بعدی- تفاهم اولیه و اخیر تهران و واشنگتن که به عنوان «آتش بس سیاسی» به امضای روسای جمهور دو کشور تلقی می شود، امیدها را برای عبور از چهار دهه تنش و مدیریت بحران های منطقه ای زنده کرده است. در همین زمینه، محمد عطریانفر، عضو شورای مرکزی کارگزاران ساختمانی در گفت وگویی تحلیلی به بررسی دستاوردهای این تفاهم، چشم انداز مذاکرات 60 روزه آتی و الزامات موفقیت تیم دیپلماسی ایران برای دستیابی به توافق اقتصادی ملموس پرداخت.
به گزارش به گزارش میهن تجارت به نقل از اعتماد، در شرایطی که بیش از چهار دهه تنش و بی اعتمادی میان تهران و واشنگتن می گذرد، هر تحول دیپلماتیکی به سرعت در کانون سیاست خارجی ایران و معادلات خاورمیانه قرار می گیرد. روابط ایران و آمریکا یک مناقشه محدود نیست، بلکه یکی از پیچیده ترین درگیری های سیاسی معاصر است که عوامل ژئوپلیتیک، امنیتی، اقتصادی و ایدئولوژیک همزمان در آن نقش دارند.
از این منظر، تفاهم اولیه اخیر ایران و آمریکا فقط یک رویداد دیپلماتیک روزمره نیست. بلکه می تواند توازن قدرت منطقه ای، چشم انداز اقتصاد ایران و مسیر نظم بین المللی را تحت تأثیر قرار دهد. این تفاهم که از آن به نوعی آتش بس سیاسی یاد می شود، اگرچه به معنای پایان اختلافات عمیق ساختاری نیست، اما نشانه بارز تغییر شیوه مدیریت تنش هاست. در واقع آنچه در این مقطع شکل گرفته تلاش برای مهار بحران و بازکردن راه گفت و گو برای رسیدن به رقابت کنترل شده و تعامل محدود است.
ناظران سیاسی این تحولات را با دو رویکرد متفاوت ارزیابی می کنند. گروهی با نگاه محتاطانه آن را تاکتیکی موقتی برای مدیریت بحران می دانند و معتقدند خلأهای ساختاری با چند توافق محدود پر نخواهد شد. از سوی دیگر گروهی دیگر این روند را گامی تدریجی برای تنش زدایی و زمینه سازی برای تغییرات مهم اقتصادی و سیاسی می دانند. از آنجایی که اقتصاد ایران تحت تاثیر مستقیم تحریم ها قرار دارد، افکار عمومی و فعالان بازار پیامدهای این گشایش های احتمالی را با حساسیت بالایی دنبال می کنند.
اکنون آغاز دور جدید مذاکرات با افق زمانی 60 روزه گامی تعیین کننده است. زمان نشان خواهد داد که آیا طرفین اراده ای برای حرکت به سوی یک توافق گسترده تر و پایدارتر دارند یا خیر. محمد عطریانافر از اعضای شورای مرکزی حزب کارگزاران سازندگی و از اعضای شورای اطلاع رسانی دولت به ابعاد این تفاهم، فرصت ها و محدودیت های پیش رو پرداخته است.
گفتگوی مشروح با محمد عطریانفر
دور اول تفاهم ایران و آمریکا رسما با امضای ترامپ و پزشکان به پایان رسید. این تفاهم را چگونه ارزیابی می کنید و فکر می کنید ایران به چه دستاوردهایی دست یافته است؟
درک این آتش بس فقط یک رویداد سیاسی نیست، بلکه با یکی از پیچیده ترین درگیری های عصر حاضر مواجه است. این یادداشت تفاهم که به امضای روسای جمهور دو کشور رسید، بدون توجه به ابعاد نظامی و امنیتی، پیام های عمیقی برای آینده منطقه و اقتصاد جهانی دارد. در عرصه سیاست، برخی توافقات پایان یک بحران و برخی دیگر آغاز راه جدیدی برای مدیریت آن هستند. به نظر می رسد برداشت اخیر از نوع دوم باشد; زیرا نه ایران از اصول استراتژیک خود دست کشیده و نه آمریکا از همه اهداف خود عبور کرده است. این اقدام تلاشی برای جلوگیری از تشدید تنش و گشودن دریچه ای به سوی گفتگوهای گسترده تر است.
آیا فکر می کنید با توافق جامع احتمالی می توان به تفاهم مشترک با آمریکا دست یافت؟
بیش از چهار دهه درگیری و بی اعتمادی شکاف عمیقی ایجاد کرده است که با یک توافق موقت قابل ترمیم کامل نیست. با این حال، در صورت وجود اراده سیاسی از سوی دو طرف، می توان انتظار داشت که روابط از مرحله تقابل مستقیم به سمت ترک خصومت و آغاز رقابت مدیریت شده حرکت کند. تحلیلگران مستقل معتقدند که اولین دستاورد مهم ایران در این درگیری طولانی، تثبیت برنامه صلح آمیز هسته ای این کشور است. در گذشته اصل این برنامه محل مناقشه بود اما امروز مذاکرات بر سطح فعالیت ها و چارچوب نظارت متمرکز است. دومین دستاورد کاهش خطر رویارویی مستقیم و مدیریت تنش های امنیتی است که یک موفقیت سیاسی محسوب می شود.
بخش عمده ای از نیاز ایران به مذاکره از حوزه اقتصاد و تجارت ناشی می شود. چه چشم اندازی را در این زمینه متصور هستید؟
در حوزه اقتصادی به هر میزان که فشارهای تحریمی کاهش یابد و دسترسی به منابع ارزی تسهیل شود، یک دستاورد عملی است. حتی اگر این گشایشها با انتظارات ایدهآل اقتصاد ایران فاصله زیادی داشته باشند، نمیتوان تاثیر آن را بر ثبات بازار و کاهش نااطمینانی نادیده گرفت. ادامه مذاکرات نشان میدهد که قدرتهای جهانی مجبور به تعامل با تهران هستند که خود یک سرمایه دیپلماتیک است. با این حال، قضاوت نهایی مشروط به نتایجی است که منجر به توقف خصومتها و لغو مؤثر تحریمها شود.
با توجه به آغاز مذاکرات 60 روزه برای دستیابی به توافق جامع تر، چشم انداز این مذاکرات و الزامات موفقیت تیم ایران چیست؟
برای این دوره 60 روزه دو امکان وجود دارد. اولین احتمال که منطقی تر است، رسیدن به توافقی محدود و مرحله ای است. توافقی که بر اقدامات متقابل و قابل اجرا بدون وارد شدن به تمام اختلافات تاریخی برای هموار کردن راه برای گفتگوهای بیشتر متمرکز شود. احتمال دوم این است که مذاکرات بدون توافق نهایی پایان یابد و تنها ابزاری برای جلوگیری از تبدیل اختلافات به یک بحران لاینحل باقی بماند. البته به دلیل ناامیدی کامل آمریکا از پروژه سرنگونی رژیم حداقل در 10 سال آینده، سناریوی بحران حاد در دستور کار واشنگتن نیست. برای افزایش شانس موفقیت، تیم دیپلماسی باید چهار محور اساسی را در نظر بگیرد:
- تمرکز بر دستاوردهای اقتصادی ملموس مانند تسهیل صادرات و بهبود روابط بانکی.
- ضمانتهای عملی و اجرایی برای جلوگیری از آسیبپذیری در برابر تحولات سیاسی آینده به دست آورید.
- تشکیل اجماع داخلی و حمایت از نهادهای موثر برای افزایش قدرت چانه زنی.
- محدود کردن دامنه اختلافات در روند مذاکرات به منظور تسریع در رسیدن به نتیجه مطلوب.
