بعدی- کیت جانسون، تحلیلگر ارشد اقتصادی در مجله فارین پالیسی
به گزارش به گزارش میهن تجارت به نقل از مجله فارین پالیسی، از یک منظر بن بست بین آمریکا و ایران بر سر تنگه هرمز به یک موضوع بسیار تعیین کننده یعنی ذخیره سازی نفت برمی گردد. دولت ترامپ معتقد است که محاصره نیمه کامل و دو هفته ای آمریکا علیه کشتیرانی ایران به زودی تهران را به زانو در خواهد آورد. محاسبات واشنگتن این است که با کاهش شدید صادرات نفت، ظرفیت ذخیره سازی نفت خام ایران به سرعت پر می شود و تهران مجبور می شود چاه های نفت خود را ببندد. این تصور توضیح میدهد که چرا واشنگتن ظاهراً ترجیح داده منتظر تسلیم شدن ایران باشد. تسلیم شدنی که با وجود هشت هفته جنگ هنوز محقق نشده است.
محاصره دریایی و نبرد ظرفیت ها در بازار نفت ایران
اما ایران نیز از این چالش آگاه است و به سرعت به دنبال مکان هایی برای ذخیره نفت خام خود است. آن هم در شرایطی که از ابتدای محاصره آمریکا، صادرات نفت این کشور سه چهارم کاهش یافته است. اما تهران این وضعیت را تجربه ای بی سابقه نمی بیند. ایران پیش از این در دوره فشار شدید تحریمهای آمریکا در دولت اوباما و ترامپ با کاهش صادرات و تعطیلی بخشی از تولید مواجه شده بود، اما هیچیک از این دورهها آسیبهای پایداری به میادین نفتی کشور وارد نکرد. علاوه بر این، محاصره آمریکا کامل نیست. ایران هنوز بخشی از نفت خود را بارگیری و صادر می کند.
از سوی دیگر، متحدان آمریکا در خلیج فارس نیز وارد دومین ماه تعطیلی تولید خود شده اند. تعطیلی هایی که در مجموع بسیار گسترده تر از هر چیزی است که ایران ممکن است با آن مواجه شود. این واقعیت معادله فشار را پیچیده می کند: واشنگتن می خواهد ایران را با بحران ذخایر مجبور به عقب نشینی کند، اما در عین حال، شرکای منطقه ای آمریکا بهای سنگینی را برای بستن مسیرهای انرژی می پردازند. افزایش قیمت نفت نیز بخشی از این محاسبه شده است. قیمت نفت در آمریکا روز سه شنبه از 100 دلار در هر بشکه عبور کرد و شاخص جهانی نفت نیز به بیش از 111 دلار رسید.
اجبار ایران به کاهش تولید نفت، با همه عواقب شدید و پایداری که می تواند به همراه داشته باشد، هسته اصلی منطق پشت محاصره دریایی دولت آمریکا در 13 آوریل است. دونالد ترامپ در آخر هفته مدعی شد که تعطیلی قریب الوقوع تولید نفت ایران می تواند منجر به انفجار خطوط لوله نفت این کشور شود و گفت: زمانی که منفجر شد، هرگز نمی توانید آن را دوباره جمع کنید. در همین راستا، اسکات بسانت، وزیر خزانهداری آمریکا پیشبینی کرده است که توقف تولید منجر به کمبود بنزین داخلی در ایران خواهد شد و احتمالاً فشار اجتماعی و سیاسی بیشتری بر رژیم ایران وارد خواهد کرد.
این دیدگاه در میان محافل رادیکال واشنگتن نیز رایج است. بنیاد دفاع از دموکراسیها استدلال میکند که تعطیلی طولانیمدت میادین نفتی ایران میتواند بخش قابلتوجهی از ظرفیت آنها را فلج کند و فشار مالی را بر دولتی که قبلاً با نارضایتی داخلی مواجه است، افزایش دهد.
تانکرهای نفت تعطیل شدند؛ برگ تازه تهران برای غلبه بر فشار دریا
اکنون پس از گذشت دو هفته از آغاز محاصره آمریکا، نشانه هایی از فشار بر ظرفیت ذخیره سازی نفت ایران دیده می شود. تهران یک نفتکش قدیمی را از حالت رکود خارج کرده تا از آن به عنوان انبار شناور موقت استفاده کند. در عین حال، به دنبال مخازن ذخیره بیشتر در خشکی برای تکمیل ظرفیت تاسیسات اصلی جزیره خارک است. ایران همچنین از تعدادی نفتکش خالی برگشتی استفاده کرده است که توانسته بودند از محاصره آمریکا عبور کنند تا بخشی از نفت خود را ذخیره کنند. اما این بحران برای تهران کاملاً جدید نیست.
«آیا به نقطهای نزدیک میشوند که مجبور به توقف تولید شوند؟ خیر؛ نفتکشها همچنان به جزیره خارک سفر میکنند و ایران هنوز مقداری ظرفیت ذخیرهسازی در خشکی دارد. به گفته وی، استفاده مجدد ایران از نفتکشهای قدیمی نشان میدهد که تهران برای تأثیر محاصره آماده میشود، اما نمیتوان گفت که فشار واقعی هنوز شروع شده است. او تأکید میکند: «ترافیک برای ایران همچنان جریان دارد».
با این حال، تصویر کاملاً آرام نیست. به نظر می رسد نفتکش های ایرانی در خارج از تنگه هرمز انباشته شده اند و جلوتر نمی روند. اگر محاصره آمریکا ادامه یابد و تشدید شود، ایران احتمالا دیر یا زود به محدودیت سختی در میزان نفتی که میتواند تولید، ذخیره یا حمل کند، خواهد گذاشت. در آن مرحله کاهش تولید و تعطیلی برخی از میادین نفتی اجتناب ناپذیر خواهد بود. اما سوال اصلی این است که آیا این تعطیلی ها همانقدر ویرانگر خواهد بود که مقامات دولت آمریکا امیدوارند؟
ایران در سالهای 2012 تا 2013 و مجدداً در سالهای 2019 تا 2020 با فشار تحریمها مواجه شد که صادرات نفت این کشور را به شدت کاهش داد و منجر به کاهش مدیریت شده تولید شد. اما این دوره ها برخلاف انتظار واشنگتن، آسیب بلندمدتی به میادین نفتی ایران وارد نکرد. گرگوری برو، تحلیلگر ارشد گروه اوراسیا، می گوید که شرکت ملی نفت ایران «پیش از این دو بار چنین وضعیتی را تجربه کرده است». به گفته وی، ایران در مدیریت توقف تولید خوب عمل می کند و میادینی که احتمالاً تعطیل می شود، همان میادینی است که قبلا تعطیل شده بود. متولیان این فرآیند اکثراً افراد با تجربه هستند و می دانند در چنین شرایطی چگونه تولید را کاهش دهند، چاه ها را مدیریت کنند و از آسیب های جدی جلوگیری کنند.
با این حال، این بدان معنا نیست که هیچ خطری وجود ندارد. بارو تاکید می کند که تعطیلی اجباری در میادین قدیمی می تواند به مخازن آسیب برساند و ظرفیت تولید آینده را کاهش دهد. تفاوت مهم وضعیت کنونی با دورههای قبل در اینجا نهفته است: ایران در گذشته با تحریمها مواجه بود، نه محاصره کامل دریایی آمریکا. بنابراین گزینه های بیشتری برای ذخیره سازی نفت چه در تانکرها و چه در مخازن خشک داشت.
توقف چرخشی چاه ها؛ استراتژی تهران برای غلبه بر محاصره نفتی
الکساندر آرامان، مدیر بخش خاورمیانه در شرکت مشاوره انرژی وود مکنزی، می گوید: با نزدیک شدن ظرفیت ذخیره سازی ایران به مرز نهایی خود، تهران ابتدا نرخ تولید را کاهش می دهد تا زمان بخرد و آسیب به مخازن به حداقل برسد. اما اگر محاصره ادامه یابد، کاهش تولید اجتناب ناپذیر خواهد بود. به گفته آرامان، میادین قدیمی ایران در برابر نفوذ آب آسیب پذیر هستند و تعطیلی بیش از یک ماهه می تواند خطر آسیب طولانی مدت را ایجاد کند. ایران ممکن است از استراتژی «ایست چرخشی» استفاده کند. این به معنای حذف دوره ای چاه ها از مدار است تا یکپارچگی مخزن حفظ شود. با این حال، کاهش این دارایی ها باعث می شود که بهبود کامل تولید حتی پس از پایان بحران نامطمئن باشد.
اما این محاسبه لزوما راه حلی برای بن بست دولت ترامپ ارائه نمی دهد. زیرا متحدان آمریکا در خلیج فارس در حال حاضر با توقف تولید بسیار گسترده تری نسبت به ایران مواجه هستند. با ادامه جنگ، آنها با همین نگرانی ها در مورد آسیب طولانی مدت به میادین نفتی خود مواجه خواهند شد. به گفته آرامان، عربستان سعودی، عراق، کویت، امارات متحده عربی و قطر در مجموع تولید بیش از 11 میلیون بشکه در روز را متوقف کرده اند.
در این میان عراق وضعیت حساس تری دارد. آرامان گفت حتی اگر تنگه هرمز در ماه آینده باز شود، احتمالاً تولید نفت عراق تا پایان سال به حدود 85 درصد سطح قبل از جنگ باز خواهد گشت و انتظار نمی رود تا قبل از سال 2028 بهبودی کامل حاصل شود. برخی از چاه ها نیز احتمالاً آسیب دائمی خواهند دید. همزمان، اعلام امارات متحده عربی در روز سه شنبه مبنی بر خروج این کشور از اوپک در ماه آینده، شکاف قابل توجهی در معماری نفت منطقه ایجاد کرده است. این تصمیم به ابوظبی آزادی بیشتری برای عرضه نفت به بازارهای جهانی می دهد، اما در عین حال توانایی اوپک برای مدیریت شوک های عرضه آتی را کاهش می دهد.
در نهایت، به گفته گریگوری برو، اگرچه رقابت بین ظرفیت ذخیرهسازی و نرخ تولید نفت، آینده فوری آتشبس ایران و آمریکا را شکل خواهد داد، اما عوامل عمیقتری در بازی وجود دارند که ممکن است مهمتر از محاسبات نفت باشند.
