بعدی- اگر خمیازه کشیدن را فقط یک واکنش ناخوشایند و گاهی شرم آور در جلسات کاری یا کلاس درس می دانستید، نتایج یک مطالعه جدید ممکن است دیدگاه شما را تغییر دهد. اکنون محققان بر این باورند که این واکنش ساده بدن می تواند نقش مهمی در سلامت مغز داشته باشد.
خمیازه کشیدن یکی از رایج ترین رفتارهای انسان است. رفتاری که تقریباً همه ما هر روز آن را تجربه می کنیم، اما دانشمندان هنوز دقیقاً درباره علت وقوع آن اتفاق نظر ندارند. اکنون، یک مطالعه جدید نشان می دهد که خمیازه کشیدن ممکن است چیزی بیش از یک پاسخ ساده به خواب آلودگی یا خستگی باشد و حتی ممکن است در “پاکسازی” مغز نقش داشته باشد.
بر اساس نتایج این تحقیق، خمیازه کشیدن می تواند به حرکت مایعات در مسیرهای دفع مواد زائد مغز کمک کند. فرآیندی که برای سلامت سیستم عصبی بسیار مهم است. اگرچه این یافته ها هنوز قطعی نیست، اما محققان می گویند که نتایج بینش جدیدی در مورد عملکرد خمیازه ارائه می دهد.
خمیازه رفتار ساده با عملکرد پیچیده
اکثر مردم خمیازه کشیدن را نشانه خستگی، خواب آلودگی یا بی حوصلگی می دانند. در محیط های اجتماعی، خمیازه کشیدن اغلب رفتاری نامناسب تلقی می شود. به خصوص اگر در وسط یک جلسه کاری، سخنرانی یا گفتگوی مهم اتفاق بیفتد. با این حال، دانشمندان سالهاست که تلاش میکنند بفهمند چرا بدن انسان چنین واکنشی نشان میدهد.
یک مطالعه جدید منتشر شده در مجله علمی Respiratory Physiology & Neurobiology نشان می دهد که خمیازه کشیدن ممکن است عملکرد پیچیده تری از آنچه قبلا تصور می شد داشته باشد. در این مطالعه، محققان سعی کردند بررسی کنند که هنگام خمیازه کشیدن دقیقاً چه اتفاقی در مغز و بدن می افتد.
در این تحقیق چه اتفاقی افتاد؟
در این مطالعه کوچک، 22 داوطلب تحت اسکن MRI سر و گردن قرار گرفتند. در طول فیلمبرداری از شرکت کنندگان خواسته شد که در موقعیت های مختلف قرار بگیرند. از جمله:
• خمیازه کشیدن،
• نفس عمیق بکشید،
• سعی کنید خمیازه کشیدن را متوقف کنید،
• و به طور طبیعی نفس بکشید.
نتایج اسکن ها نشان داد که هنگام خمیازه کشیدن، مایع مغزی نخاعی یا CSF از مغز دور می شود. این مایع شفاف مغز و نخاع را احاطه کرده و نقش مهمی در محافظت و تغذیه سیستم عصبی دارد.
جالب اینجاست که هنگام نفس عمیق، جریان این مایع در جهت مخالف حرکت می کرد. همچنین، محققان دریافتند که خمیازه کشیدن و تنفس عمیق هر دو جریان خون را از مغز افزایش می دهند و در نتیجه فضای بیشتری برای ورود خون تازه فراهم می کنند.
محققان در گزارش خود نوشتند: «این مشاهدات نشان می دهد که خمیازه کشیدن صرفاً یک دم و بازدم عمیق نیست، بلکه یک فرآیند قلبی تنفسی متمایز است که جریان عصبی را سازماندهی می کند.
چرا این یافته مهم است؟
اگرچه این مطالعه نشان داد که خمیازه باعث تغییر جریان مایعات و خون در مغز می شود، اما هنوز دقیقاً مشخص نیست که این تغییر چه تاثیری بر بدن دارد. با این حال، کارشناسان چند فرضیه مهم را مطرح کرده اند.
جراح مغز و اعصاب دکتر Randy D’Amico توضیح می دهد که مایع مغزی نخاعی نه تنها نقش محافظتی ایفا می کند، بلکه به انتقال مواد مغذی و حذف مواد زائد متابولیک از مغز نیز کمک می کند.
در سال های اخیر، توجه دانشمندان به سیستمی به نام “گلیمفاتیک” جلب شده است. شبکه ای که نوعی سیستم پاکسازی مغز محسوب می شود. این سیستم وظیفه حذف مواد زائد تولید شده در فعالیت های روزانه مغز را بر عهده دارد. برخی مطالعات حتی اختلال در این سیستم را با بیماری های عصبی و روند پیری مرتبط می دانند.
بر این اساس، برخی از کارشناسان معتقدند خمیازه کشیدن ممکن است به عملکرد بهتر این مسیر پاکسازی کمک کند.
آیا واقعاً خمیازه کشیدن مغز را پاک می کند؟
محققان تاکید می کنند که هنوز نمی توان با قاطعیت گفت که خمیازه کشیدن مستقیماً مغز را “تمیز” می کند. اما نتایج این تحقیق نشان می دهد که این رفتار ممکن است نقش بسیار مهمتری نسبت به آنچه قبلا تصور می شد ایفا کند. دیوید کاپون، روانشناس عصبی در مرکز پزشکی تافتس، می گوید که هماهنگی بین جریان خون و مایع مغزی نخاعی در هنگام خمیازه کشیدن می تواند نشانه ای از ارتباط آن با فرآیند پاکسازی مغز باشد.
او توضیح می دهد: «این یافته هنوز در سطح فرضیه است. “مطالعه فعلی ثابت نمی کند که خمیازه کشیدن به طور مستقیم مغز را پاک می کند، اما نشان می دهد که این رفتار ممکن است عملکردهای فیزیولوژیکی پیچیده تری نسبت به آنچه قبلا تصور می شد داشته باشد.”
هنگام خمیازه کشیدن در مغز چه اتفاقی می افتد؟
کارشناسان می گویند خمیازه کشیدن در واقع یک رویداد عصبی و فیزیولوژیکی بسیار پیچیده است که چندین سیستم مختلف بدن را به طور همزمان درگیر می کند. دکتر کریستوفر وینتر، متخصص مغز و اعصاب و طب خواب، معتقد است که دانشمندان سال ها فرضیه های مختلفی را در مورد نقش خمیازه مطرح کرده اند. از تنظیم دمای مغز گرفته تا کمک به بیدار شدن سیستم عصبی.
به گفته وی، احتمالا یافته های جدید نشان می دهد که خمیازه نوعی سیستم حمایتی برای مغز است. او توضیح می دهد: «اگر خواب کافی و باکیفیت داشته باشید، سیستم گلیمفاتیک کار خود را به خوبی انجام می دهد. اما وقتی خواب مناسبی ندارید، شاید خمیازه کشیدن نوعی مکانیسم کمکی باشد. مثل این است که مغز می گوید اگر خوب نخوابی و سیستم پاکسازی را فعال نکنی، سیستم پشتیبان را روشن می کنم.
رابطه خمیازه و خواب
دانشمندان مدتهاست که میدانند خواب نقش کلیدی در سلامت مغز دارد. در طول خواب، فعالیت سیستم گلیمفاتیک افزایش می یابد و مغز فرصتی برای دفع مواد زائد پیدا می کند. به همین دلیل کمبود خواب با مشکلات شناختی، کاهش تمرکز و حتی افزایش خطر بیماری های عصبی همراه است.
اکنون این امکان وجود دارد که خمیازه کشیدن نیز بخشی از این چرخه تنظیمی باشد. به عبارت دیگر، بدن ممکن است سعی کند از طریق خمیازه کشیدن تعادل مایعات و جریان خون را در مغز حفظ کند. به خصوص زمانی که فرد خسته یا کم خواب باشد.
آیا باید بیشتر خمیازه بکشیم؟
پاسخ کوتاه این است: نه لزوما. محققان هشدار می دهند که نتایج این مطالعه به این معنا نیست که افراد باید همیشه عمداً خمیازه بکشند تا مغزشان سالم تر بماند.
این تحقیق به سادگی نشان می دهد که خمیازه کشیدن ممکن است مزایایی داشته باشد که قبلا ناشناخته است. هنوز به مطالعات گسترده تری نیاز است تا مشخص شود این رفتار دقیقاً چه نقشی در سلامت مغز ایفا می کند و آیا می تواند تأثیر قابل توجهی در پیشگیری از بیماری های عصبی داشته باشد یا خیر.
یک غذای روزمره با رازهای کشف نشده
یافته های جدید بار دیگر نشان می دهد که بدن انسان حتی در ساده ترین رفتارهای روزمره نیز دارای پیچیدگی های بسیاری است. خمیازه کشیدن که ممکن است فقط نشانه ای از خستگی به نظر برسد، ممکن است بخشی از مکانیسم های ظریف حفظ سلامت مغز باشد.
کارشناسان می گویند مهم ترین پیام این مطالعه این است که مغز و بدن یک رابطه پویا و دائماً در حال تعامل هستند. رفتارهایی مانند خوابیدن، تنفس و حتی خمیازه کشیدن می تواند بر عملکرد مغز تأثیر بگذارد. با این حال، تمام جزئیات این رابطه برای دانشمندان روشن نشده است.
بنابراین دفعه بعد که به طور تصادفی در وسط روز خمیازه می کشید، ممکن است ایده خوبی باشد که فکر کنید مغز شما فقط خسته نیست. شاید او در حال انجام نوعی «خانه تکانی» درونی است.
