۷ نکته درباره مرحله سوم جنگ ایران

آینده وضعیت شکننده آتش بس میان ایران و آمریکا در هفته گذشته وارد وضعیت بحرانی شده است. پایان اجرای تفاهم نامه اسلام آباد که 28 خرداد بین مسعود بیزیکیان و دونالد ترامپ منعقد شد، اگرچه رسماً اعلام نشده است، اما عملاً بندهای مختلف آن نقض شده است. تا لحظه نگارش این گزارش، آخرین خبر این بود که دونالد ترامپ از برقراری مجدد محاصره دریایی ایران خبر داده بود.

بر اساس گزارش فردا، مرحله سوم درگیری ایران و آمریکا تاکنون الگوی نسبتاً متفاوتی با دو مرحله قبلی جنگ دارد. اگرچه تحولات با سرعتی در حال انجام است، اما تا لحظه تهیه این گزارش، اتفاقات همچنان در چارچوب همین الگو است. هفت نکته در مورد این الگو قابل بررسی است.

یک تشدید حملات

شدت دور جدید حملات آمریکا علیه ایران به تدریج افزایش یافته و در ادامه عملیات بر دامنه جغرافیایی، نوع و تعداد اهداف نیز افزوده شده است. این حملات در ابتدا محدود به بخش جنوبی کشور بود، اما دامنه جغرافیایی آن به تدریج در حال گسترش است. آخرین اخبار حاکی از آن است که حملات آمریکا تا زمان نگارش این گزارش به استان های کهگیلویه و بویراحمد، گلستان و کرمان نیز رسیده است. در این مرحله هیچ حمله ای به تهران صورت نگرفته است. در واقع، این الگو نشان می دهد که آمریکا در حال حاضر به تدریج در حال گسترش دامنه عملیات است و از ورود ناگهانی به یک رویارویی تمام عیار اجتناب می کند.

دو ترکیب حملات به زیرساخت های نظامی و غیرنظامی

اهدافی که مورد حمله قرار گرفته اند نشان می دهد که آمریکا یک سری زیرساخت های نظامی و غیرنظامی را هدف قرار داده است. از سایت‌های رادار و پایگاه‌های نظامی گرفته تا فرودگاه‌های غیرنظامی، اسکله‌های ماهیگیری، خطوط راه‌آهن، برج‌های مخابراتی، شبکه‌های برق و ایستگاه‌های پمپاژ آب همگی در فهرست اهداف قرار دارند. چنین ترکیبی می تواند نشان دهنده تلاش برای افزایش همزمان فشار نظامی، هزینه های اقتصادی و خدماتی و ایجاد نارضایتی داخلی باشد.

سه از ترور خودداری کنید

اگرچه اکثر ترورهای این دو جنگ توسط اسرائیل انجام شد، اما آمریکایی ها برخی از مقامات کشورمان را نیز ترور کردند. اما تاکنون اقدامات آمریکا وارد مرحله ترور مقامات رسمی کشور نشده و به حملات نظامی محدود شده است. ادامه این روند نشان می‌دهد که واشنگتن، دست‌کم تا این لحظه، با وجود اینکه دامنه عملیات نظامی خود را گسترش می‌دهد، همچنان از عصا استفاده می‌کند.

چهار استفاده از سلاح ها و تجهیزات جدید

ساعتی پیش فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) با انتشار ویدئویی نشان داد که در یکی از حملات به زیرساخت های نظامی ایران در جنوب این کشور از یک بمب گذار انتحاری استفاده کرده است. اخبار حاکی از آن است که این سلاح برای اولین بار در این جنگ مورد استفاده قرار گرفت. آمریکا پیش از این از برخی از سلاح های جدید خود در حملات به ایران از جمله در حمله موشکی به لامرد در استان فارس استفاده کرده بود. استفاده تدریجی از تجهیزات جدید، این جنگ را به میدانی برای آزمایش قابلیت های عملیاتی و تاکتیک های جدید تبدیل کرده است.

پنج عدم ورود به اسرائیل

دور جدید حملات آمریکا علیه ایران تاکنون بدون دخالت اسرائیل انجام شده است. در این مدت ایران نیز از حمله به اسرائیل خودداری کرد و تنها پایگاه های آمریکایی در منطقه را هدف قرار داد. اما تحلیل ها حاکی از آن است که احتمال افزایش سطح تنش و ورود اسرائیل به درگیری ها همچنان وجود دارد و هر دو طرف آمادگی کامل برای جنگ را دارند. اما در حال حاضر این درگیری بیشتر صحنه تقابل ایران و آمریکا بوده است.

شش پررنگ کردن نام کشورهای همسایه

در طول جنگ 40 روزه گزارش‌های تایید شده‌ای مبنی بر انجام بخشی از حملات به ایران توسط کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس منتشر شد. حملاتی که در میان عملیات های آمریکا و اسرائیل کمتر دیده می شد. اما این بار گفته می شود که کشورهای همسایه به طور مستقل برخی مواضع جنوبی کشور را هدف قرار داده اند. این موضوع زمانی مطرح شد که گزارش هایی مبنی بر حمله به جنوب کشور منتشر شد و همزمان آمریکایی ها اعلام کردند که در آن زمان عملیاتی علیه ایران انجام نمی دهند. مفهوم جنگ منطقه ای در این شرایط بیشتر خود را نشان می دهد زیرا زنجیره کنش ها و واکنش ها ادامه دارد.

هفت؛ ورود عمان به فهرست اهداف ایران

ایران همچنان از همان الگوی قبلی استفاده می کند و پایگاه های این کشور در منطقه را در پاسخ به حملات آمریکا هدف قرار می دهد. در آخرین تحولات، تاکنون دو حمله به عمان انجام شده است. یکی از آنها تأسیسات لجستیکی آمریکا را در بندر دقم هدف قرار داد و دیگری نقاطی را در استان مسندم عمان در جنوب تنگه هرمز هدف قرار داد. ایران رسما مسئولیت حمله به دقم را بر عهده گرفته و آن را اعلام کرده است. عمان در مراحل قبلی جنگ کمترین خسارت را در بین کشورهای عربی در مرز جنوبی خلیج فارس متحمل شده بود. ایران و عمان به عنوان دو کشور ساحلی تنگه هرمز اکنون بر سر موضوع عبور کشتی ها از این آبراه با یکدیگر درگیر هستند. ورود عمان به این معادله در صورت تداوم می تواند امنیت تنگه هرمز و مسیرهای کشتیرانی در منطقه را نیز تحت تاثیر قرار دهد.

در نهایت آنچه تاکنون از مرحله سوم جنگ دیده شده است، تفاوت های مهمی با دو مرحله قبل دارد. حملات به تدریج گسترش یافته، دامنه اهداف تغییر کرده، اسرائیل در حال حاضر در حاشیه است و از سوی دیگر نقش کشورهای منطقه پررنگ تر شده است. در صورت تداوم این الگو در روزهای آینده می توان گفت که جنگ وارد مرحله ای شده است که بیش از گذشته بر مدیریت تدریجی تنش و افزایش تدریجی فشار استوار است. الگویی که البته هنوز با یک تصمیم سیاسی یا نظامی می توان به سرعت آن را تغییر داد.