمیر ممکن است هرگز به دست نیاید، اما آنچه واضح است توانایی خارقالعاده او در پالایش صحنهها و تقلیل عناصر به جوهر ناب و ضروری آنهاست. حذف و تصحیح او نه از سر تردید، بلکه برای ایجاد تعادلی دقیق و شاعرانه انجام شده است; تعادلی که امروزه امضای بصری او محسوب می شود.
بخش دیگری از کتاب به بررسی دقیق رنگدانه های مورد استفاده ورمیر اختصاص دارد. به عنوان مثال، در آثاری مانند «جغرافیدان» (1669)، از رنگدانه ای به نام «سبز خاکی» برای دستیابی به رنگ های نرم و طبیعی پوست استفاده کرد. تکنیکی که به گفته نویسندگان، در آن زمان هیچ نقاش هلندی دیگری از آن استفاده نمی کرد. این جزئیات فنی، اگرچه ممکن است برای بازدیدکنندگان متوسط موزه ضروری به نظر نرسد، درک عمیق تری از مهارت و نوآوری ورمیر ارائه می دهد.
در بخشی دیگر کتاب به تحلیل رنگ سفید سربی می پردازد. ماده ای که ورمیر برای ایجاد مرواریدهای درخشان و شیر روان در کوزه ها استفاده می کند. تحقیقات شیمیایی جدید نشان داده است که سنگ معدن این رنگدانه عمدتاً از منطقه دربی شایر انگلستان تامین می شود. چنین اطلاعاتی ممکن است در نگاه اول فنی و تخصصی به نظر برسند، اما این جزئیات تصویر ملموس تری از روند کاری هنرمند و شبکه های تجاری زمان خود ارائه می دهد.
از نقاط قوت «نزدیک به ورمیر» میتوان به تصاویر باکیفیت و بزرگنماییهای دقیق آن اشاره کرد. این تصاویر زمانی بیشترین تاثیر را دارند که جزئیات جدیدی را آشکار کنند. مانند شباهت چشمگیر مروارید درخشان در تابلوی «دختری با گوشواره مروارید» (حدود 1665) و انعکاس نور در چشمان سوژه. این هماهنگی ظریف بار دیگر مهارت ورمیر در بازی با نور و بازتاب را برجسته می کند. عنصری که در جادوی بصری آثار او نقش اساسی دارد.
کتاب «نزدیکتر به ورمیر» هم برای پژوهشگران تاریخ هنر و هم برای علاقه مندان عادی جذاب است. این اثر با نگاهی محترمانه و موشکافانه، خواننده را به فضاهای داخلی آرام و فریبنده ورمیر می برد. فضاهایی که دنیایی از معنا و احساس را در سکوت خود پنهان می کنند. در نهایت، این کتاب یادآوری است که حتی پس از گذشت قرنها، آثار ورمیر همچنان ظرفیت شگفتانگیز و الهامبخش را دارند و فقط باید کمی دقیقتر نگاه کنیم.
