از بازار آنلاین چه خبر؟

مهدی عمیدرد، سخنگوی و خزانه دار اتاق اصناف ایران با اشاره به جایگاه زیرساخت های ارتباطی در اقتصاد امروز گفت: همانطور که آسیب به جاده ها، پل ها یا خطوط ریلی می تواند موجب نگرانی اقتصادی شود، اختلال در زیرساخت های اینترنتی نیز آسیب قابل توجهی به فضای کسب و کار وارد می کند. به گفته وی، گسترش فعالیت های اقتصادی در اینترنت نشان می دهد که اختلال در این حوزه تنها شامل چند کسب و کار محدود نمی شود، بلکه بخش بزرگی از بازار را تحت تاثیر قرار می دهد.

به گزارش ایران مشروح این گفتگو در زیر آمده است:

وی با تاکید بر نقش پررنگ کسب و کارهای مجازی در اقتصاد کشور افزود: حجم بالای تراکنش های مالی در این فضا نشان می دهد که این بخش به یکی از ارکان مهم اقتصاد تبدیل شده است. بر اساس برآوردها، گردش مالی کسب و کارهای اینترنتی به حدود 2100 همات رسیده است. به گفته وی، این رقم تنها مربوط به واحدهای دارای مجوز است در حالی که تعداد زیادی از فعالان بازار نیز به صورت مستقل و بدون مجوز رسمی در فضای آنلاین فعالیت می کنند.

امیدوار اظهار داشت: حدود 10000 اتحادیه صنفی مجازی دارای مجوز در سال گذشته گردش مالی قابل توجهی را ثبت کردند. به گفته وی، آمارها نشان می دهد که اقتصاد دیجیتال سهم قابل توجهی در تولید و مبادلات کشور دارد و هرگونه اختلال در اینترنت می تواند آسیب جدی به این بخش وارد کند.

اختلالی فراتر از یک مشکل فنی

برای بسیاری از کسب و کارها، قطع اینترنت فقط به معنای کندی اتصالات یا مشکل در دسترسی به چندین سایت و برنامه نیست. در عمل بخشی از فعالیت روزانه این کسب و کارها به ابزارها، خدمات و پلتفرم هایی بستگی دارد که به دلیل ناپایداری اینترنت یا محدودیت دسترسی، کارکرد عادی خود را از دست می دهند. این موضوع باعث شده دامنه اختلالات از فروشگاه های آنلاین فراتر رفته و به تیم های فنی، شرکت های خدماتی، مشاغل خانگی، استارتاپ ها و حتی برخی از کسب و کارهای غیر دیجیتالی سرایت کند.

حمید محمدی موسس یکی از بازارهای مجازی در گفتگو با «ایران» با اشاره به تاثیرات ناپایداری اینترنت بر فعالیت های اقتصادی گفت: محدودیت و اختلال در اینترنت عملا روند کاری بسیاری از کسب و کارها را مختل کرده است چرا که اکثریت کسب و کارهای دیجیتال و حتی بخشی از کسب و کارهای غیر دیجیتالی نیز به طرق مختلف تحت تاثیر این وضعیت قرار گرفته اند. به گفته وی، دلیل اصلی این است که بسیاری از ابزارهای مورد استفاده این کسب و کارها بین المللی است و زمانی که اینترنت محدود باشد، دسترسی به آنها سخت یا غیرممکن می شود.

وی تصریح کرد: ابزارهایی مانند سرویس‌های گوگل، سیستم‌های طراحی محصول، پلتفرم‌های توسعه نرم‌افزار و ابزارهای همکاری تیمی بخشی از فعالیت‌های روزانه بخش بزرگی از تیم‌ها است و محدودیت دسترسی به این خدمات به‌ویژه برای تیم‌های راه دور مشکلات جدی ایجاد کرده است. به گفته محمدی، حتی به روز نشدن سیستم عامل ها و نرم افزارها نیز می تواند به چالش مهمی برای کسب و کارها و زیرساخت های فناوری اطلاعات تبدیل شود.

فشار مضاعف بر بازارهای مبتنی بر شبکه های اجتماعی

یکی از بخش هایی که بیش از سایر حوزه ها تحت تأثیر اختلالات اینترنت قرار می گیرد، کسب و کارهای اجتماعی و کسب و کارهای مبتنی بر شبکه های اجتماعی است. بخشی که در سال های اخیر به یکی از مهم ترین کانال های فروش، بازاریابی و جذب مشتری تبدیل شده است. محمدی در این باره گفت: اینستاگرام در ایران به بستری برای معرفی محصولات، جذب مخاطب و فروش مستقیم برای میلیون ها کسب و کار تبدیل شده بود و افراد زیادی از طریق این شبکه اجتماعی مشتری پیدا کردند.

به گفته وی، این موضوع تنها محدود به فروشگاه های اینستاگرام نبوده و حتی پزشکان، مشاوران و ارائه دهندگان خدمات نیز بخش قابل توجهی از مخاطبان و مشتریان خود را از این بستر جذب کردند. در نتیجه محدودیت ها و اختلالات اخیر نه تنها یک کانال ارتباطی را از دسترس خارج کرده است، بلکه سرمایه گذاری چند ساله بسیاری از افراد برای ایجاد جامعه مخاطب و تثبیت وضعیت حرفه ای آنها را نیز به خطر انداخته است.

اشتغال دیجیتال تحت فشار

ابعاد این اختلال تنها به افت فروش یا کاهش ارتباط با مشتریان محدود نمی شود و بازار کار را نیز تحت فشار قرار داده است. محمدی با اشاره به تاثیر این وضعیت بر اشتغال گفت: با وجود اینکه آمار دقیق و مستندی از میزان از دست دادن شغل وجود ندارد، اما شواهد میدانی نشان می دهد که بسیاری از تیم های کوچکی که به تازگی فعالیت خود را آغاز کرده بودند، مجبور به توقف و یا تعلیق فعالیت شده اند. به گفته وی، برخی از مشاغل نیز برای کنترل هزینه ها تعداد کارکنان خود را کاهش داده اند.

وی کاهش درآمد از یک سو و سختی انجام کار از سوی دیگر را یکی از مهم ترین چالش های این وضعیت دانست. مشکلی که به ویژه برای تیم های راه دور و مشاغل فعال در توسعه نرم افزار، خدمات دیجیتال و هوش مصنوعی برجسته شده است. محمدی تاکید کرد: امروزه کمتر افراد فعال در حوزه فناوری هستند که از ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی استفاده نمی کنند و محدودیت دسترسی به این ابزارها فشار مضاعفی را بر این بخش وارد کرده است.

بازگشت به روش های سنتی امکان پذیر نیست

در چنین شرایطی این سوال مطرح می شود که آیا کسب و کارهای آسیب دیده می توانند به روش های سنتی بازگردند و بخشی از آسیب را از این مسیر جبران کنند؟ محمدی به این سوال پاسخ روشنی می دهد: بازگشت کامل به روش های قدیمی در عمل امکان پذیر نیست. به گفته وی، ممکن است برخی از فعالیت ها به طور موقت به مسیرهای سنتی منتقل شده باشد، اما وقتی یک کسب و کار فناوری جدیدی را اتخاذ می کند و ساختار خود را بر اساس آن می سازد، بازگشت کامل به عقب و بازگشت به الگوهای قبلی نه ساده است و نه مقرون به صرفه.

این گفته برای بخش بزرگی از اقتصاد امروز صادق است. بسیاری از کسب‌وکارها در سال‌های اخیر نه تنها کانال فروش، بلکه خدمات مشتری، تبلیغات، پرداخت، پشتیبانی و حتی مدیریت داخلی را به ابزارهای دیجیتال گره‌اند. بنابراین اختلال در اینترنت در چنین فضایی تنها یک مانع موقت نیست، بلکه مستقیماً به اختلال در مدل کسب و کار تبدیل می شود.

اینترنت پرو راه حل نیست

در میان پیشنهاداتی که برای کاهش فشار بر فعالان دیجیتال ارائه شده است، ایده اختصاص «اینترنت پرو» به برخی کسب‌وکارها نیز مطرح شده است. اما این پیشنهاد با انتقادات جدی مواجه است. محمدی در این زمینه معتقد است اینترنت پرو اساسا ایده مناسب و پایداری نیست، زیرا اگر اینترنت ابزاری برای کار، اطلاعات و تبادل نظر باشد، دسترسی های متفاوت برای برخی گروه ها نمی تواند پاسخ مناسبی برای یک مشکل کلی باشد. از دیدگاه وی، مشکل اصلی زمانی حل می شود که دسترسی پایدار و مطمئن برای کل اکوسیستم دیجیتال فراهم شود، نه زمانی که بخشی از بازار از امکان ویژه برخوردار باشد و بخشی دیگر در معرض اختلال باقی بماند.

از کاهش شفافیت قیمت ها تا سایش اعتماد

یکی از پیامدهای کمتر دیده شده اختلال در اینترنت، تأثیر آن بر شفافیت بازار است. محمدی با اشاره به این موضوع گفت: بخشی از کارکرد اینترنت و ابزارهای دیجیتال افزایش شفافیت قیمت و قدرت مقایسه برای مصرف کنندگان است. در شرایط عادی کاربران می توانند قیمت کالاها و خدمات را در پلتفرم های مختلف بررسی و مقایسه کنند، اما با محدود شدن دسترسی، این امکان نیز کاهش می یابد.

به این ترتیب، محدودیت اینترنت تنها به ضرر فروشندگان آنلاین ختم نمی شود، بلکه مصرف کننده را با بازاری کمتر شفاف مواجه می کند. بازاری که امکان مقایسه قیمت در آن کمتر است و ممکن است خرید با هزینه بالاتر یا با دانش کمتر انجام شود. از این منظر، آسیب اختلال اینترنت تنها متوجه بخش خاصی از اقتصاد نیست، بلکه به طور مستقیم بر کیفیت رقابت و کارایی بازار تأثیر می گذارد.

خسارتی که قابل اندازه گیری نیست

به گفته فعالان این حوزه، تنها بخشی از آسیب های ناشی از قطعی اینترنت را می توان به صورت افت فروش یا کاهش درآمد محاسبه کرد و بخش مهمی از آسیب ها غیرمستقیم و بلندمدت است. محمدی در این خصوص تصریح کرد: توقف یا تاخیر در اجرای یک پروژه دیجیتال، از دست دادن فرصت های آینده، عقب ماندن از رقبا و تضعیف توان توسعه از جمله زیان هایی است که در آمارهای رسمی به راحتی دیده نمی شود، اما تاثیر واقعی آنها می تواند بیش از خسارات کوتاه مدت باشد.

به همین دلیل، بسیاری از فعالان اقتصاد دیجیتال معتقدند مهم ترین اقدام حمایتی، طراحی بسته های موقت نیست، بلکه بازگرداندن اینترنت پایدار و کاهش عدم قطعیت است. به گفته محمدی، اگر دسترسی پایدار به اینترنت فراهم شود، بسیاری از فعالان این حوزه می توانند به تدریج خود را احیا کنند. علاوه بر این، دولت می‌تواند با کاهش برخی محدودیت‌های نظارتی و تسهیل فعالیت‌ها در حوزه‌هایی مانند تجارت الکترونیک، فین‌تک، بیمه و گردشگری، بخشی از فشار بر کسب‌وکارهای آنلاین را کاهش دهد.

آنچه امروز اقتصاد دیجیتال را تحت فشار قرار داده صرفاً اختلال در زیرساخت های فنی نیست، بلکه چالشی در بستری است که بخش مهمی از فروش، اشتغال، خدمات و نوآوری کشور به آن وابسته شده است. در صورت تداوم این وضعیت، پیامد آن نه تنها کاهش درآمد چندین کسب و کار آنلاین، بلکه کاهش تدریجی اعتماد، کاهش انگیزه سرمایه گذاری و کاهش سرعت حرکت اقتصاد به سمت اکوسیستم دیجیتال خواهد بود.