اکونومیست نوشت: مقامات ترکیه و اسرائیل سال هاست که یکدیگر را تهدید و توهین می کنند. از زمان آغاز جنگ اسرائیل در غزه در سال 2023، این جنگ لفظی تلخ تر شده است. اما اکنون به نظر می رسد که اوضاع از کنترل خارج شده است. سیاستمداران اسرائیلی از ترکیه در کنار ایران یاد می کنند. در 23 ژوئن، یک وزیر اسرائیلی مدعی شد که ترکیه به همراه سوریه، جایگزین ایران به عنوان بزرگترین تهدید این کشور شده است. در 28 ژوئن، اسرائیل فراتر رفت و نسل کشی ارامنه توسط عثمانی ها را در سال 1915 به رسمیت شناخت (ترکیه کشتار ارامنه را نه جنایت جنگی و نه نسل کشی می داند).
به گزارش میهن تجارت، در ادامه این مقاله آمده است: رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه نیز اسرائیل را به نسل کشی متهم کرده است. البته در غزه. وی اخیرا گفته است که بمباران اسرائیل در سوریه و لبنان تهدیدی برای ترکیه است. در اوایل ژوئن، وزیر کشور او همچنین گفت که امیدوار است روزی که اورشلیم تحت کنترل ترکیه قرار گیرد، فرماندار اورشلیم شود. امپراتوری عثمانی تا سال 1917 به مدت چهار قرن بر اورشلیم و فلسطین حکومت کرد.
بیشتر این موقعیت ها برای مصرف داخلی است. بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، که در ماه اکتبر با رای دهندگان روبرو خواهد شد، می خواهد روایت “اسرائیل در محاصره” را زنده نگه دارد و از این طریق نیاز به یک رهبر قدرتمند – خودش را توجیه کند. اردوغان که ممکن است از میهن تجارتات ترکیه در سال 2028 جلوگیری کند، به یک “دشمن فرضی” نیاز دارد تا افکار عمومی را از تورم 30 درصدی و نرخ های بهره بالا منحرف کند.
اما هر دو طرف از محاصره شدن توسط دیگری می ترسند. اسرائیل به حضور گسترده ترکیه در سوریه و ائتلاف نظامی نوپای آن با مصر، پاکستان و عربستان سعودی اشاره می کند. ترکیه همچنین بر جنگ های اسرائیل در غزه، ایران و لبنان و همکاری آن با شورشیان کرد انگشت گذاشته است. به گفته اصلی آیدینتاش باش از مؤسسه بروکینگز، یک اندیشکده آمریکایی، سیاستگذاران ترکیه، اسرائیل را مانعی برای «تکیک از پروندههای خاورمیانه میدانند که درگیر آن هستند». در حال حاضر، خطر رویارویی مستقیم اندک است، اما دیگر نمی توان آن را نادیده گرفت.
اگر این یکی نیست، آن یکی
جنگ اسرائیل با ایران تنها آخرین دلیل نگرانی ترکیه است. آنکارا مدت هاست با مداخله علیه ایران مخالف است.
ترکیه همچنین از حمایت اسرائیل از گروه های مسلح کرد در سوریه، ایران و عراق ناراضی است. برنامه های آمریکا و اسرائیل برای استفاده از جنگجویان کرد در جنگ، بدترین ترس ترکیه را تایید کرده است. گفته می شود مداخله شخصی اردوغان به متقاعد کردن دونالد ترامپ برای کنار گذاشتن این ایده کمک کرده است.
گسترش همکاری اسرائیل با یونان و قبرس که برای مهار نفوذ ترکیه در شرق دریای مدیترانه طراحی شده است، منبع دیگری از اصطکاک است. این سه کشور تبادل اطلاعات، تمرینات دریایی و هوایی و همچنین گفتگو در مورد حفاظت از زیرساخت های انرژی فراساحلی را افزایش داده اند. در سالهای اخیر، اسرائیل موافقت کرده است که سامانههای توپخانه موشکی دقیق به یونان و سامانههای دفاع هوایی به قبرس ارائه دهد. از سوی دیگر، ترکیه ادعاهای خود در مورد آب های مورد مناقشه مدیترانه و میادین گازی زیر آن را با شدت بیشتری پیگیری می کند.
اسرائیل مدتهاست که از حمایت ترکیه از حماس، گروه اسلامگرای پشت حملات 7 اکتبر خشمگین شده است. اما اخیرا بیش از هر چیز نگران نقش ترکیه در سوریه بوده است. جنبش احمد الشرع کشوری را تصرف کرده است که در اثر جنگ ویران شده است. دولت او که هنوز ضعیف است، سعی کرده اسراییل، همسایه متجاوز خود را راضی کند. با این حال، بسیاری از مقامات اسرائیلی سوریه را یک بمب ساعتی می دانند که توسط رهبران ترکیه کنترل می شود. رهبرانی که معتقدند نفوذ زیادی بر رژیم تحت رهبری الشریعه – فرمانده سابق القاعده – دارند.
تنش ها بر سر سوریه از سال 2025 فروکش کرده است، اما زمینه درگیری همچنان باقی است. دو کشور در سوریه دارای حوزههای نفوذ رقابتی هستند: ترکیه در شمال و اسرائیل در جنوب. اما اهداف آنها همچنان ناسازگار است. ترکیه خواهان یک دولت قوی سوریه است. اسرائیل خواهان یک دولت ضعیف است. اسرائیل صدها حمله به اهداف نظامی سوریه از جمله پایگاه های هوایی که قرار بود به ترکیه واگذار شود، انجام داده است. ارتباط منظم بین سازمان های اطلاعاتی و نیروهای مسلح دو کشور تاکنون مانع از قرار گرفتن تصادفی نیروهای ترکیه و اسرائیل در تیراندازی یکدیگر شده است.
جنگ در ایران دست ترکیه را قوی تر کرده است. این کشور نقش خود را به عنوان میانجی بین ایالات متحده و ایران تثبیت کرد، موقعیت خود را در ناتو بهبود بخشید و با وجود امتناع از حمایت از جنگ ترامپ، توانست روابط خوبی با او حفظ کند.
به منظور پوشش تهدیدات احتمالی ایران یا اسرائیل، ترکیه همزمان به نزدیک شدن به دیگر قدرت های منطقه به ویژه از طریق همکاری های دفاعی ادامه داده است. مذاکرات بر سر یک پیمان امنیتی منطقهای – که ترکیه میخواهد با مصریها، پاکستانیها و سعودیها نهایی کند – در یک سال گذشته شتاب بیشتری گرفته است.
از سوی دیگر، اسرائیل نتوانسته است به اهداف خود در ایران دست یابد. نتانیاهو از روابط گرم ترامپ با اردوغان و آمادگی آمریکا برای همکاری با ترکیه در سایر نقاط منطقه به ویژه سوریه ناراضی است. پیشنهادات مکرر ترامپ مبنی بر اینکه دولت سوریه مسئولیت مقابله با حزب الله را بر عهده بگیرد، در اسرائیل به عنوان ترکیه – حامی شریعت – از در پشتی تعبیر می شود. این موضوع خشم نخست وزیر اسرائیل را برانگیخته است. دستیاران نتانیاهو می گویند که هیچ چیز بیشتر از شنیدن اینکه ترامپ سقوط اسد را به گردن رئیس جمهور ترکیه می اندازد او را عصبانی نمی کند. نتانیاهو اصرار دارد که حمله اسرائیل به حزب الله راه را برای انقلاب سوریه هموار کرد.
اسرائیل همچنین نگران تلاش مجدد ترکیه برای دستیابی به جت های جنگنده رادارگریز F-35 است که یک دهه پیش به ایالات متحده سفارش داده بود (در خاورمیانه، فقط اسرائیل F-35 را دارد). در سال 2019، پس از خرید سامانه دفاع هوایی اس-400 ترکیه از روسیه، آمریکا این فروش را متوقف کرد. اما ترامپ گفت که ممکن است این تصمیم را تغییر دهد. او در 24 ژوئن گفت که ایالات متحده در حال بررسی این موضوع است. او درباره اردوغان گفت: «احتمالا کاری خواهم کرد که او را بسیار خوشحال کند.
برخی تحلیلگران بر این باورند که جنگنده های اف 35 عامل حملات لفظی اخیر اسرائیل هستند و مخاطب اصلی نتانیاهو در این موضوع کنگره آمریکا است. سونر چاگپتای از موسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک، یک اندیشکده آمریکایی، گفت: اسرائیلیها میدانند که ترامپ در آستانه ورود به اف-35 است و میخواهند جلوی آن را بگیرند.
با این حال، هیچ یک از طرفین هنوز تمام پل های پشت سر خود را تخریب نکرده اند. ترکیه همچنان در تل آویو و اسرائیل در آنکارا سفارت دارد، اگرچه هر دو کشور در سال 2023 سفرای خود را فراخواندند. علیرغم تحریم تجاری که اردوغان دو سال پیش اعلام کرد، صادرات ترکیه همچنان از طریق کشورهای ثالث یا تشکیلات خودگردان فلسطین به اسرائیل می رسد. نفت آذربایجان و شمال عراق همچنان از طریق بندر جیهان در ترکیه به اسرائیل منتقل می شود.
ممکن است ترکیه و اسرائیل پس از پایان دوره نتانیاهو و اردوغان بتوانند اختلافات خود را کنار بگذارند. مقامات ترکیه و اسرائیل دوست دارند بگویند که این دو دولت به عنوان قدرت های غیر عربی همسو با غرب در خاورمیانه، نقاط مشترک زیادی دارند و نباید در چنین خصومتی باقی بمانند. در دهه 1990، ترکیه ارزشمندترین شریک منطقه ای اسرائیل بود.
اما این اضطراب فراتر از رهبران فعلی است. اسرائیل هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه و رئیس سابق سازمان اطلاعات این کشور – که ممکن است جانشین اردوغان شود – به عنوان یک فرد سرسخت ضد اسرائیلی می بیند و مدعی است که او روابط نزدیکی با ایران دارد. یک تحلیلگر اطلاعاتی اسرائیل او را “خطرناک ترین مرد برای اسرائیل در منطقه” توصیف می کند. چشم انداز جنگ علنی بین نزدیکترین متحد آمریکا و دومین ارتش بزرگ ناتو هنوز دور از ذهن به نظر می رسد. اما سالهای اخیر نشان دادهاند که جنگهایی که زمانی غیرقابل تصور تلقی میشدند ممکن است واقعاً رخ دهند. و در این میان اهمیت موضوع بیش از این نمی تواند باشد.
