روابط بین دولت طالبان در افغانستان و روسیه در ماه های اخیر شاهد تحولات شگرفی بوده است. با این حال، سفر ملا محمد یعقوب وزیر دفاع افغانستان به مسکو در 27 می و امضای توافقنامه همکاری نظامی بین دو طرف، تغییر کیفی در روابط به ویژه با توجه به تشدید تنش ها بین افغانستان و پاکستان و تغییر چشم انداز امنیتی در منطقه را نشان می دهد. در حالی که بخشهای مختلف جامعه افغانستان از این توافق استقبال کردند، بحثها در رسانههای پاکستانی حاکی از آن است که نزدیکی افغانستان و روسیه برای تصمیمگیرندگان در اسلامآباد ناامیدکننده بوده است.
خبرگزاری روسی تاس چهارشنبه گذشته گزارش داد که مقامات روسیه و افغانستان در جریان نشست بین المللی امنیت مسکو توافقنامه همکاری نظامی و فنی امضا کردند، بدون اینکه جزئیات بیشتری فاش کند. سال گذشته، روسیه رسما حکومت طالبان را که پس از تغییرات سیاسی در افغانستان در سال 2011 ظهور کرد، به رسمیت شناخت.
همکاری نظامی مستقیم طالبان و مسکو
اگرچه مقامات کابل و مسکو هنوز به طور رسمی جزئیات توافقنامه نظامی یا توافقنامه همکاری نظامی را فاش نکرده اند، اما یک منبع در وزارت دفاع افغانستان به العربی جدید فاش کرد که روسیه از طالبان حمایت نظامی از جمله سیستم های دفاع هوایی، تسلیحات و تجهیزات مورد نیاز نیروهای افغان برای دفاع از خاک خود و کنترل کامل حریم هوایی افغانستان را در اختیار طالبان قرار خواهد داد. کابل علاوه بر سه نوع هواپیمای بدون سرنشینی که در حال حاضر دارد، از مسکو پهپادهای پیشرفته نیز درخواست خواهد کرد. اگر این اطلاعات تایید شود، به این معنی است که مسکو تصمیم گرفته است از یک تعامل سیاسی و امنیتی محدود با طالبان به یک مشارکت نظامی مستقیم – تحولی با پیامدهای استراتژیک که فراتر از روابط دوجانبه بین دو کشور است، حرکت کند.
کافی الله سرفراز، استاد دانشگاه افغانستان، به العربی الجدید گفت که سفر ملا یعقوب وزیر دفاع به مسکو یک دستاورد بزرگ برای افغانستان است. این سفر در حالی انجام می شود که پاکستان در حال بررسی امکان کنترل برخی مناطق حساس در افغانستان مانند کریدور واخان که چین و افغانستان را به هم متصل می کند و مناطق استراتژیک در استان های کنر و نورستان است. آنها معتقد بودند که به لطف پوشش هوایی پاکستان می توانند این کار را انجام دهند، با این فرض که نیروهای افغان قادر به مقابله با نیروی هوایی پاکستان نیستند. سرفراز افزود: «اکنون این شکاف بسته شده است و به زودی شاهد خبرهای خوبی از دهلی نو و تهران خواهیم بود، زیرا آنها در آستانه به رسمیت شناختن دولت طالبان هستند. سرفراز آن را آغاز خوبی خواند، اما حفظ آن مستلزم اطلاعات زیادی است و گفت: طالبان باید به منطقه ثابت کنند که اقدامات آنها تهدیدی برای امنیت هیچ کشوری نخواهد بود، بلکه برای حفظ امنیت خود و مقابله با هر تهدیدی برای کشور است.
یک شگفتی برای تصمیم گیرندگان در پاکستان
نوید صدیقی، روزنامه نگار پاکستانی، به نوبه خود به العربی الجدید گفت که دعوت مسکو از ملا محمد یعقوب، وزیر دفاع افغانستان برای شرکت در کنفرانس امنیتی روسیه، برای تصمیم گیرندگان پاکستانی تا حدودی تعجب آور بود. آنها انتظار نداشتند که مسکو با توجه به درگیری های جاری با افغانستان، اقدامی انجام دهد که برخلاف منافع پاکستان تلقی شود، اما این اتفاق افتاد. وی امضای توافقنامه همکاری نظامی بین کابل و مسکو را تحولی بسیار مهم خواند و افزود: ما پیش از این شاهد تسلط جنگنده ها و پهپادهای پاکستانی بر کل حریم هوایی افغانستان بودیم، نیروی هوایی پاکستان در مقابل حکومت طالبان مرگبار بود و هر جا و هر زمان که می خواست حملات هوایی انجام می داد. نیروی هوایی.”
دوستم خاطرنشان کرد که “در جریان درگیری اخیر بین کابل و اسلام آباد، ضعف اصلی طالبان فقدان ابزار برای بازدارندگی نیروی هوایی پاکستان بود. به نظر می رسد مسکو برای پرکردن این خلأ بحرانی وارد عمل شده است. در نتیجه پس از این توافق، کابل دیگر سابق نیست. از مسکو تسلیحات پیشرفته دریافت خواهد کرد و مسکو ممکن است به آن کمک کند تا حریم هوایی خود را نه تنها علیه ایالات متحده کنترل کند، بلکه در برابر نیروهای ایالات متحده نیز کنترل کند.” وی افزود که “جنگ با کابل هرگز به نفع پاکستان نبوده است، اما به نظر می رسد که تصمیمات عجولانه و نسنجیده اسلام آباد را به جنگ با همسایه خود سوق داده است.” وی تاکید کرد که زمان آن فرا رسیده است که سیاست خارجی خود به ویژه روابط خود با افغانستان را مورد ارزیابی مجدد قرار دهیم.
از زمان بازگشت طالبان به قدرت در اوت 2021، دولت جدید افغانستان به دنبال برقراری روابط متوازن با قدرت های بزرگ منطقه ای، در درجه اول روسیه، چین و ایران بوده است. مسکو از جمله اولین پایتخت هایی بود که کانال های ارتباطی باز با طالبان را حفظ کرد، بر اساس اعتقاد روسیه که این جنبش به یک واقعیت سیاسی تبدیل شده است که نمی توان آن را در افغانستان نادیده گرفت. علاوه بر این، روسیه امنیت و ثبات در افغانستان را مستقیماً با امنیت آسیای مرکزی که برای امنیت ملی روسیه حیاتی تلقی می شود، مرتبط می داند.
جوهر مسعود، روزنامه نگار پاکستانی در گفتگو با العربی الجدید می گوید: این توافق هشداری برای پاکستان است. این توافقنامه ثابت می کند که حکومت طالبان بیکار نخواهد نشست، بلکه با تمام توان و امکانات خود تلاش خواهد کرد تا به آنچه که آن را در برابر همه خطرات به ویژه جنگ با پاکستان قوی تر می کند، دست یابد. وی خاطرنشان کرد که “طالبان پس از جنگ با پاکستان تلاشی برای دریافت حمایت نظامی نکردند، بلکه قبل از آن شروع کردند. اما درگیری با پاکستان این روند را تسریع کرد. وی خاطرنشان کرد که افغانستان برای کشورهای آسیای میانه و روسیه از هر جنبه امنیتی، اقتصادی و سیاسی مهم است. در نتیجه روسیه ابتکار عمل را برای انعقاد توافقنامه با طالبان در دست گرفت، در حالی که پاکستان معتقد بود که روسیه یک بار دیگر بر اساس گزارشهای بینالمللی تسلیحاتی بر اساس سیاستهای خود برای افغانستان آماده خواهد شد. از این رو پاکستان به دنبال حمایت کشورهای منطقه علیه حکومت طالبان بود، اما آنچه رخ داد برخلاف میل اسلام آباد بود.
به نظر می رسد نزدیکی نظامی کنونی بین افغانستان و روسیه با عوامل جدیدی مرتبط باشد که مهم ترین آنها تشدید تنش ها بین کابل و اسلام آباد است. روابط بین طالبان و پاکستان در دو سال گذشته شاهد تنش بیسابقهای بوده است که دلیل آن اتهامات پاکستان مبنی بر کم کاری دولت افغانستان در برابر طالبان پاکستان است که حملات آنها را در داخل پاکستان تشدید کرده است. با وجود اهمیت این تحول، آینده همکاری نظامی بین مسکو و کابل همچنان به عوامل متعددی بستگی دارد، از جمله میزان تمایل روسیه به حمایت از طالبان، ماهیت واکنشهای منطقهای بهویژه پاکستان، چین و کشورهای آسیای مرکزی و توانایی خود دولت طالبان برای مدیریت توازن پیچیده قوا در منطقه.
اما آنچه مسلم است صحبت از همکاری نظامی روسیه و افغانستان دیگر تنها یک امکان سیاسی نیست، بلکه به شاخص مرحله جدیدی در روابط منطقه ای تبدیل شده است، مرحله ای که در آن دولت طالبان تلاش می کند تا موقعیت استراتژیک خود را به دور از هژمونی سنتی پاکستان بازتعریف کند و از رقابت فزاینده بین المللی برای نفوذ در آسیای مرکزی و افغانستان استفاده کند.
