زنگ تغییر در بورس به صدا درآمد؛ دامنه نوسان در مسیر اصلاح؟

میهن تجارت- دامنه نوسانات بازار سهام یکی از بحث برانگیزترین ابزارهای نظارتی در بازار سرمایه ایران است. ابزاری که حامیان آن را سپری برای کنترل هیجانات بازار و مخالفان آن را مانعی بر سر راه کشف قیمت و کارایی بورس می دانند. در حالی که دامنه نوسانات بورس تهران در سال های گذشته از سطوح بالاتر به 3 درصد کاهش یافته است، بسیاری از کارشناسان معتقدند ادامه این محدودیت نه تنها به افزایش شفافیت کمک می کند، بلکه روند کشف قیمت را کندتر کرده و فاصله بازار را با استانداردهای بین المللی افزایش می دهد.

این بحث در شرایطی دوباره داغ شده که بورس پس از یک دوره تعطیلی و متاثر از مخاطرات جنگ، بار دیگر با موج تقاضا و صف خرید در بسیاری از نمادها مواجه شده است. در عین حال تجربه بازگشایی برخی نمادها بدون دامنه نوسان، پرسش هایی را درباره لزوم حفظ این محدودیت و امکان حرکت تدریجی به سمت سازوکارهای رایج در بورس های جهان مطرح کرده است.

فردین آقابزوری کارشناس ارشد بازار سرمایه ضمن انتقاد از محدودیت ها در معاملات بورسی معتقد است هر چه دامنه نوسانات محدودتر شود روند کشف قیمت و شفافیت بازار مختل می شود. وی همچنین تاکید می کند که اگر قرار باشد بازار سرمایه ایران به استانداردهای بین المللی نزدیک شود، نمی توان از تجربیات جهانی به صورت انتخابی استفاده کرد و در عین حال مهم ترین اصول حاکم بر سازوکار عرضه و تقاضا را نادیده گرفت.

* آقای آقابزوری! آیا با دامنه نوسان 3 درصدی در بورس موافق هستید؟ چرا دامنه نوسانات بورس ایران به جای افزایش در حال کاهش است؟ دامنه نوسان بورس تا دو سال پیش 5 درصد بود اما مدت هاست محدوده 3 درصدی را برای آن در نظر گرفته اند. آیا این تصمیم درستی است؟

دامنه نوسان یکی از محدودیت هایی است که در نظام طبیعی عرضه و تقاضا چه در سطح کلان اقتصادی و چه در بازار سهام اعمال می شود. ما محدوده های 5، 6 و حتی 7 درصد را در گذشته تجربه کرده ایم. انتظار این بود که با گذشت زمان، هرچند نه لزوماً بلافاصله پس از بازگشایی بازار پس از جنگ، این آزادی عمل و اصلاحات در زیرساخت‌های تجاری گنجانده شود. هرچند شاید در آن زمان اقدام آقای سعیدی رئیس سازمان بورس در شرایط بازگشایی معاملات پس از جنگ چندان مناسب نبود، اما اکنون با توجه به شوق خرید و جریان مثبت بازار سهام، فکر می کنم جای بازنگری دارد. البته در حال حاضر حدود یک سوم ارزش بازار به دلیل توقف 42 نماد عملا متوقف شده است.

هر چه دامنه نوسانات را محدود کنیم و به طور کلی هر گونه محدودیتی بر سیستم طبیعی عرضه و تقاضا اعمال شود، روند کشف قیمت و شفافیت آن نادرست تر و کندتر می شود.

اگر در برخی زمینه ها به تجربیات بین المللی رجوع کنیم، نباید گزینشی باشیم

*به طور کلی آیا بورس ایران پتانسیل حذف دامنه نوسان خود را دارد؟ مخصوصا الان که شاخص مثبت شده؟

ما در بسیاری از زمینه‌ها به مطالعات تطبیقی ​​و تجربیات سایر بورس‌های جهان و بورس‌های پیشرو اشاره می‌کنیم، اما در برخی زمینه‌ها همچنان بر رویه‌های خود اصرار داریم. شامل محدوده نوسانات و حجم پایه غیر دینامیکی. در حالی که دامنه نوسانات دینامیکی و حجم پایه پویا از تجربیات بین المللی است. با این حال، آنها لزوما مختص بورس های پیشرو نیستند.

بیشتر بخوانید: پیش بینی رشد بورس تا سقف مقاومت 4.5 میلیون واحدی در کوتاه مدت / صنایع طلایی با پتانسیل رشد بالا در روزهای آینده کدامند؟

اگر قرار است بورسی داشته باشیم که برای آن نسخه ای جداگانه از شکل طبیعی بازار و تجربه بین المللی طراحی کنیم، باید این را به صراحت بگوییم. اما اگر در برخی زمینه ها به تجربیات بین المللی رجوع کنیم، نباید گزینشی باشیم. بله، ممکن است بازار در شرایط فعلی و به خصوص در شرایط فعلی ظرفیت حذف یکباره حجم مبنا یا محدوده نوسانات را نداشته باشد، اما این بدان معنا نیست که از این اصلاحات دست برداریم.

* در کشورهایی که بورس آنها نوسان ندارد، بورس ما چه شرایطی را ندارد؟

در سایر کشورها و مبادلات، حتی مبادلات لزوماً پیشرفته، اینطور نیست که ابتدا بررسی کنند که آیا سیستم معاملاتی یا مکانیزم عرضه و تقاضای آنها ظرفیت چنین اقدامی را دارد یا خیر. این یک قاعده کلی است و تجربه بین المللی نیز نشان داده است که با استفاده از محدوده نوسان پویا می توان سرعت کشف قیمت را افزایش داد و در عین حال قیمت های منصفانه و شفاف را سریعتر کشف کرد. بنابراین اینکه بگوییم ظرفیت های خاصی داریم یا نداریم بحث کاملی نیست. بله، ریسک هایی مانند نوسانات نرخ ارز، نبود ابزارهای پوشش ریسک ارزی و همچنین سیستم قیمت گذاری دستوری در اقتصاد و بورس ما وجود دارد. اما همانطور که گفتم یا باید یک سری اصول و ادبیات خاص را بپذیریم یا اگر بخواهیم بورسی داشته باشیم که حتی در سطح منطقه ای برجسته باشد و در کنفدراسیون ها و نهادهای بورسی بین المللی عضویت داشته باشد، نمی توانیم همزمان برخی از ویژگی های اصلی آن را قبول نکنیم.

اقتصاد ما به دلیل حضور گسترده دولت به عنوان یک بنگاه بزرگ اقتصادی با مانع جدی در شکل گیری بازار واقعی مواجه است. می توان گفت که با نوعی وضعیت «غیر بازاری» مواجه هستیم. بازاری که حدود 80 درصد از سهام آن به طور مستقیم یا غیرمستقیم در اختیار دولت و شرکت های وابسته به آن است. اما این موضوع نباید باعث شود که جوهره سازوکار عرضه و تقاضا در بورس را تحت الشعاع قرار دهیم.

ما نباید یک فرآیند جامع و کامل را تحت تأثیر منافع یک تجارت یا گروه خاص قرار دهیم

* مخالفان وجود طیفی از نوسانات، بازارهای خودرو، املاک، طلا و ارز را مثال می زنند که در آن محدوده نوسانی وجود ندارد، اما هیچکس اموال خود را مجانی نمی فروشد. آیا می توان بورس را با سایر بازارها مقایسه کرد؟

موافقان و مخالفان این موضوع ممکن است هر کدام به اقتضای منافع خود موضعی اتخاذ کنند; همانطور که به بخش خودرو، طلا و سایر زمینه ها اشاره کردید. اما ما نباید تحت تأثیر منافع یک صنف یا گروه خاص، یک فرآیند جامع و کامل را تحت تأثیر قرار دهیم. این که ممکن است برخی افراد تحت تأثیر این تغییرات قرار گیرند، دلیلی بر نادیده گرفتن اصول کلی یا کنار گذاشتن اجرای آنها نیست. لذا این استدلال به نظر من دلیل موجه مخالفت محسوب نمی شود.

موافقان معمولاً به تجربیات بین المللی و عملکرد سایر مبادلات استناد می کنند. علاوه بر این، ما خودمان هم گاهی این تجربه را داشته ایم. از افزایش دامنه نوسان از 3 به 5 درصد و سپس 6 و 7 درصد تا دوره هایی که معاملات بدون دامنه نوسان انجام شده است. با این حال، ما هیچ نقص یا نقص خاصی را مشاهده نکردیم. در چنین مواقعی نهاد ناظر بر بازار می تواند با رصد کامل شرایط، کنترل های لازم را انجام دهد و با متخلفان برخورد کند.

نمادهای بزرگی که در حال حاضر در صف خرید قفل شده اند نیازمند توجه جدی سازمان بورس و سایر ارکان بازار هستند.

* تجربه بازگشایی بورس پس از جنگ و اینکه بسیاری از نمادها بدون محدوده نوسانی به دلیل افشای اطلاعات گروه «الف» باز شدند را چگونه ارزیابی می کنید؟ آیا این تجربه قابل سنجش است؟

بازگشایی بسیاری از نمادها بدون دامنه نوسان، آن هم پس از افشای اطلاعات جدید، خود نمونه ای از این تجربه است. همانطور که اشاره کردید اتفاق خاصی نمی افتد و نباید بیش از حد نگران وقوع یک حادثه یا سوء استفاده احتمالی باشیم. البته این به معنای تنها گذاشتن بازار نیست.

بازار باید آنقدر عمیق شود و به سمت بازار کارآمد برویم که امکان تأثیرگذاری بر قیمت ها از طریق دستکاری عرضه و تقاضا به حداقل برسد. در حال حاضر نمادهایی در بازار هستند که اساساً تحت تأثیر چنین رفتاری قرار نمی گیرند و نوسانات قیمتی آنها در چارچوب روند طبیعی بازار شکل می گیرد.

در پایان یک توصیه دارم. نمادهای بزرگی که در حال حاضر در صف خرید قفل شده اند نیازمند توجه جدی سازمان بورس و سایر ارکان بازار هستند. باید تدابیری اتخاذ شود تا این نمادها هر چه زودتر به جایگاه قیمتی شفاف و منصفانه خود برسند.

منبع: اخبار اقتصاد