میهن تجارت- پس از 13 روز متوالی صعود و ثبت رکوردهای تاریخی در بورس اوراق بهادار تهران، سرانجام بازار سهام در برابر بازگشت ریسک های سیاسی عقب نشینی کرد. معاملات دیروز با فشار فروش و خروج شدید پول واقعی همراه بود که تنها یک روز پیش فعالان بازار ادامه روند صعودی بورس را محتمل می دانستند. عبور شاخص کل از سقف تاریخی، ورود نزدیک به 50 همات پول واقعی در روزهای اخیر و صف خریدهای سنگین این تصور را ایجاد کرده بود که بورس در حال آغاز موج صعودی جدیدی است. اما انتشار اخبار جدید و افزایش نگرانی ها از بازگشت تنش های سیاسی و نظامی معادلات بازار را تغییر داد.
واقعیت این است که بخش مهمی از رشد اخیر بازار سهام مبتنی بر کاهش ریسکهای سیاسی بوده است. در هفتههای گذشته سرمایهگذاران به سمت داراییهای پرریسک حرکت کردند و با فرض کاهش احتمال تشدید تنشها، بورس را بهعنوان گزینه ارزشمندتری نسبت به سایر بازارها انتخاب کردند. اما پس از بازگشت نگرانی ها، بخشی از این نقدینگی در اولین واکنش راه خروج را در پیش گرفت.
اما چه می شود اگر فراز و نشیب بازار سهام
آیا کاهش شاخص های سهام پس از رشد سریع اخیر اصلاحی موقتی است یا آغاز موج جدیدی از فشار فروش خواهد بود؟ پاسخ به این سوال تا حد زیادی به تحولات سیاسی روزهای آینده بستگی دارد. در سناریوی اول، اگر تنشهای اخیر مهار شود و اخبار منفی منجر به درگیری گستردهتر نشود، افت فعلی میتواند یک اصلاح طبیعی پس از یک جهش شدید بازار در نظر گرفته شود. بسیاری از نمادها از زمان بازگشایی رشد قابل توجهی را تجربه کرده اند و برخی از سهامداران طبیعتاً در سطوح فعلی سود می برند. در چنین شرایطی بازار پس از چند روز نوسانات و تخلیه هیجانی می تواند به مسیر تعادل بازگردد.
سناریوی دوم اما به تشدید عدم قطعیت ها مربوط می شود. اگر ریسک های سیاسی افزایش یابد و چشم انداز روشنی برای کاهش تنش ها وجود نداشته باشد، احتمال ادامه خروج پول از بورس وجود خواهد داشت. تجربه نشان داده است که بورس تهران نسبت به اخبار سیاسی حساسیت بالایی دارد و در دوره های افزایش ریسک، سرمایه های کوچک به سمت بازارهایی مانند طلا، ارز و صندوق های کم ریسک حرکت می کنند. در این صورت فشار فروش می تواند برای چند روز یا حتی هفته ها در بازار باقی بماند.
در کنار این دو سناریو، کارشناسان احتمال دیگری را نیز مطرح می کنند و آن امکان اعمال محدودیت های جدید و یا حتی توقف معاملات در صورت بروز شرایط خاص است. اگرچه در حال حاضر نمی توان با قطعیت در مورد چنین تصمیمی اظهار نظر کرد، اما تجربه ماه های گذشته نشان داده است که سیاست گذار ممکن است در شرایط بحرانی به سراغ ابزارهای کنترلی برود. این موضوع نیز به یکی از متغیرهای مهم ذهنی معامله گران تبدیل شده است.
اما تفاوت مهم شرایط فعلی با دوره های گذشته این است که بازار همچنان از منظر بنیادی با متغیرهای حمایتی مواجه است. رشد نرخ ارز، افزایش انتظارات تورمی، گزارش های مطلوب بسیاری از شرکت ها و ارزش نسبی سهام همچنان عواملی هستند که می توانند در میان مدت بازار را حمایت کنند. به همین دلیل بخشی از فعالان بازار بر این باورند که عقب نشینی روز گذشته بورس پس از 13 روز متوالی رشد، نتیجه افزایش ناگهانی ریسک های خارجی است. بنابراین سیر روزهای آینده بورس با تحولات سیاسی گره خورده است.
سالن شیشه ای در خطر است
اگر جو مبهم حاکم بر وضعیت متغیرهای تاثیرگذار بر بورس کاهش یابد، بازار می تواند بار دیگر به متغیرهای بنیادی بازگردد. اما اگر تنش ها تشدید شود، هیجان و احتیاط همچنان بازیگران اصلی معاملات خواهند بود. فردین آقابزرگی، تحلیلگر بازار مالی معتقد است بورس تهران دوباره سیگنال های نامشخصی دریافت کرده و ممکن است به سرعت فاز خود را تغییر دهد.
این کارشناس بازار سرمایه با اشاره به تحولات اخیر منطقه و تاثیر مستقیم آن بر رفتار معامله گران گفت: پس از 13 روز رشد متوالی بورس و در شرایطی که شاخص کل به آستانه فتح قله تاریخی 4.5 میلیون واحدی رسید، متغیر ریسک سیاسی بار دیگر مورد توجه بازار قرار گرفته است. البته باید توجه داشت که آنچه دیروز در بازار مشاهده شد، واکنشی به یک خبر یا رویداد موقتی نیست، بلکه بازتابی از افزایش روزافزون عدم اطمینان نسبت به آینده تحولات سیاسی و نظامی منطقه است.
وی افزود: هنوز مشخص نیست که آیا درگیری ها به سرعت پایان می یابد و همه چیز به حالت عادی باز می گردد. بنابراین تنش ها در سطوح مختلف ممکن است ادامه یابد. در سال های گذشته در برخی از کشورهای منطقه شاهد چنین وضعیتی بوده ایم. که در آن حملات و پاسخ ها هر از گاهی بین طرفین رد و بدل می شود. اما در عین حال، یک جنگ تمام عیار رخ نخواهد داد. بنابراین بازار سرمایه باید خود را با چنین فضایی وفق دهد.
بیشتر بخوانید: سیگنال بزرگ به بازار سهام; آیا رشد ابر تورمی بورس آغاز شده است؟
این تحلیلگر بازار سرمایه ادامه داد: در چنین شرایطی نمی توان انتظار داشت بورس هر روز با صف خریدهای سنگین همراه شود. از سوی دیگر پس از رشد بیش از 20 درصدی شاخص کل و حدود 26 درصدی شاخص متوازن در مدت زمان کوتاهی، طبیعتا بازار نیازمند استراحت و بررسی انتظارات سرمایه گذاران است. بنابراین بخشی از افتهای اخیر باید در قالب اصلاح طبیعی بازار تحلیل شود. اما بخش دیگر به افزایش ریسکهای سیاسی بازمیگردد.
فردین آقابزوری با اشاره به تفاوت شرایط شرکت های بورسی گفت: نکته مهم این است که همه صنایع و شرکت ها به یک اندازه تحت تاثیر تحولات اخیر قرار نگرفته اند. در واقع بازار فعلی یکنواخت نیست. برخی از شرکت ها وابستگی کمتری به واردات دارند، مواد اولیه خود را از داخل کشور تامین می کنند و محصولات آنها با تقاضای مستمر در بازار داخلی مواجه است. در چنین فضایی حتی ممکن است برخی از این شرکت ها از محدود کردن رقابت خارجی یا کاهش واردات سود ببرند و موقعیت بهتری نسبت به قبل پیدا کنند.
وی افزود: اما بخشی از صنایع بزرگ بازار همچنان در وضعیت مبهم قرار دارند. تعداد قابل توجهی از شرکت های بزرگ به ویژه در گروه پتروشیمی همچنان با محدودیت و بلاتکلیفی مواجه هستند. حتی در روزهای اخیر اخباری مبنی بر آسیب دیدن برخی تاسیسات و مراکز مرتبط با این صنعت منتشر شده است. این موضوع باعث می شود که سرمایه گذاران نتوانند با اطمینان در مورد سودآوری آینده این شرکت ها قضاوت کنند. بنابراین، هرچه عدم اطمینان در مورد صنایع بزرگتر افزایش یابد، روند کلی بازار را تحت تأثیر قرار خواهد داد.
آیا بورس در حال تعطیلی است؟
به گفته این کارشناس، بخش مهمی از ارزش بورس تهران در اختیار شرکت های بزرگ کالایی، پتروشیمی و فلزی است. اگرچه برخی از هلدینگ ها و نمادهای مهم به تدریج در هفته های اخیر بازگشایی شدند. اما وقوع تحولات جدید می تواند روند باز شدن نمادهای دیگر را به تاخیر بیندازد. این موضوع خود عاملی برای افزایش احتیاط سرمایه گذاران شده است.
این کارشناس با اشاره به تجربه تعطیلی بورس در گذشته گفت: معتقدم یکی از مهم ترین ریسک هایی که هم اکنون در ذهن فعالان بازار وجود دارد، خود جنگ یا تنش های نظامی نیست، بلکه احتمال تصمیم گیری های ناگهانی در حوزه معاملات است. تجربه نشان داده است که توقف طولانی مدت معاملات می تواند آسیب روحی بسیار سنگینی به اعتماد سرمایه گذاران وارد کند. زمانی که سرمایه گذار احساس می کند در شرایط بحرانی امکان نقدینگی اموالش وجود ندارد، طبیعی است که در اولین فرصت به سمت فروش حرکت کند.
وی افزود: شاید برای بسیاری از فعالان بازار عجیب باشد; اما گاهی تاثیر روانی احتمال بسته شدن بورس بیشتر از خود اتفاقات سیاسی است. یک حادثه نظامی یا حمله محدود ممکن است در کوتاه مدت تأثیر اقتصادی مستقیمی بر بخش بزرگی از شرکت ها نداشته باشد، اما ترس از تعطیلی بازار می تواند موجی از هیجان و فشار فروش را ایجاد کند. به همین دلیل معتقدم یکی از مهمترین وظایف یک سیاستمدار در شرایط فعلی حفظ جریان عادی معاملات و اطمینان بخشی به سرمایه گذاران است.
این کارشناس با اشاره به تجربه بورس های منطقه گفت: در بسیاری از کشورها حتی در شرایط تنش های امنیتی جدی بازارها به فعالیت خود ادامه می دهند و از ابزارهایی مانند توقف کوتاه مدت یا محدودیت های موقت استفاده می شود. هدف اصلی آن ایجاد اختلال در روند کشف قیمت نیست. بازار سرمایه ذاتاً برای مواجهه با ریسک طراحی شده است و سرمایه گذاران باید بتوانند در مورد دارایی های خود تصمیم بگیرند.
این تحلیلگر در ادامه به جنبه های اقتصادی موضوع پرداخت و گفت: از سوی دیگر نباید فراموش کرد که بسیاری از متغیرهای اقتصادی ناشی از این تحولات در نهایت می تواند تاثیرات متفاوتی بر شرکت های بورسی داشته باشد. افزایش نرخ ارز، رشد ارزش جایگزینی دارایی ها، افزایش قیمت محصولات و رشد درآمد ریالی شرکت های صادراتی از جمله عواملی است که ممکن است در میان مدت منجر به بهبود سودآوری برخی از صنایع شود.
وی افزود: با افزایش نرخ ارز ارزش جایگزینی بسیاری از کارخانه ها و دارایی های بورس نیز افزایش می یابد. همچنین شرکت هایی که صادرات دارند یا محصولات آنها بر اساس نرخ ارز قیمت گذاری می شود، در صورت ادامه فعالیت عملیاتی می توانند درآمد بیشتری شناسایی کنند. بنابراین، تمام اثرات اقتصادی تنش ها برای همه شرکت ها منفی نیست.
وی در پایان تاکید کرد: در مرحله کنونی بورس بین دو نیرو قرار دارد; از یک سو افزایش عدم قطعیت های سیاسی و از سوی دیگر متغیرهای اقتصادی که می تواند به نفع برخی شرکت ها باشد. اما آنچه بر رفتار سرمایه گذاران تأثیر می گذارد، موضوع اعتماد و اطمینان به ادامه فعالیت عادی بازار است. اگر فعالان بازار مطمئن باشند که امکان معامله و نقدشوندگی داراییهایشان حتی در شرایط پرریسک حفظ میشود، رفتارشان منطقیتر خواهد بود. اما با افزایش احتمال تصمیم گیری های ناگهانی و محدود کننده، زمینه تشکیل صف های فروش و رفتارهای هیجانی نیز بیشتر می شود.
منبع: دنیای اقتصاد
