آینده– نصرت الله تاجیک، سفیر سابق ایران در اردن؛ مسائل لبنان را نمی توان بدون در نظر گرفتن برخی حقایق یا نکات اساسی به صورت روزانه تحلیل کرد. یکی از این نکات ساختار جمعیتی قبیله ای لبنان است که از اقوام و مذاهب مختلف تشکیل شده است. پیشینه این قومیت ها یا مذاهب نیز بسیار مهم است. هر کدام از آنها یک مانع تاریخی و جغرافیایی دارند که اکنون به دلیل تحولات منطقه ای و بین المللی به یک مانع سیاسی و ژئوپلیتیکی تبدیل شده و به راحتی قابل رفع نیست.
با توجه به موقعیت حساسی که لبنان در شمال سرزمین های اشغالی و طبیعتاً در منطقه دارد. اکنون از دورانی که «عروس خاورمیانه» نامیده می شد، رفته است. این کشور وضعیت سنتی قبلی را ندارد و با بازی های ژئوپلیتیک موجود در منطقه به ویژه تلاش آمریکا برای تثبیت امنیت اسرائیل و ایجاد خاورمیانه جدید با برتری این رژیم بر بازیگران داخلی، ظرفیت ژئواستراتژیک پیدا کرده است.
نکته دوم موازنه قوا بر اساس عهد داخلی لبنان است. بر این اساس هر یک از اقوام و مذاهب یکی از مناصب حکومتی اعم از ریاست، ریاست مجلس و نخست وزیری را بر عهده دارند و قدرت در این کشور گسترده و متمرکز نیست. از این رو مسلمانان، مسیحیان و هر یک از شاخه های آنها از قدرت سیاسی خاصی در لبنان برخوردارند.
سومین و مهمترین نکته، شکل گیری یک بازیگر تعیین کننده است. پس از جنگ های 15 ساله (1975 تا 1990) که منجر به توافق طائف شد، و به ویژه پس از سال 1982 که اسرائیل به لبنان حمله کرد و بیروت را اشغال کرد، تأسیس حزب الله به عنوان یک مقاومت ضد اسرائیلی و ضد اشغالگری، توازن قوای جدیدی را ایجاد کرد. یعنی به دنبال این دو اتفاق تعادل جدیدی شکل گرفت که خودش بازیگر اصلی صحنه شد.
این شرایط به گونه ای است که هر اقدامی که بخواهد توازن موجود را برهم بزند، می تواند گسل های جدیدی را در لبنان فعال کند; خواه این اقدام داخلی باشد یا خارجی، چه توسط دولت یا گروه های داخلی و چه توسط قدرت های منطقه ای و بین المللی. فعال شدن این گسل ها منجر به یک سری تنش های داخلی می شود. این تحولات می تواند مثبت یا منفی باشد، اما به طور کلی به دلیل شکنندگی شرایط، اگر این تعادل به هم بخورد، این احتمال وجود دارد که لبنان به سمت یک درگیری داخلی طولانی مدت با پیامدهای پیش بینی نشده حرکت کند.
این توازن جدید قوا، سطحی از اعتماد و همزیستی مسالمت آمیز را در میان مردم و گروه های مذهبی و قومی لبنان ایجاد کرد که حداقل برای دو دهه در پرتو کاریزمای حزب الله به عنوان یک سازنده امنیت سیاسی و اجتماعی، چسب جامعه لبنان بود. اما اسرائیل با انواع فشارها، توطئه ها، رشوه خواری، خرابکاری و گاه مزدور، جاسوسی و ترور سعی در برهم زدن این همزیستی داشته است.
از سوی دیگر، آمریکا با اعمال فشار و کمک های اقتصادی به دولت لبنان نه تنها تلاش کرده است تا این وحدت را از بین ببرد، بلکه بار دیگر گروه ها و بخشی از مردم را در مقابل حزب الله قرار داده و جنگ داخلی جدیدی برای مشروعیت زدایی از مقاومت ضد اسرائیلی ایجاد کند.
بنابراین در شرایط کنونی و با اهدافی که آمریکا و اسرائیل دارند، هم مسئولان داخلی و هم عقبه نیروهای داخلی لبنان (از جمله ایران یا قدرت های اروپایی مانند فرانسه که قبلاً نقش استعماری داشتند و اکنون منافع و ارتباطات اجتماعی و سیاسی زیادی در لبنان دارند) باید اهداف خود را بسیار دقیق مشخص کنند. آنها باید یک رابطه تعاملی برای حفظ امنیت و ثبات لبنان ایجاد کنند. این امر پیش از هر چیز مستلزم گفتگوی فوری، مستمر و سازنده ایران و فرانسه برای پایان دادن به جنایات اسرائیل و بازگرداندن صلح و امنیت به لبنان است.
یکی از مهمترین اهداف اسرائیل در حملات اخیر، تخریب زیرساخت های مقاومت است. در حال حاضر در میان همسایگان اسرائیل، تنها گروهی که در برابر تجاوزات این رژیم (چه از نظر ارضی، معدنی و دریایی و چه از نظر منابع آبی و زیست محیطی) مقاومت می کند در لبنان مستقر است. به همین دلیل با توجه به مذاکرات در حال انجام ایران و آمریکا، یکی از شروط ایران پایان جنگ در لبنان یا به عبارت دقیق تر، عدم حمله اسرائیل به لبنان و حزب الله است.
دولت لبنان هم از نظر ساختاری و هم از نظر منابع اقتصادی و قدرت نظامی با ضعف مواجه است و نمی تواند در مقابل اسرائیل قدرت خود را نشان دهد. با توجه به اهداف اسرائیل که به دنبال از بین بردن مشروعیت حزب الله و آوارگی مردم است، این مسائل باعث شده است که شدت حملات بیشتر شود. وضعیت در جنوب لبنان به معنای واقعی کلمه به «شخم زدن» رسیده و حتی به صور و صیدا نیز کشیده شده است. تمام تلاش اسرائیل معطوف به تخریب ساختار، سازمان، نیروی انسانی و زیرساخت های نرم و سخت حزب الله است.
این در حالی است که در مقابل چشمان مقامات لبنانی، سوریه ای قرار دارد که مسئولان آن دیگر نه رویکرد ضد اسرائیلی دارند و نه مانند رژیم گذشته در مقابل اسرائیل ایستاده اند. اما اکنون می بینیم که چگونه نیروهای نظامی و زیرساخت های سوریه را نابود کرده است. استراتژی اسرائیل گسترش سرزمینی با رویکرد زمین سوخته برای همسایگانش است. اسرائیل با همسایگان خود به گونه ای برخورد می کند که در مشکلات روزمره و زیرساخت های ویران شده غرق می شوند و مدام درگیر مسائلی هستند که نمی توانند از آن استفاده کنند و از منافع سرزمینی خود دفاع کنند.
بنابراین، با توجه به اهداف توسعه ای اسرائیل، مقامات لبنانی باید از ظرفیت نفوذ و تعادل حزب الله به عنوان ستون خیمه و ساختار سازمان مقاومت منطقه ای علیه اسرائیل استفاده کنند. در دوره های مختلف افرادی در پست ریاست جمهوری یا نخست وزیری لبنان بوده اند که با تنظیم روابط بین گروه ها توانسته اند از این ظرفیت بهره ببرند. اگرچه این کار بسیار دشواری است، اما برخی توانسته اند با واقع بینی و با تکیه بر نفوذ مردمی حزب الله در میان همه اقوام، این وضعیت را ترمیم کنند. با این حال، موانعی وجود داشته که تعادل را بر هم زده است.
ما از یک سو باید شرایط لبنان را درک کنیم و از سوی دیگر با تعامل سازنده در خصوص مشکلات اقتصادی لبنان به ویژه در بخش خدمات عمومی. بهترین رویکرد، رویکرد تعاملی است که باید بین قدرتهای جهانی و منطقهای شکل بگیرد تا دست اسرائیل از مرزهای آبی و خاکی لبنان کوتاه شود. لبنان باید بتواند مشکلات خود را با استفاده از منابع خود حل کند. نیروهای داخلی لبنان باید مشکلات خود را بین خود و بدون اتکا به قدرت های خارجی حل کنند تا کشور آرام، ایمن و به دور از تجاوزات اسرائیل باقی بماند.
اهداف، موانع و وابستگیهای گروههای داخلی در لبنان باید به گونهای متعادل شود که کل کشور در برابر اسرائیل به عنوان یک عامل محرک و مخرب مقاومت کند. برای این منظور و در ضعف شدید ارتش لبنان و گرایش بخشی از آن به حزب الله، مشروعیت مقاومت تعیین کننده است و باید حفظ شود و خدشه وارد نشود.
حداکثر مشروعیت حزب الله برای ایجاد امنیت داخلی و خارجی لبنان بسیار موثر خواهد بود. حزب الله باید بتواند مشروعیت سیاسی خود را با در نظر گرفتن افزایش قدرت نظامی و فناوری مورد استفاده خود به حداکثر برساند و از طریق ابزار قدرت، دست اسرائیل را از لبنان کوتاه کند. مقامات لبنانی نباید فقط به مذاکره با اسرائیل بسنده کنند. مذاکره خوب است، اما روحیه، رویکرد و هدف اسرائیل از مذاکرات حذف حزب الله از آسمان سیاسی و سرزمین لبنان است. با توجه به شرایط فعلی و ظرفیت هایی که حزب الله دارد، این امر غیرممکن است. زیرا این گروه هم از نظر مقاومت ضد صهیونیستی و هم از نظر مشروعیت سیاسی که در بین مسلمانان و بخشی از مسیحیان لبنان دارد نقش متعادل کننده و تعیین کننده ای دارد.
رئیس جمهور لبنان که برای انجام وظایف خود در قبال جنایات اسرائیل در لبنان دست خود را به سوی مردم جهان دراز کرده است، نباید خود را از این ظرفیت تعیین کننده محروم کند. او باید تصویر بزرگ را ببیند نه اینکه جای جانی و حامی را عوض کند. او باید باشد که ایران قدردان باشد که با وجود مشکلات و گاه انتقادات داخلی، همچنان به پیشرفت مذاکرات آتش بس با آمریکا در پایان این جنایات اسرائیل در لبنان بستگی دارد! این بازی با ورق لبنان نیست، اما این بازی «برای لبنان» است!
هدف ایران از حمایت از لبنان در برابر اسرائیل به طور عام و حزب الله به طور خاص، جلوگیری از گسترش سرزمینی اسرائیل و در گام بعدی رفع اشغال سرزمین های فلسطینی و بازگرداندن آوارگان به سرزمین خود است. این یک درخواست بشردوستانه است که نیازمند کار سیاسی و دیپلماتیک، کمک و بسیج افکار عمومی آزادگان جهان است. اما متأسفانه در اثر تبلیغات غرب و اسرائیل و گمراه کردن اذهان عمومی با کلمه «نیابتی» موضوع به انحراف کشیده شده است. به نظر می رسد ایران قصد دارد از کارت حزب الله و لبنان استفاده کند. چیزی که کاملاً با واقعیت های میدانی متفاوت است.
حزب الله یک نیروی مشروع مقاومت ضد صهیونیستی است که برای حفظ سرزمین لبنان و منابع آب و خاک آن مبارزه می کند. هدف آن حذف اشغال بخشهایی از جنوب لبنان است که توسط اسرائیل اشغال شده است و قطعنامههای متعدد سازمان ملل نیز از این رژیم خواسته است تا آن مناطق (از جمله میادین شبعا) را ترک کند.
حزب الله نیز مورد حمایت بخش بزرگی از مردم لبنان است و ایران نه برای منافع مادی، بلکه به نشانه احترام به خواسته های مردم لبنان و احقاق حقوق آنها و همچنین مردم فلسطین از این گروه حمایت مادی و معنوی می کند. همانطور که آمریکا و بسیاری از کشورهای غربی از رژیم اشغالگر فلسطین حمایت مادی و معنوی کرده اند تا با دستان باز در منطقه دست به انواع جنایات بزند و جهان را به آستانه جنگ جهانی سوم برساند!
