آینده الیس گیوری، روزنامه نگار مستقر در استانبول و تحلیلگر امور بین الملل
به گزارش به گزارش میهن تجارت به نقل از میدل ایست آی، زمانی که هیئت عربستانی برای ادای احترام به تابوت آیت الله علی خامنه ای رهبر سابق جمهوری اسلامی در مسجد اعظم تهران رفتند، تلاوت آیاتی از قرآن که در آن لحظه پخش می شد از دید ناظران پنهان نماند. آیه ای که تلاوت شد آیه 13 سوره آل عمران بود; آیه ای که جنگ بدر را توصیف می کند. در این نبرد، گروهی از مسلمانان با وجود تعداد کم و تجهیزات محدود، «به خواست خدا» لشکری بسیار بزرگتر را شکست دادند.
این آیه اشاره روشنی به چیزی بود که بسیاری از آن به عنوان پیروزی ایران بر آمریکا و اسرائیل در جنگ یاد می کنند.
پیام های پنهان تهران; رمزگشایی از آیات قرآن
نجنگ بدر در سال 624 میلادی (دوم هجری) در سرزمینی که اکنون بخشی از عربستان سعودی است، رخ داد. سوال اینجاست که آیا تلاوت این آیه نوعی ادای احترام بود یا کنایه دیپلماتیک یا هر دو؟ اما بعید به نظر می رسد که این انتخاب تصادفی بوده باشد.
اگر این عمل به صورت مثبت تفسیر شود، این آیه به یکی از اولین پیروزی های اسلام و خاطره تمدنی مشترک تهران و ریاض اشاره دارد. اما ایران نه تنها از این جنگ جان سالم به در برده است، بلکه ممکن است حتی قدرتمندتر از قبل از آن بیرون آمده باشد. به گونه ای که کنترل تنگه هرمز اکنون بیش از هر زمان دیگری به یک واقعیت ثابت تبدیل شده است.
با این حال، عربستان سعودی در طول جنگ بی سر و صدا در کنار ایالات متحده باقی ماند. اگر این آیه در چنین مضمونی تفسیر شود، معنای صریح و هشداردهنده تری خواهد داشت. عربستان سعودی یا در حاشیه جنگ باقی ماند و یا بر اساس همان گزارش های ادعایی علیه ایران اقدام کرد. در حالی که اسرائیل به دنبال “کشاندن منطقه به ورطه نابودی” بود.
از سوی دیگر، ایران در مقابل دشمنان خود و در نتیجه در برابر هر کشوری که بیش از حد به آنها نزدیک بود، جنگید و ایستاد.
عربستان سعودی تنها کشوری نبود که در این مراسم شرکت کرد، اما یکی از بیش از 30 هیئت خارجی بود که برای ادای احترام به تهران آمده بود. فهرست مقامات شرکت کننده خود نشان دهنده قدرت ایران بود و این پیام را داشت که این کشور برخلاف میل آمریکا یا اسرائیل هنوز تا انزوای کامل فاصله دارد.
آیت الله علی خامنه ای، رهبر 86 ساله، در 28 فوریه (9 مارس) در جریان حملات مشترک اسرائیل و آمریکا به محل اقامت وی در مرکز تهران ترور شد. در این حمله نوه، داماد و عروس 14 ماهه وی نیز ترور شدند. پیکر وی به مدت سه روز در مسجد جامع تهران – بزرگترین محل اقامه نماز کشور و مهمترین مراسم رسمی جمهوری اسلامی – برای وداع عمومی بود.
این مراسم اگرچه ماهیتی مذهبی داشت، اما صحنه نمایش قدرت حاکم نیز بود. ایران از این مراسم استفاده کرد تا این پیام را به افکار عمومی داخلی برساند که دولت همچنان توانایی بسیج جامعه را دارد. او همچنین میخواست به متحدان خود اطمینان دهد که تهران در برابر فشارها تسلیم نشده است، به قدرتهای بزرگ نشان دهد که از هم پاشیده نشده است و به رقبای خود یادآوری کند که همه تحولات را زیر نظر دارد و آنها را فراموش نخواهد کرد.
به نظر می رسید انتخاب این ابیات به صورت نمادین پیام روشنی برای هیئت های خارجی حاضر در مراسم داشت. پیامی که تاکید می کرد ایران معتقد است برای چه هدفی جنگیده و جایگاه هر یک از دولت های حاضر در این معادله کجاست. با دقت در آیات و نحوه استفاده از آنها، نوعی سلسله مراتب در پیام های پنهان دیده می شود.
شهادت و پیروزی; پیام ایران به متحدان
برای حماس، جنبش جهاد اسلامی فلسطین، حزبالله، حوثیهای یمن، حشدالشعبی عراق و طالبان افغانستان، آیات برگزیده همگی دارای یک مضمون مشترک بودند: شهادت، وفاداری تزلزل ناپذیر به عهد با خدا، و پیروزی.
برای حماس آیه ای تلاوت شد که از کسانی سخن می گوید که «به آنچه با خدا عهد بستند وفادار ماندند». گروهی که «به عهد خود وفا کردند» و گروهی «منتظر» اما هیچ کدام «کوچکترین تغییری در عهد خود نداده اند».
برای حزب الله آیه ای خوانده شد که «برتری» «مؤمنان واقعی» را به رسمیت می شناسد و شکست های نظامی را بخشی از سنت الهی معرفی می کند که در آن خداوند «شهدا را برمی گزیند» و کسانی را که بر ایمان خود ثابت قدم ماندند، آشکار می کند.
برایرای حوثی های یمن، آیه 29 سوره فتح انتخاب شد. آیه ای که بر وفاداری، انضباط و رشد در برابر فشارها تأکید می کند و آنها را در برابر دشمنان قوی و در درون خود همبستگی نشان می دهد. برای حشد الشعبی عراق آیه معروف «مَتَقْتَلُونَ فِی اللَّهُ مُوْتٍ…» خوانده شد.
تلاوت سوره فتح برای جنبش جهاد اسلامی فلسطین و طالبان افغانستان آغاز شد; آیاتی که از «پیروزی آشکار» سخن می گوید. این که یک قسمت از سوره برای دو حرکت کاملاً متفاوت انتخاب شده است، می تواند نشان دهنده جایگاه مشترک آنها در سلسله مراتب پیوندها از دیدگاه تهران باشد.؛ پیامی که همانگونه که طالبان آمریکا را شکست دادند، فلسطینی ها نیز می توانند اشغالگران را شکست دهند.
از مقاومت تا مصلحت؛ پیام به شرکای جهانی
برای روسیه، چین، هند و همچنین دومین تلاوت اختصاص یافته به مصر، آیاتی با لحن بسیار آرام تری انتخاب شد. این آیات بیشتر به عدالت، آسایش و پاداش الهی پرداخته بود تا جنگ و نبرد.
برای روسیه، آیه ای خوانده شد که از “خانه ابدی آخرت” صحبت می کند. و در پایان تأکید می کند که «عاقبت به خیر از آن متقین است». برای چین آیه ای با مضمون آرامش بخش انتخاب شد: «خداوند این را تنها مژده شما و آرامش دلهایتان قرار داد و پیروزی تنها از آن خدا نیست».
برای هند همان آیه ای خوانده شد که برای حزب الله انتخاب شده بود. با این تفاوت که فقط قسمت لطیف این آیه خوانده شد.
این کشورها دولت هایی بودند که با حضور در تهران این مراسم را رسمیت دادند، اما در روایت ایران در زمره «جبهه مقاومت» قرار نمی گیرند. این آیات بیشتر شبیه پیام قدردانی از شرکایی بود که ایران می خواهد روابط خود را با آنها حفظ کند، نه نیروهایی که قصد دارد آنها را به جنگ ایدئولوژیک خود دعوت کند.
جدایی متحدان
برای قطر، ترکیه، پاکستان و اولین بیتی که برای مصر تلاوت شد، آیاتی انتخاب شد که از نظر مضمون در جایگاهی بین دو دسته دیگر قرار داشت. آیاتی که حکایت از ستایش و استقبال داشت اما این کشورها را جزء جبهه مقاومت معرفی نکرد.
برای قطر که نقش مهمی در روند میانجیگری داشته است، از همین آیه «پیروزی آشکار» در چارچوب دیپلماتیک استفاده شد. و این بیشتر نشانه قدردانی از حمایت دوحه بود تا دعوت به جنگ. برای ترکیه، آیه ای تلاوت شد که «الذین جهاد با مال و جان خود» را بر «کسانی که از میدانداری خودداری می کنند» ترجیح می داد.
برای پاکستان آیه ای از قرآن انتخاب شد که می فرماید: «پروردگارا مرا با صداقت وارد کن و با صداقت بیرونم کن». اسلام آباد از همان روزهای اول جنگ سعی کرده بود با هدایت مسیر دیپلماسی میانجیگری کند.
همزمان با در نظر گرفتن پیامی انتقادی برای عربستان، توبیخ غیرمستقیم نیز برای دولت لبنان ارسال شد. ایران برای دولت لبنان آیه 66 سوره نساء را برگزید که به مفاهیمی مانند شک و ناتوانی در پذیرش قربانی های سخت اشاره دارد. به نظر می رسید ایران با انتخاب این آیه، دولت رسمی لبنان را که متهم به انفعال است، مورد خطاب قرار داده و پیام هشداری برای آن ارسال کرده است.
