نیویورک تایمز نوشت، پرزیدنت ترامپ روز سه شنبه مشتاق بود آخرین امتیازی را که می گوید مذاکره کنندگانش از ایران گرفته اند را اعلام کند. او در شبکه های اجتماعی نوشت که ایران موافقت کرده است که “بالاترین سطح بازرسی های هسته ای را برای مدت طولانی در آینده (برای همیشه!!!)” بدهد.
به گزارش «میهن تجارت»؛ در ادامه این مقاله آمده است: اما وی این واقعیت را نادیده گرفت که ایران به عنوان یکی از امضاکنندگان معاهده منع گسترش تسلیحات هسته ای (NPT) موظف به پذیرش بازرسان بین المللی است. علاوه بر این، اظهارات وی در حالی بیان شد که ایرانیها قبلاً تاکید کرده بودند که هیچ برنامهای برای اجازه بازرسان به سه تأسیسات هستهای اصلی که یک سال پیش توسط ایالات متحده بمباران شدند وجود ندارد – و تقریباً تمام اورانیوم غنیشده کشور در آن ذخیره میشود.
یک روز قبل، معاون رئیس جمهور جی دی ونس، پس از ترک مذاکرات در یکی از اقامتگاه های سوئیس، گفت که ایران موافقت کرده است که در صورت آزادسازی دارایی های ایران، مقامات آمریکایی و قطری بر این روند نظارت کنند و این پول برای خرید محصولات کشاورزی آمریکایی مصرف شود. ایرانی ها نیز این موضوع را تکذیب کردند و گفتند تفاهم نامه 14 ماده ای که با آمریکایی ها امضا کردند آنها را ملزم به این کار نمی کند.
مذاکره با ایران همیشه یک چالش استثنایی بوده است. اما تا همین اواخر، یک قانون سرانگشتی در مذاکرات دیپلماتیک معمولاً صادق بود: “تا زمانی که همه چیز توافق نشود، هیچ چیز توافق نمی شود.” این گونه است که ایالات متحده و ایران به طور سنتی اتاق چانه زنی و تنظیم دقیق شرایط را برای جلب رضایت بسیاری از منتقدان داخلی که باید هر توافقی را بپذیرند، ترک کرده اند. در سال 2015، زمانی که جزئیات مذاکرات محرمانه فاش شد، مقامات آمریکایی به شدت شکایت کردند و گفتند که گزارش های خبری دستیابی به توافق نهایی را دشوارتر می کند.
اما در این مذاکرات، اخبار درز کرده جای خود را به اطلاعیه های رسمی هر چند پراکنده داده است که معمولا از سوی طرف آمریکایی انجام می شود. سبک ترامپ اغلب این است که نتایج مورد نظر خود را بهعنوان معاملات جانبی کاملاً مذاکره شده توصیف میکند و امیدوار است ایرانیها را به هر بخش از توافق نهایی متعهد کند.
گویا ایرانی ها این را فهمیده اند. و همچنین استراتژی رسانه ای خود را دارند: تکذیب فوری و آشکارا اظهارات آمریکایی ها تا دچار مشکل نشوند، حتی اگر حقیقتی در اظهارات ترامپ وجود داشته باشد. این نوع پویایی عمومی به راحتی می تواند یک مذاکره پرمخاطره را از مسیر خارج کند.
سوزان ملونی، کارشناس مسائل ایران و معاون مدیر امور سیاست خارجی موسسه بروکینگز (یکی از اندیشکدههای برجسته واشنگتن)، گفت که «واشنگتن و تهران درگیر یک نبرد عمومی برای شکل دادن به روایت و پیشبرد نتیجه دلخواه خود در مورد برخی از عناصر مذاکرات هستند».
وی افزود: اختلاف نظر عمومی “نشان می دهد که چقدر کمتر مورد توافق قرار گرفته است و چه شکاف بزرگی باید در این مدت کوتاه پر شود.”
در واقع، هم در ادعای ترامپ و ونس و هم در واکنش ایران عناصری از حقیقت وجود داشت. و بررسی این تفاوت ها به توضیح اینکه چرا این مذاکرات احتمالاً دشوار و طولانی است کمک می کند.
علیرغم تکذیب ایران، دو منبع گفتند که بازرسی ها از جمله موضوعات مورد بحث در مذاکرات آخر هفته در سوئیس بود. این ایده برنامههایی را احیا میکند که در ماه فوریه در ژنو مطرح شد، زمانی که ایرانیها و آمریکاییها با جرد کوشنر، داماد رئیسجمهور، و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه او، قبل از قطع مذاکرات با دستور ترامپ برای حمله به ایران، دیدار کردند.
به گفته دیپلماتهای آشنا با مذاکرات، رافائل ماریانو گروسی، دبیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، آخر هفته گذشته در یکی از استراحتگاههای سوئیس، با هر دو طرف در راهروها و اتاقهای مذاکره صحبت میکرد و توضیح میداد که تیمهای بازرسی او برای اطمینان از منحرف نشدن سوخت هستهای به پروژههای تسلیحاتی به چه نوع دسترسی نیاز دارند.
به نظر میرسید ایرانیها با این مفهوم موافق بودند، اما تا زمانی که سایر بخشهای معامله – از جمله زمانی که آنها به میلیاردها دلار دارایی مسدود شده دسترسی خواهند داشت – مایل به توافق بر سر تاریخها یا جزئیات نبودند.
از این رو هنگامی که ونس روز دوشنبه اعلام کرد تهران با اجازه دسترسی بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به این تأسیسات موافقت کرده و آن را «نخستین گام» برای اطمینان از دستیابی ایران به سلاح هستهای خواند، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران بلافاصله واکنش نشان داد و گفت: هیچ برنامهای برای دسترسی بازرسان به تأسیسات اصفهان، نطنز و فردو که یک سال پیش توسط ایالات متحده بمباران شده بود، وجود ندارد. و در واقع، هیچ برنامه فوری برای این وجود ندارد.
این امر باعث شد ترامپ روز سه شنبه بگوید اگر بازرسی صورت نگیرد، توافقی وجود ندارد. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، کمی محتاط تر بود.
روبیو در ابوظبی به خبرنگاران گفت: «نمیدانم چرا آنها باید چنین چیزهایی را بیان کنند. وی به پیچیدگی سیاست داخلی ایران اشاره کرد و گفت: حدس میزنم از عهده آن برآیند، اما ما میدانیم با چه چیزی موافقت کردند و حالا یا انجام میدهند یا نمیکنند، ترامپ تصمیمگیری خواهد کرد.
ریچارد نفیو که کارشناس ارشد تحریم در تیم مذاکره کننده آمریکا برای توافق هسته ای 2015 بود، درباره مذاکرات فعلی گفت: «آنها سعی می کنند این کار را خیلی سریع انجام دهند و هنوز هم کمی شلخته به نظر می رسد». وی گفت: این تسریع به دلیل لزوم بازگشایی تردد کشتی ها در تنگه هرمز و همچنین خطر بی حوصلگی ترامپ با نمایندگان خود در صورت عدم پیشرفت محسوس با سرعت کافی است.
آقای نفیو که اکنون یکی از اعضای ارشد دانشگاه کلمبیا و یکی از مقامات سابق دولت های اوباما و بایدن است، گفت که تناقضات ظاهری نشانه آن است که دو طرف “از اساس با یکدیگر اختلاف نظر دارند و در تلاش برای سرپوش گذاشتن بر آن هستند.”
البته ژست گرفتن بخشی از این فرآیند است. اما سوال این است که آیا پی در پی این اختلافات عمومی در نهایت کل پروژه را به خطر می اندازد – که باعث خوشحالی بسیاری در ایالات متحده و تهران می شود که از این توافق انتقاد کرده اند.
دیپلماتهای ایرانی با فضای داخلی دشواری روبرو هستند، با جناحهای تندرو مخالف هرگونه تعامل با ایالات متحده، و آیتالله مجتبی خامنهای، رهبر معظم انقلاب، که گفته است با امضای توافق اولیه با ایالات متحده موافق نیست. به همین دلیل، آنها انگیزه ای برای کم اهمیت جلوه دادن یا انکار هرگونه امتیاز مورد ادعای طرف آمریکایی دارند.
اما ونس همچنین ادعاهایی را مطرح کرده است که تأیید آنها دشوار است یا فراتر از متن توافق نامه امضا شده است.
به عنوان مثال، معاون رئیس جمهور روز دوشنبه گفت که اگر دارایی های ایران آزاد شود، مقامات آمریکایی و قطری بر این روند نظارت خواهند کرد و این پول صرف خرید محصولات کشاورزی آمریکایی خواهد شد.
اما مقامات ایرانی بارها این ایده را رد کرده اند که ایران موظف است بخشی از دارایی های آزاد شده خود را صرف کالاهای کشاورزی آمریکایی کند یا اینکه کنترل غیرایرانی بر نحوه خرج این پول وجود دارد. عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی ایران در گفت وگویی که روز دوشنبه در تسنیم، خبرگزاری وابسته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منتشر شد، گفت که ایران بر اساس تفاهم نامه امضا شده «هیچ تعهدی» برای خرید محصولات کشاورزی آمریکایی ندارد.
اما سخنان وی احتمال توافق شفاهی طرف آمریکایی و ایرانی را در این زمینه باز گذاشت.
آقای بقایی سخنگوی وزارت امور خارجه روز سه شنبه خرید محصولات کشاورزی آمریکایی با دارایی های آزاد شده را رد نکرد. اما او گفت که تصمیم نهایی با ایران است.
آقای بقایی گفت: در مورد دارایی های آزاد شده ایران به هر نحوی که مقرون به صرفه و مناسب کشور باشد تصمیم خواهیم گرفت و نکته مهم این است که دارایی های بلوکه شده ایران در حال حاضر موجود است و ایران می تواند به هر نحوی که صلاح بداند برای تامین کالا و نیاز کشور از آنها استفاده کند.
روایات متناقض حتی به جزئیات کوچکتری هم کشیده شد، مانند اینکه آیا مذاکره کنندگان ایرانی در واکنش به تهدید ترامپ مبنی بر از سرگیری بمباران ایران در صورت بستن تنگه هرمز از مذاکرات کناره گیری کردند یا خیر.
آقای ونس روز دوشنبه گفت که علیرغم تهدید ایران مبنی بر خروج از مذاکرات، دیپلمات ها تا ساعت 1 بامداد به مذاکره ادامه دادند. اما آقای بقایی گفت که پس از تهدید ترامپ، دیپلمات های ایرانی از ملاقات مستقیم با آمریکایی ها خودداری کردند و در عوض از طریق واسطه ها پیام رد و بدل کردند.
