آخرین طرح مذاکره ایران در چارچوب تبادل پیام بین ایران و آمریکا به طرف آمریکایی ارائه شده است. این روند تبادل پیام از زمان نشست اسلام آباد ادامه داشته است. چارچوب آماده سازی طرح اصلاح شده اخیر همچنان بر اساس برنامه 10 ماده ای ایران است که طرف آمریکایی آن را چارچوب مذاکرات برای توقف جنگ پذیرفته است.
به گزارش ایرنا، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران امروز دوشنبه 31 اردیبهشت ماه در خصوص محتوای طرح مذاکره پیشنهادی ایران گفت: هر آنچه در این متن مطرح کردیم، مطالبات منطقی، مسئولانه و پیشنهادهای سخاوتمندانه بود که نه تنها برای منافع ملی ایران، بلکه برای امنیت و خیر و امنیت کل جهان بود.
واکنش فوری آمریکا
تنها ساعاتی پس از ارسال اعلام برنامه بازنگری شده مذاکره ایران به میانجی پاکستانی، دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی Truth Social نوشت: بهاصطلاح پاسخ نمایندگان ایران را خواندم، اصلاً خوشم نمیآید، کاملا غیرقابل قبول است.
به گزارش رسانه های آمریکایی، ترامپ پس از بررسی متن پیشنهادی ایران با بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر رژیم اسرائیل، رایزنی کرد.
اما اظهارات ترامپ از طریق شبکه های اجتماعی و مصاحبه های رسانه ای ملاک تصمیم گیری در مورد ادامه دیپلماسی نیست. به نظر می رسد تهران منتظر پاسخ رسمی آمریکا از طریق میانجی پاکستانی خواهد بود و در عین حال به گفته مقامات ارشد، آمادگی کامل برای هرگونه اقدام دیگری از سوی طرف مقابل را دارد.
اسماعیل بقایی سخنگوی وزارت امور خارجه با اشاره به اظهارنظر ترامپ مبنی بر نارضایتی از طرح ایران، گفت: رضایت دیگران برای ما مهم نیست، فرآیندهای دیپلماتیک قواعد خاص خود را دارد و در یک فرآیند دیپلماتیک طرفین مذاکره و دیپلماسی باید بر اساس منافع ملی ایران تصمیم بگیرند و نشان داده است که جمهوری اسلامی در راستای منافع ملی خود است. حقوق مسلم و در عین حال با حسن نیت و منطقی در فرآیندهای دیپلماتیک شرکت می کند، طرف مقابل باید خود را در این زمینه ثابت کند و ثابت کند که در این زمینه جدی است.
روایت رسانه های خارجی از مفاد طرح مذاکره ایران
همزمان با ارسال طرح مذاکره ایران به میانجی پاکستانی، گمانه زنی های مختلفی در رسانه های خارجی درباره محتوای این طرح منتشر شد.
به گزارش پایگاه خبری المیادین لبنان، در این طرح، ایران خواهان پایان محاصره دریایی، آزادی صادرات نفت، لغو تحریم ها، آزادسازی اموال و دارایی های بلوکه شده و پایان قطعی جنگ در سراسر منطقه به ویژه لبنان است. به گزارش المیادین، ایران تاکید کرد که هرگونه توافق با واشنگتن باید فورا به پایان فوری جنگ منجر شود و مهلتی 30 روزه پس از توقف جنگ برای ادامه مذاکرات و بررسی جزئیات فنی و کارشناسی در نظر گرفته شده است. المیادین پیشنهاد کرده است که این طرح در قالب گام های متقابل برای اطمینان از پایبندی طرف مقابل اجرا شود.
پایگاه خبری العربی الجدید قطر نیز تاکید کرده است که ایران در طرح جدید انعطاف بسیار بیشتری از خود نشان داده است. به گزارش این پایگاه خبری، ایران پیشنهاد کرده است که موضوعاتی که پس از جنگ در مدت کوتاهی آماده مذاکره نبودند، ظرف مدت 30 روز مورد مذاکره قرار گیرند.
العربی الجدید همچنین مدعی شد که ایران تعهد خود را برای پایان دادن به جنگ در سراسر منطقه بین ایران و متحدانش و آمریکا و متحد اسرائیلیاش به عنوان پیشزمینه مذاکرات اعلام کرده است.
روزنامه آمریکایی وال استریت ژورنال نیز مدعی شده است که ایران در طرح پیشنهادی جدید، موضوع رقیق کردن بخشی از اورانیوم غنی شده و ارسال بخشی دیگر به کشور خارجی غیر از آمریکا را مطرح کرده است. این روزنامه مدعی شده است که ایران آمادگی خود را برای توقف غنی سازی برای مدت کمتر از 20 سال اعلام کرده است. مقامات ایرانی وجود تعهدات هسته ای در برنامه مذاکره ایران را تایید نکرده اند.
برنامه 14 ماده ای ایران چیست؟
پس از برگزاری دور اول مذاکرات ایران و آمریکا در اسلام آباد، دو طرف برنامه هایی را برای ادامه مذاکرات برای یکدیگر ارسال کردند. سرانجام تهران در جریان سفر سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران به پاکستان در ۱۴ اردیبهشت ماه، طرحی ۱۴ ماده ای را برای ادامه مذاکرات به میانجی پاکستانی ارائه کرد. این طرح در رسانه های غربی به طرح سه مرحله ای ایران معروف شد، البته شرح چند مرحله ای این طرح چندان درست نبود.
چارچوب اصلی پیشنهاد ایران برای مذاکره ایران و آمریکا پس از آن مطرح شد که برای تهران مشخص شد دستیابی به توافق جامع و حل همه اختلافات باقیمانده ایران و آمریکا در یک چارچوب زمانی دو هفتهای آتشبس محقق نمیشود و لازم است ابتدا درباره جزئیات فنی و کارشناسی مسائل مورد مناقشه بین دو طرف مذاکره شود و جنگ باید به طور کامل پایان یابد. در این چارچوب، گام بعدی پس از پایان جنگ است که می توان بدون اعمال فشار از طریق نظامی و اقتصادی، مذاکرات بین دو طرف را در زمان مناسب انجام داد.
سخنگوی وزارت امور خارجه درباره انگیزه ایران از طرح این موضوع گفت: این که در شرایطی که اکنون با آن مواجه هستیم اولویت ها را در نظر بگیریم و به حل آنها بپردازیم، به جای اینکه درباره موضوعاتی صحبت کنیم که سابقه آن نشان می دهد حداقل دو بار منجر به جنگ شده، کار بسیار مسئولانه و منطقی است.
پاسخی که ایران روز یکشنبه به میانجی پاکستانی داد، در واقع نسخه اصلاح شده طرح چهارده ماده ای است که پس از چندین بار دست درازی بین ایران و آمریکا، برای تطبیق نظرات طرفین اصلاح شده است.
جزئیات طرح جدید مذاکره ایران چیست؟
بخش عمده ای از محتوای مبادله پیام های مکتوب ایران و آمریکا به دلایل واضح محرمانه است. مهم ترین دلیل این است که بر اساس یک اصل دیپلماتیک در یک توافق “هیچ چیز توافق نمی شود تا زمانی که همه چیز توافق شود”. بنابراین انتشار عمومی پیشنهادهای اولیه قبل از توافق نهایی، انتظاراتی را در افکار عمومی ایجاد می کند که ممکن است در هیچ توافق نهایی مورد توافق قرار نگیرد.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در نشست خبری هفتگی خود با خبرنگاران گفت: در این مرحله تمرکز ما روی موضوعی فوری است. آنچه ضروری است، پایان جنگ در همه اشکال آن از جمله در لبنان و تامین امنیت و امنیت دریانوردی در خلیج فارس و تنگه هرمز است. در عین حال توقف اقدامات غیرقانونی و دزدی دریایی آمریکا علیه کشتی های تجاری در دستور کار قرار گرفته است.
با این حال، برخی از اصول اساسی در پیشنهاد ایران وجود دارد:
1. توافق نهایی منوط به دستیابی به تفاهم اولیه برای پایان قطعی جنگ است. در گام اول تفاهم نامه ای کتبی بین دو طرف امضا خواهد شد که بر اساس آن انتظارات و شرایط دو طرف برای توافق نهایی مورد قبول طرفین قرار خواهد گرفت. پس از امضای تفاهم نامه در بازه زمانی 30 روزه و احتمالاً قابل تمدید برای مدت پیش بینی شده، مذاکرات برای جزئیات و نکات کارشناسی توافق نهایی انجام می شود.
2- در گام اول تنها موضوعی که مورد قبول عملیاتی دو طرف قرار می گیرد، پایان قطعی و غیرقابل بازگشت جنگ در تمامی جبهه های منطقه، رفع تهدید نظامی از آبراه های بین المللی و تسهیل عبور و مرور ایمن و بی ضرر کشتی های تجاری در آب های جنوبی ایران با رفع تهدید آمریکا خواهد بود. تعدادی دیگر از مراحل یا تعهدات جزئی ایجاد اعتماد نیز ممکن است توسط هر دو طرف در این مرحله پذیرفته شود.
3. با اجرای پیش نیازهای اعتمادسازی، تفاهم نامه اولیه که شامل بندهای مورد قبول طرفین برای درج در توافقنامه نهایی است، امضا می شود و فرصت 30 روزه برای توافق آغاز می شود.
4. در مرحله کنونی، قبل از پایان قطعی جنگ، ایران هیچ پیشنهاد، تعهد یا مذاکره ای در مورد برنامه هسته ای ندارد. زیرا تهران معتقد است که موضوع پایان قطعی جنگ باید مستقلاً مورد توافق قرار گیرد و نباید به هیچ توافقی در موضوع هسته ای گره بخورد.
5. نکات خاصی وجود دارد که به اعتقاد طرف ایرانی باید در توافق اولیه مورد توجه قرار گیرد:
رفع محاصره دریایی و پایان جنگ در همه جبهه ها زمینه امضای تفاهم نامه و آغاز مذاکرات است.
تضمین معتبر بین المللی برای برگشت ناپذیری جنگ
مدیریت موثر کشورهای ساحلی در عبور از تنگه هرمز
تعیین سازوکار مشخص برای جبران خسارات ناشی از جنگ
پاسخ به سوالات در مورد طرح مذاکره ایران
در مورد محتوای طرح فعلی سوالات زیادی در افکار عمومی وجود دارد.
آیا طرح مذاکره ارائه شده طرح جدیدی است؟
همانطور که در ابتدای گزارش اشاره شد، طرح مذاکره کنونی در چارچوب طرح 10 ماده ای ایران است که در 19 آوریل توسط دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا به عنوان چارچوبی برای آتش بس و مذاکرات جدید پذیرفته شد. این چارچوب مذاکره اکنون به یک طرح 14 ماده ای تبدیل شده است که طی دو هفته گذشته بارها بین تهران و واشنگتن مبادله شده است تا با میانجیگری پاکستان به توافق برسند.
آیا محدودیت زمانی برای توافق بر سر طرح مذاکره وجود دارد؟
مقامات آمریکایی مرتباً برای پذیرش طرح ارائه شده توسط ایالات متحده در یک بازه زمانی مشخص فشار می آورند. اما تهران هیچ مهلت یا محدودیت زمانی جعلی برای پذیرش طرح مذاکره قبل از نهایی شدن آن را نمی پذیرد. به همین دلیل هنوز مشخص نیست که برای نهایی شدن طرح مذاکره و متن تفاهم نامه چقدر زمان نیاز است و این طرح چندین بار برای اصلاحات بین تهران و واشنگتن رد و بدل خواهد شد. بنابراین مشخص نیست دو طرف چه زمانی دیدار دیگری برای امضای تفاهم نامه نهایی برگزار می کنند.
آیا ایران در این طرح تعهدات هسته ای جدیدی به آمریکا می دهد؟ سرنوشت مواد هسته ای و برنامه غنی سازی چه خواهد بود؟
در شرایط کنونی ایران اعلام کرده است که تا پایان قاطع و بدون بازگشت جنگ هیچ مذاکره ای در پرونده هسته ای انجام نخواهد داد. هرگونه تلاش برای از سرگیری مذاکرات هسته ای منوط به پذیرش شروط پایان جنگ توسط واشنگتن است. مواضع ایران در خصوص حق غنی سازی اورانیوم در خاک ایران روشن است و هیچ تغییری در آن صورت نگرفته است. اسماعیل بقایی در این باره توضیح داد: در مرحله کنونی تمرکز ما بر پایان جنگ است، اینکه بعداً در مورد موضوع هسته ای، مواد ایران و مسائل مربوط به غنی سازی چه تصمیمی گرفته می شود و چه گزینه هایی را در نظر خواهیم گرفت، موضوعی است که در زمان رسیدن به آن صحبت خواهیم کرد.
آیا ارسال طرح جدید مذاکره به معنای پیشرفت دیپلماتیک است؟
با توجه به اصل “هیچ چیز توافق نمی شود تا زمانی که همه چیز توافق شود” هنوز راه زیادی تا رسیدن به تفاهم اولیه برای شروع مذاکرات وجود دارد. اما صرف پشت و رو کردن طرح مذاکره تهران و واشنگتن نشان میدهد که نظرات دو طرف در حال نزدیکتر شدن است، زیرا دو طرف هر بار طرح متفاوتی برای یکدیگر ارسال نکردهاند، بلکه بر اساس همان پیشنهاد اولیه، اصلاحاتی را در ادبیات و متن انجام دادهاند.
آیا رد پیشنهاد ایران به معنای پایان مذاکرات است؟
ایران در چارچوب روند دیپلماتیک، طرح بازنگری شده خود را در قالب پیامی به ایالات متحده آمریکا ارسال کرده است. مسئولان تهرانی همواره تاکید کرده اند که از طریق رسانه ها مذاکره نمی کنند و به جای تکیه بر بیانیه ها و پست های رسانه ای در شبکه های مجازی، تنها به فکر اقدامات عملی طرف مقابل هستند. توپ دیپلماسی اکنون در زمین واشنگتن است و دولت آمریکا می تواند ادامه روند دیپلماتیک را انتخاب کند یا مسیر تداوم رویارویی نظامی را انتخاب کند.
سخنگوی وزارت امور خارجه در نشست خبری امروز گفت: هر زمان که لازم باشد می جنگیم و هر زمان که لازم بدانیم از سلاح دیپلماسی استفاده خواهیم کرد.
