به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، در پی نهایی شدن تفاهم نامه 14 ماده ای اسلام آباد بین ایران و آمریکا، نظارت بر روند میدانی 7 روز نخست نشان می دهد که موازنه اجرای تعهدات با چالش های ساختاری مواجه بوده و روند تحقق شرایط حفظ حقوق ملت نیازمند نظارت هوشمندانه است.
تفاهم نامه اسلام آباد در منظر انتقادی و راهبردی
با انتشار متن یادداشت تفاهم پایان جنگ ایران و آمریکا که به صورت غیابی و الکترونیکی به امضای روسای جمهور دو کشور رسید و با گزارش هایی از جمله امضای همزمان دونالد ترامپ در ضیافت شام با رئیس جمهور فرانسه همراه بود، فضای تحلیلی روابط بین الملل وارد مرحله جدیدی شد. این سند 14 ماده ای که بامداد دوشنبه 25 خرداد 1405 نهایی شد و در 28 خرداد رسماً به امضا رسید، بر «خاتمه فوری و دائمی عملیات نظامی» و «بازگشایی تنگه هرمز» تأکید دارد.
در این میان، پیام توضیحی حضرت آیت الله سیدجطبی حسینی خامنه ای، رهبر معظم انقلاب اسلامی، ابعاد حقوقی و ملی این مسیر را تبیین کرد. وی با اشاره به روند صدور مجوز گفت: من نظر دیگری داشتم اما به دلیل تعهدی که رئیس جمهور محترم به عنوان رئیس شورای عالی امنیت ملی از طرف خود و سایر اعضا برای حفظ حقوق ملت ایران و جبهه مقاومت به بنده دادند و صراحتاً قبول مسئولیت کردند، این اجازه را صادر کردم. احراز شرایط مذکور
این موقعیت دست بالا مبنای اصلی نظارت عینی بر رفتار طرفین شد. این پیام از دیدگاه تحلیلگران، مسئولیت حفظ منافع ملی را بین رهبری و مردم تقسیم کرد، به طوری که فراتر از بیانات، «اجرای کامل بدون تفسیر» تعهدات، ملاک قضاوت است. از این رو، هفت شرط عینی شامل «پایان واقعی عملیات نظامی در همه جبههها از جمله لبنان»، «رفع کامل و دائمی محاصره دریایی»، «استقرار حاکمیت ملی بر تنگه هرمز براساس قوانین بینالمللی»، «غرامت ۳۰۰ میلیارد دلاری بازسازی بدون ایجاد خلأ برای شرکتهای آمریکایی»، «حفظ پرونده هستهای جامع و رفع تحریمها بهموقع» اعلام شد. حق غنی سازی» و «دسترسی مستقیم بانک مرکزی به دارایی های بلوکه شده» شاخص های اثربخشی توافق ترسیم شد.
چشم انداز منطقه ای؛ ایستاده و داستان پیروزی را تعریف می کند
شیخ نعیم قاسم دبیرکل حزب الله لبنان با اعلام دستیابی به این یادداشت تفاهم، ابعاد راهبردی این تحول را تشریح کرد و اعلام کرد که ایران نه تنها آینده خود، بلکه آینده منطقه را نیز رقم می زند.
وی تاکید کرد: با وجود تجاوزات همه جانبه، ایستادگی جمهوری اسلامی ایران و رسیدن به این تفاهم نامه، اعلام رسمی شکست سیاست های مترقی آمریکا و رژیم صهیونیستی در تحمیل اراده خود به منطقه است. این دیدگاه نشان می دهد که ظرفیت بازدارندگی ایجاد شده در میدان، طرف غربی را مجبور به نشستن بر میز مذاکره کرده است.
تقویم هفت روزه؛ پایش گام به گام تعهدات در میدان
بررسی روند پس از امضا در هفت روز اول پس از امضای رسمی یادداشت تفاهم، تصویری ملموس از میزان تحقق بندهای این تفاهمنامه به دست میدهد:
روز اول: جمهوری اسلامی ایران به سرعت مقدمات عبور ایمن و آزاد کشتیهای تجاری از تنگه هرمز را آغاز و رسماً اعلام کرد (اجرای بند 5)، اما در جبهه مقابل، با ادامه شدید جنگ در لبنان، بند اول تفاهمنامه نقض شد و داراییهای مسدود شده آزاد نشد. این در حالی است که دستگاه دیپلماسی عدم برگزاری نشست فیزیکی در سوئیس را موضوعی فنی و مربوط به نهایی شدن امضای الکترونیکی دو شب پیش دانست.
روز دوم: در پی ادامه عملیات نظامی در لبنان و موضع تل آویو مبنی بر عدم خروج از خاک این کشور به عنوان منطقه میانی، موازنه میدان تغییر کرد و تنگه هرمز از شامگاه به حالت بسته بازگشت. تعلیق نفتی (Waiver) خزانه داری آمریکا که قرار بود قبل از این مرحله صادر شود، محقق نشد و خط اعتباری قطر فعال نشد. در این روز تنها عبور و مرور محدود چند کشتی با هماهنگی انجام شد.
روز سوم: ایران بار دیگر با رویکرد تعاملی و بدون عارضه تنگه هرمز را بازگشایی کرد و مذاکرات فنی و هستهای در سوئیس آغاز شد، اما در حوزه عملیاتی، اشغال لبنان ادامه یافت، هیچ معافیت پتروشیمی صادر نشد و رئیسجمهور آمریکا نیز در اظهاراتی برخلاف بند ۲، مواضع تهدیدآمیزی اتخاذ کرد.
روز چهارم: وزارت خزانه داری آمریکا سرانجام از معافیت کاغذی فروش نفت ایران خبر داد. در این مرحله، تیم فنی ایران بر خلاف روح بند 13 (که آغاز مذاکرات را منوط به اجرای پایدار بندهای 1، 4، 5، 10 و 11 میداند) در حالی که جنگ در لبنان همچنان ادامه داشت، موافقت کرد که در ژنو وارد مذاکرات همزمان منطقهای و هستهای شود.
روز پنجم: ادامه عملیات سنگین نظامی رژیم صهیونیستی به شهادت دو تن از رزمندگان مقاومت (نقض بند 1) انجامید. با وجود عدم صدور منابع مالی و نقض همزمان سه بند اصلی، جلسات جزئی و تخصصی با حضور معاون وزیر امور خارجه ایران در سوئیس ادامه یافت و مواضع شفاهی کاخ سفید همچنان تهاجمی بود.
روز ششم: گذرگاه استراتژیک هرمز همچنان بدون هیچ هزینه ای توسط ایران مدیریت می شد. در زمینه مالی، تنها از طریق قطر از طریق قطر خط اعتباری محدودی به مبلغ 500 میلیون دلار برای خرید اقلام بشردوستانه (غذا و دارو) از خود آمریکا استفاده شد. همزمان، تحرکات دیپلماتیک بین عمان و واشنگتن برای طراحی یک کریدور دریایی موازی برای تحت الشعاع قرار دادن نظارت ساحلی ایران مشاهده شد (چالش استراتژیک بند 5).
روز هفتم: کریدور دریایی مذکور رسما تصویب شد. در حوزه کلان، اگرچه تعلیق تحریم های نفتی بر روی کاغذ اعلام شد، اما انتقال واقعی و موثر اموال به حساب ایران صورت نگرفت و تهاجم به خاک لبنان با شهادت سه مجاهد دیگر در حومه علی الاطاهر، حداده، نبطیه و انهدام بخشی از ایالت های 3،1، 1 و 11 باقی مانده از ایالت، ادامه یافت. عدم اجرای کامل
جنبه های فنی، مالی و حقوقی پس از توافق
تحلیل لایههای درونی تفاهمنامه اسلامآباد پیچیدگیهای حاکم بر بندهای 8 و 9 را آشکار میکند. بر اساس گزارشهای بهدستآمده از اسناد راهنمای مذاکرات، نقش نظارتی آژانس بینالمللی انرژی اتمی تنها برای مرحله پس از توافق جامع 60 روزه (بند 3) تعریف شده است که در صورت رفع چهار محور اصلی، برنامه بازسازی 0 میلیارد دلاری (برنامه رفع تحریمها) خروج نیروهای آمریکایی و جمع بندی پرونده هسته ای)، رقیق سازی مواد در داخل انجام می شود.
طبق ماده 9، تا آن زمان، وضعیت موجود برنامه ها حفظ می شود. به این معنا که ایران به دسترسی های متعارف خود به بوشهر و تهران ادامه می دهد، اما دسترسی به امکانات فردو، نطنز و اصفهان از دستور کار خارج شده است. با این حال، مواضع رافائل گروسی نشان دهنده مبارزه غرب برای توسعه نظارت قبل از دادن امتیازات عینی است.
در بعد مالی نیز در گزارش تحلیلی شبکه بلومبرگ تاکید شده است که بند 11 (آزادسازی دارایی های مسدود شده) به دلیل سرایت مبالغ خارج از آمریکا (بین 24 تا 100 میلیارد دلار که پشتوانه بودجه کشور است) به یک گره سیاسی در واشنگتن تبدیل شده است
دونالد ترامپ علیرغم فشار شدید داخلی از سوی طیف افراطی کنگره مانند تد کروز، برای حفظ اعتبار نظام دلاری در عرصه بینالمللی مجبور به تصویب رسمی آزادسازی میشود، اما ساختار تحریمهای آمریکا در عمل به گونهای است که دسترسی بانک مرکزی ایران به این منابع حیاتی را به تاخیر میاندازد.
در حوزه حاکمیت دریایی، هشدار قائم مقام وزیر امور خارجه (غریبابادی) مبنی بر اینکه عبور و مرور ایمن از تنگه هرمز با ترتیبات مبهم یا مسیرهای موازی تضمین نمیشود، بر لزوم هرگونه اقدام بر اساس مفاد بند 5 و هماهنگی کامل با کشور ساحلی (ایران) اشاره میکند. این نشان می دهد که تکیه بر فرمول های موازی ممکن است منجر به تعلیق دستاوردهای حاکمیتی شود.
درس صلح حدیبیه
رجوع به اسناد تاریخی آغاز اسلام، چشم اندازی عمیق برای تحلیل وضعیت موجود فراهم می کند.
مشرکان مکه پس از عهدنامه صلح حدیبیه با حمایت از قبیله بنی بکر در برابر متحدان مسلمان (بنی خزاعه) بند اول قرارداد صلح یعنی توقف مخاصمات را زیر پا گذاشتند. در آن زمان پیامبر اکرم (ص) عذر دیپلماتیک ابوسفیان را نپذیرفت و با تکیه بر اقتدار امنیتی و نظامی خود تصمیم به حرکت به سوی مکه گرفت که منجر به فتح مبین شد.
این تجربه تاریخی این هشدار را تداعی می کند که جبهه غربی- صهیونیستی نباید به حملات خود در لبنان ادامه دهد و به تعهدات مالی خود عمل نکند.
رویکرد اجرایی پاستور و الزامات آینده
در فضای داخلی، نوع مواجهه دستگاه اجرایی با این فرآیند دارای ویژگی های خاصی است. مسعود مزکیان رئیس جمهور در «کنفرانس ملی حکمروایی هم افزا» با تقدیر از تلاش های نهادهای مختلف، شورای عالی امنیت ملی و تیم مذاکره کننده، این سند را حاصل ماه ها بحث و گفتگو دانست و خاطرنشان کرد: در صورت اجرای صحیح همه مفاد این تفاهم نامه می تواند شرایط جدیدی را در منطقه ایجاد کند. رئیس جمهور با اشاره به اکثریت اعضای شورا، توجه بدنه مدیریت را به افق های توسعه با تکیه بر نخبگان و باور به آینده معطوف کرد.
این نوع نگاه کلان و آیندهنگر از سوی قوه مجریه نشاندهنده راهبرد آرامسازی فضای اقتصادی و تمرکز بر ظرفیتهای دوره 60 روزه برای نهایی کردن توافق جامع است. در واقع مدیریت لفاظی طرف مقابل و هدایت فرآیند به سمت جلسات تخصصی در سوئیس به عنوان ابزاری برای مهار نوسانات بازار و پیشبرد معافیت های نفتی مرحله به مرحله ارزیابی می شود.
آیا دولت تخطی از وعده های مکرر دشمن را می بیند؟
با این حال، تحلیل استراتژیک ایجاب می کند که این تمرکز بر افق های توسعه مانع شود نظارت دقیق بر نقض مکرر وعده های دشمن در میدان لبنان و مناطق بانکی عدم ثبات اقتصادی پایدار زمانی حاصل می شود که توازن اقتدار و دیپلماسی حفظ شود و امتیازات اعطا شده در تنگه هرمز یا بخش هسته ای با گشایش های واقعی، عملی و قابل تایید در رفع تحریم ها و توقف ماشین جنگی رژیم صهیونیستی همپوشانی داشته باشد. معیار نهایی، همانطور که توضیح داده شد، تحقق ملموس شرایط در زمین زمین خواهد بود.
منبع : به گزارش میهن تجارت
