به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، فضای خانه آرام است، اما صحبتها دیگر مثل چند سال قبل نیست و نوجوان خانواده حالا بیشتر از اینکه با والدینش بنشیند، بیشتر از اینکه با والدینش بنشیند، با دوستان یا دنیای مجازی وقت میگذراند، سوال میپرسد و هر روز تجربه جدیدی را پیش روی خود میبیند و این تغییرات بخشی طبیعی از رشد اوست. همان مسیری که می تواند به بلوغ، استقلال و مسئولیت پذیری منتهی شود و در صورت عدم هدایت، او را در برابر برخی آسیب ها آسیب پذیرتر کند.
برای بسیاری از والدین، تعیین مرز بین کنجکاوی طبیعی نوجوان و رفتار نگران کننده آسان نیست. آنها می خواهند مراقب باشند اما نه آنقدر که اعتماد فرزندشان از بین برود و نه آنقدر بی تفاوت باشند که خیلی دیر متوجه خطر شوند و این نگرانی ما را یادآوری می کند که باید دنیای نوجوانان را از نزدیک بشناسیم و مهارت هایی را به آنها بیاموزیم که می تواند آنها را در برابر وسوسه رفتارهای پرخطر از جمله سیگار و مواد مخدر توانمندتر کند.
در سالهای اخیر کاهش سن تجربه مصرف دخانیات و برخی مواد اعتیادآور به یکی از دغدغههای مهم خانوادهها، نظام آموزشی و متخصصان سلامت روان تبدیل شده است و اگرچه بسیاری از نوجوانان هرگز سراغ مصرف این مواد نمیروند، اما تغییرات جسمی، روانی و اجتماعی این دوران ضرورت توجه جدیتر به راهکارهای پیشگیری را بیش از گذشته آشکار کرده است.
واقعیت این است که نوجوانان در این مرحله از زندگی بیش از هر زمان دیگری به دنبال استقلال، پذیرش در میان همسالان خود و تجربیات جدید هستند و این ویژگی ها اگر در محیطی سالم هدایت شوند، زمینه رشد شخصیت، مسئولیت پذیری و بلوغ اجتماعی را فراهم می کنند، اما در صورت نبود حمایت و آموزش کافی، ممکن است آنها را در معرض انتخاب های اشتباه قرار دهند.
پیشگیری از آسیبهای اجتماعی باید سالها قبل از مواجهه نوجوانان با موقعیتهای پرخطر آغاز شود و آموزش مهارتهای زندگی، تقویت اعتماد به نفس، ایجاد ارتباط مؤثر بین والدین و فرزندان و ایجاد فضای امن برای گفتوگو از مهمترین اقداماتی است که میتواند نقش محافظتی در برابر گرایش به سیگار و مواد مخدر داشته باشد.
ویژگی های رشدی نوجوانی اگر به درستی هدایت نشود، نوجوان را در معرض آسیب های اجتماعی قرار می دهد/ کنجکاوی بخشی طبیعی از رشد شخصیت نوجوان است.
ابوذر گلورز، روانشناس و مشاور خانواده و استاد دانشگاه وی با بیان اینکه نوجوانی یکی از حساس ترین مراحل رشد انسان است که ویژگی های شناختی، عاطفی و رفتاری فرد دستخوش تغییرات گسترده ای می شود، به خبرنگار به گزارش میهن تجارت گفت: بسیاری از رفتارهایی که والدین در این سن مشاهده می کنند، ریشه در ویژگی های طبیعی رشد نوجوانان دارد و نباید بدون شناخت آن را به آسیب های جدی یا انحرافات رفتاری نسبت داد.
وی با بیان اینکه در عین حال اگر این ویژگی های رشدی به درستی هدایت نشود، ممکن است نوجوان را در معرض آسیب های اجتماعی از جمله گرایش به مصرف دخانیات یا مواد مخدر قرار دهد، افزود: اولین نکته ای که باید به آن توجه کرد این است که اگر خانواده ای احساس می کند فرزندش با چالش یا رفتار نگران کننده ای مواجه شده است، از مراجعه به مشاور نترسد.
این روانشناس و مشاور خانواده و استاد دانشگاه، مشاوره را ابزاری برای پیشگیری، آگاهی بخشی و اصلاح روش های آموزشی قبل از درمان عنوان می کند و بیان می کند: بسیاری از مسائل را نمی توان با اطرافیان یا اعضای خانواده مطرح کرد، اما یک مشاور متخصص می تواند بدون قضاوت شرایط را بررسی کرده و بهترین راه حل را ارائه دهد، بنابراین اگر خانواده ای با چنین دغدغه هایی مواجه شد تا از همان ابتدا از متخصص کمک گرفت، بهتر است.
گل ورز با بیان اینکه یکی از مهم ترین ویژگی های نوجوانی افزایش حس کنجکاوی است، ادامه می دهد: نوجوان به طور طبیعی تمایل به تجربه ناشناخته ها، آشنایی با موضوعات مختلف و آشنایی با بسیاری از پدیده های ممنوعه یا دور از دسترس او دارد و این کنجکاوی جزء طبیعی رشد شخصیت آنهاست و به خودی خود آسیبی به حساب نمی آید.
نوجوانان باید مهارت های اولیه زندگی را از همان سال های اولیه زندگی بیاموزند / چرا و چگونه نوجوانان به سمت اعتیاد کشیده می شوند؟
وی با بیان اینکه اگر این ویژگی در کنار سایر عوامل خطر قرار گیرد، ممکن است زمینه را برای تجربه رفتارهای پرخطر از جمله مصرف سیگار یا مواد مخدر فراهم کند، می گوید: ممکن است نوجوانی در مورد مصرف مواد مخدر از دوستان خود شنیده باشد، صحنه هایی را در فیلم ها و فضای مجازی دیده باشد یا فقط بخواهد بداند تجربه آن چگونه است.
این روانشناس و مشاور خانواده و استاد دانشگاه با بیان اینکه کنجکاوی صرف به معنای گرایش قطعی نوجوان به مصرف مواد مخدر نیست و آنچه نقش تعیین کننده دارد میزان بلوغ فکری، شناختی و عاطفی نوجوان است، می افزاید: نوجوانانی که به اندازه کافی قدرت تجزیه و تحلیل، تصمیم گیری، کنترل هیجانی و ارزیابی هیجانی خود را به دست نیاورده اند، بیشتر است. در برابر فشار همسالان آسیب پذیر است.
گل ورز می افزاید: اگر چنین نوجوانی در گروهی قرار گیرد که دوستانش مصرف سیگار یا مواد مخدر را تجربه کرده باشند، احتمال پیوستن او به آن گروه بیشتر است و به همین دلیل رویکردهای آموزشی امروز نسبت به گذشته تغییر کرده است. در گذشته به والدین توصیه می شد که تنها با «نه» گفتن و ممنوع کردن این موضوع، فرزند خود را از آسیب دور نگه دارند، اما نوجوان امروزی باید مهارت های اساسی زندگی را از همان سال های اولیه زندگی، حتی در سنین پیش دبستانی، بیاموزد.
وی خاطرنشان می کند: آموزش تفکر انتقادی، مهارت حل مسئله، توانایی تجزیه و تحلیل موقعیت ها و شجاعت «نه» گفتن از مهم ترین مهارت هایی است که باید در سنین نوجوانی قبل از ورود به موقعیت های پرخطر شکل گرفته باشد و نوجوانی که این مهارت ها را کسب کرده است، زمانی که با پیشنهاد سیگار کشیدن یا مصرف مواد مخدر مواجه می شود، می تواند در شرکت با احساس ضعف یا عدم تمایل به مصرف مواد مخدر مخالفت کند. خجالت زده
وابستگی پیشگیری از گرایش نوجوانان به مصرف دخانیات و مواد مخدر به کیفیت ارتباط نوجوان با خانواده و محیط اطراف/احساس ارزشمندی و عزت نفس یکی از مهم ترین عوامل حفاظتی در برابر آسیب های اجتماعی است.
مائده سلیمی، روانشناس بالینی کودکان و نوجوانان به گزارش میهن تجارت با بیان اینکه پیشگیری از گرایش نوجوانان به مصرف دخانیات و مواد مخدر قبل از اینکه به هشدار نسبت به مضرات این مواد بستگی داشته باشد به کیفیت ارتباط نوجوان با خانواده و محیط اطراف مربوط می شود، گفت: نوجوانی دوره ای است که فرد سعی می کند برای خود هویت مستقلی شکل دهد و در این راه، بیش از همیشه تجربه خود را ببیند و بپذیرد. برای جبران شکاف های عاطفی یا اجتماعی، به سمت رفتارهایی بروید که باعث ایجاد حس تعلق یا هیجان کاذب می شود.
وی با بیان اینکه یکی از موضوعاتی که کمتر به آن توجه می شود نقش گفت و گوی مستمر والدین و فرزندان است، می افزاید: بسیاری از خانواده ها تنها زمانی که احساس خطر می کنند در مورد سیگار یا مواد مخدر صحبت می کنند، در حالی که آموزش موثر باید خیلی زودتر و در فضایی آرام، دوستانه و بدون تهدید آغاز شود. نوجوانی که احساس می کند می تواند نگرانی ها و سوالات خود را بدون ترس از سرزنش یا تنبیه با والدینش در میان بگذارد، در مواجهه با موقعیت های پرخطر بیشتر از خانواده خود کمک می خواهد.
این روانشناس بالینی کودک و نوجوان، احساس خودارزشمندی و عزت نفس را از مهم ترین عوامل محافظت کننده در برابر آسیب های اجتماعی عنوان می کند و بیان می کند: نوجوانی که توانایی هایش دیده می شود، برای موفقیت هایش تشویق می شود و فرصت تجربه مسئولیت های متناسب با سن خود را داشته باشد، کمتر به رفتارهای پرخطر دست می زند تا بتواند توجه یا ایجاد فرصت های هیجانی، مشارکت فرهنگی، فعالیت های فرهنگی و اجتماعی را جلب کند. تولید انرژی و هیجان و نیاز به تعلق را به روش های سالم هدایت کنید.
بخش قابل توجهی از نگرش نوجوانان به سیگار، دخانیات یا مواد مخدر تحت تأثیر محتوای فضای مجازی، فیلم ها و شبکه های اجتماعی شکل می گیرد.
سلیمی با بیان اینکه در کنار خانواده، مدرسه نیز نقش تعیین کننده ای در پیشگیری دارد، ادامه می دهد: مدرسه نه تنها مکانی برای درس آموزی، بلکه محیطی برای یادگیری مهارت های ارتباطی، مدیریت هیجانات، حل تعارض و تصمیم گیری مسئولانه است و همکاری مستمر والدین، معلمان و مشاوران مدرسه باعث می شود که تغییرات رفتاری نوجوانان زودتر شناسایی شود و قبل از آن، اقدامات آموزشی به یک بحران ضروری تبدیل شود.
وی می گوید: نکته مهم دیگر افزایش سواد رسانه ای نوجوانان است. امروزه بخش قابل توجهی از نگرش نوجوانان به سیگار، دخانیات یا مواد مخدر تحت تأثیر محتوای فضای مجازی، فیلمها و شبکههای اجتماعی شکل میگیرد و آموزش نحوه تحلیل پیامهای رسانهای، شناخت تبلیغات پنهان و تفکر انتقادی نسبت به محتوای منتشر شده، به نوجوانان کمک میکند که هیچ تصویری را واقعیت تلقی نکنند و تحت تأثیر مصرف افراطی مواد مخدر قرار نگیرند.
این روانشناس بالینی کودک و نوجوان با بیان اینکه پیشگیری موثر زمانی حاصل می شود که خانواده، مدرسه و جامعه به جای تمرکز بر ترساندن نوجوان از عواقب مصرف مواد، در توانمندسازی نوجوان سرمایه گذاری کنند و می افزاید: نوجوانی که توانایی نه گفتن، اعتماد به نفس، قدرت تصمیم گیری، احساس تعلق به خانواده، مقاومت بیشتر در برابر فشارهای محیطی و امیدواری بیشتر در برابر فشارهای محیطی را در خود دارد، نشان می دهد. گرایش به سیگار و مواد مخدر ایجاد یک نوجوان توانا و آگاه است. و از حمایت عاطفی و اجتماعی برخوردار است.
آنچه امروز بیش از هر زمان دیگری مهم است تغییر دیدگاه از درمان به پیشگیری است. نوجوانان برای گذراندن موفقیت آمیز این دوران حساس، فراتر از کنترل و محدودیت، همراهی، آموزش، اعتماد و فرصت تجربه در محیطی امن نیاز دارند تا بتوانند در مواجهه با چالش های زندگی آگاهانه تری انتخاب کنند.
در این میان خانواده اولین و مؤثرترین نهاد آموزشی است و والدینی که شنونده خوبی برای فرزندان خود هستند و قضاوت را جایگزین گفت و گو کرده و در عمل به آنها مهارت های زندگی را آموزش می دهند، نقش مهمی در کاهش احتمال گرایش نوجوانان به رفتارهای پرخطر خواهند داشت.
از سوی دیگر، تجربه نشان داده است که ترساندن نوجوانان از پیامدهای مصرف مواد مخدر و دخانیات راه حل مؤثری نیست و آنچه می تواند آنها را در برابر فشار همسالان و وسوسه تجربه رفتارهای پرخطر مقاوم کند، داشتن قدرت تحلیل، عزت نفس، مهارت تصمیم گیری، تفکر انتقادی و احساس تعلق به خانواده و جامعه است.
سرمایه گذاری روی سلامت روان و آموزش مهارت های زندگی از سال های اول کودکی نه تنها احتمال اعتیاد نوجوانان به دخانیات و مواد مخدر را کاهش می دهد، بلکه زمینه تربیت نسلی مسئولیت پذیر، توانمند و امیدوار را فراهم می کند. نسلی که بتواند آگاهانه و مقتدرانه از خود در برابر آسیب های اجتماعی محافظت کند.
منبع : به گزارش میهن تجارت
