به گزارش اختزند نیوز به نقل از دنیای اقتصاد، همزمان با بازگشت «طرح مشارکت در تولید» به مدل فروش خودروسازان، نحوه عرضه خودرو وارد مرحله جدیدی شده است. مدلی که در آن شرکت ها سعی می کنند خود را با رشد هزینه های تولید و کمبود نقدینگی تطبیق دهند و در عین حال منابع مالی مورد نیاز تولید را از طریق جذب سرمایه از مشتریان تامین کنند.
مدل فروش دو خودروساز بزرگ کشور در هفته های اخیر دستخوش تغییراتی شده است. به طوری که طرح های «پیش فروش» که سال ها یکی از اصلی ترین روش های عرضه خودرو به شمار می رفت، اکنون جای خود را به «مشارکت در فروش تولید» داده است. فروش مشارکتی نیز قبلاً در صنعت خودرو تجربه شده بود، اما سیاستگذاران خودرو، خودروسازان را به پیشبرد فروش با چارچوبهای خاصتر برای حمایت بهتر از مصرفکنندگان هدایت کردند. اکنون بازگشت این مدل فروش سوالات جدیدی را در مورد عواقب آن برای خریداران خودرو ایجاد کرده است. آیا فروش مشارکت به نفع مصرف کننده است یا راهی برای انتقال ریسک تورم و کمبود نقدینگی خودروسازان به مشتریان؟ و سوال دوم اینکه طرح مشارکت در تولید چه تفاوتی با پیش فروش دارد؟
در هفته های اخیر تحولات جدیدی در نحوه فروش خودرو رخ داده است که نشان از تغییر تدریجی قوانین فروش در بازار خودرو دارد. از یک سو شورای رقابت با مصوبه اخیر خود خودروهای مونتاژی را از بخشنامه پیش فروش خارج کرد که صرفاً به این معناست که شرکت ها تنها با دریافت مبالغ محدود می توانند خرید و فروش خودرو را بدون پذیرش الزامات سخت گیرانه پیش فروش های گذشته رزرو کنند. از سوی دیگر، دو خودروساز بزرگ کشور به تدریج عنوان «پیش فروش» را کنار گذاشته و «طرح مشارکت در تولید» را جایگزین آن می کنند. مدلی که سال ها پیش در صنعت خودرو سابقه داشت اما بعدها با دخالت سیاست گذاران و تاکید بر حفظ حقوق مصرف کننده جای خود را به پیش فروش رسمی داد. اکنون بازگشت فروش مشارکتی نشان می دهد که خودروسازان در تلاش هستند تا فروش خود را با شرایط تورمی و افزایش هزینه های تولید تطبیق دهند و از سوی دیگر مدلی را ارائه دهند که دست شرکت ها را برای تعیین قیمت نهایی و مدیریت ریسک های تولید باز کند.
در همین راستا، ایران خودرو نیز اعلام کرده است که از فردا طرح «مشارکت در تولید» را برای متقاضیان ثابت آغاز می کند. در این طرح قیمت نهایی خودرو (البته مانند پیش فروش) قطعی نیست و مبنای محاسبه نهایی بستگی به شرایط روز تحویل خواهد داشت. همچنین برای خودروهای تحویلی مهر و آبان 1405 سود مشارکت 17 درصد و برای خودروهای تحویل دی ماه 1405 تا شهریور 1406 سود مشارکت 20.5 درصد است. در این طرح هیچ جریمه ای برای تاخیر در تحویل وجود ندارد. اما همانطور که گفته شد در سال های گذشته پیش فروش یکی از اصلی ترین ابزارهای فروش خودرو در کشور بود.
خودروسازان با دریافت بخشی از قیمت خودرو، منابع مالی مورد نیاز تولید را تامین کردند و در ازای آن متعهد شدند خودرو را در تاریخ معین و با شرایط خاص تحویل دهند. اگرچه در عمل تاخیرهای طولانی، تغییرات قیمت و نارضایتی گسترده مشتریان بارها این روش فروش را زیر سوال برده است. اما به گفته کارشناسان، پیش فروش در چارچوب مشخص تری و حقوق روشن تری برای خریدار انجام شده است. اکنون فروش جدید بیشتر به «مشارکت مالی مشتری در فرآیند تولید» شباهت دارد تا «تعهد به فروش خودرو». در این مدل خریدار بخشی از سرمایه مورد نیاز برای تولید را در اختیار شرکت قرار می دهد، اما قیمت نهایی خودرو معمولا مشخص نیست و در بسیاری از موارد بر اساس شرایط بازار، نرخ ارز و یا هزینه های تولید محاسبه می شود. به این ترتیب بخشی از ریسک تورم و افزایش هزینه ها که پیش از این بر عهده خودروساز بود، اکنون به مصرف کننده منتقل می شود.
این تغییر در شرایطی رخ می دهد که خودروسازان در سال های اخیر بارها از زیان های ناشی از قیمت گذاری دستوری صحبت کرده اند. آنها معتقدند که فروش خودرو با قیمت ثابت در اقتصاد با تورم بالا در واقع به معنای فروش زیر قیمت است. از دیدگاه تولیدکنندگان، پیش فروش با قیمت ثابت در شرایطی که قیمت تمام شده مواد اولیه، نرخ ارز و دستمزد دائماً در حال افزایش است، ریسک بزرگی برای شرکت محسوب می شود. به همین دلیل، شرکت ها ترجیح می دهند قراردادهایی منعقد کنند که امکان تعدیل قیمت ها در آینده حفظ شود. در این راستا «فروش مشارکتی» به ابزاری برای کاهش فشار مالی خودروسازان تبدیل شده است. شرکت ها در این مدل بدون نیاز به تعیین قیمت نهایی از ابتدا، منابع مالی مورد نیاز خود را از مشتریان جذب می کنند، یعنی برای تامین مواد اولیه، قطعات و … در واقع مصرف کننده قبل از تحویل خودرو، بخشی از سرمایه در گردش شرکت را تامین می کند و در ازای آن، وعده دریافت خودرو در آینده را دریافت می کند. به گفته یک کارشناس خودرو، با توجه به شرایط متغیر و ناپایدار اقتصادی کشور، این نوع عرضه همچنان به نفع مصرف کننده خواهد بود.
با این حال، منتقدان این فرآیند معتقدند تغییر نام پیش فروش به فروش مشارکتی صرفاً انتقال شفاهی نیست، بلکه کاملاً به نفع تولیدکننده خواهد بود. در این مدل، خریدار در واقع بخش مهمی از ریسک بازار را می پذیرد، بدون اینکه منافعی متناسب با این ریسک داشته باشد. اما یکی از مهم ترین تفاوت های پیش فروش و فروش مشارکتی به موضوع قیمت برمی گردد. در پیش فروش اگرچه قیمت نهایی با دستور مسئولان قیمت تعیین شد، اما فرمول تعیین قیمت با وضوح بیشتری اعلام شد. همچنین در صورت تاخیر در تحویل، خودروساز موظف به پرداخت جریمه شد و احتمال تغییر ناگهانی شرایط محدودتر به نظر می رسید. اما در فروش مشارکتی معمولا قیمت نهایی به آینده موکول می شود و شرکت ها می توانند خودرو را به قیمت فعلی بازار یا نزدیک به آن بفروشند.
چرا عرضه خودرو تغییر کرد؟
تحولات اخیر در نحوه فروش خودرو را می توان بازتابی از شرایط ناپایدار اقتصادی و سیاسی کشور دانست و تاثیر آن را بر خودروسازی ارزیابی کرد. صنعتی که سال ها بین سیاست قیمت گذاری دستوری، کمبود نقدینگی و رشد هزینه های تولید گرفتار شده است. در چنین شرایطی خودروسازان سعی می کنند با طراحی مدل های فروش، بخشی از ریسک ناشی از بی ثباتی اقتصادی را جبران کنند.
در واقع فروش مشارکت بیش از آنکه یک ابزار فروش باشد، یک راه حل تامین مالی محسوب می شود. شرکت ها با دریافت مبالغ قابل توجهی از مشتریان، نقدینگی مورد نیاز خود را بدون نیاز به استقراض بانکی یا پرداخت سود سنگین تامین می کنند. این در حالی است که در بسیاری از کشورهای دنیا تامین مالی تولید بر عهده سیستم بانکی، بازار سرمایه یا ابزارهای اعتباری است و مصرف کننده مستقیماً بار تامین سرمایه در گردش شرکت ها را بر عهده نمی گیرد. یکی از آگاهان صنعت خودرو به «دنیای اقتصاد» می گوید: وقتی شرکت ها حتی تا چند ماه آینده هم نمی توانند قیمت قطعی را اعلام کنند، به این معنی است که از ثبات هزینه های تولید و سیاست های اقتصادی مطمئن نیستند. در چنین فضایی طبیعی است که خودروساز سعی کند حداکثر انعطاف را در قراردادهای فروش حفظ کند.
یکی از متقاضیان خودرو به «دنیای اقتصاد» گفت: در شرایطی که قیمت نهایی خودرو مشخص نیست، امکان برنامه ریزی مالی برای خانوارها کاهش می یابد و خریدار عملا در برابر هرگونه افزایش قیمت آسیب پذیر خواهد بود. حسن کریمی سنجری نیز در گفت وگویی اظهار داشت: پیش پرداخت های «طرح مشارکت در تولید» صرف تامین مواد اولیه و قطعات می شود. وی در ادامه توضیح می دهد که با توجه به روند صعودی تورم و همچنین سودی که برای مشارکت متقاضیان خودرو به حالت تعلیق در می آید، قطعاً مصرف کننده مجددا منتفع خواهد شد.
یک کارشناس خودرو نیز تغییر مسیر خودروسازان از پیش فروش به مشارکت در فروش را نشانه تلاش خودروسازان برای انطباق تولید با اقتصاد تورمی و بی ثبات ایران است. اما در عین حال این تغییر می تواند منجر به کاهش شفافیت و افزایش ریسک برای مصرف کننده شود. در نهایت، اگرچه فروش مشارکت ابزاری برای مدیریت نقدینگی و پوشش ریسک برای شرکت ها تلقی می شود، اما برای خریدار به معنای پذیرش سهم بیشتری از عدم اطمینان بازار است.
