بعدی- آب آشامیدنی شفافی که از شیر آب خارج می شود آنقدر واضح است که افراد کمی به آن فکر می کنند. مگر زمانی که خلاف آن ثابت شود. مثلاً برای خوزستانی ها باز کردن شیر آب به جای اینکه نشانه دسترسی به آب آشامیدنی باشد، آغاز یک شک همیشگی است. آب گاهی گل آلود است، گاهی بوی کلر به شدت می دهد و گاهی آنقدر کیفیت پایینی دارد که چاره ای جز خرید آب یا استفاده از تصفیه کننده باقی نمی گذارد.
بر اساس گزارش فردا، هر چند وقت یکبار تصاویری از آب قهوه ای در اهواز و دیگر شهرهای خوزستان در شبکه های اجتماعی دست به دست می شود و موج اعتراضی شکل می گیرد. چند روز بعد رنگ آب به حالت عادی برمی گردد و اعتراضات فروکش می کند. این چرخه و امواج برای سال ها باقی مانده است و یک سوال اساسی را به جای گذاشته است: مشکل فقط چند روز گل آلود بودن آب است یا بحران قدیمی تری پشت این تصاویر نهفته است؟
روزهایی که آب اهواز قابل شرب بود. از شاهان هخامنشی تا دهه هشتاد!
برای پاسخ به این سوال باید نقشه خوزستان را باز کرد و نگاهی به آن انداخت. اگر این استان را به دو قسمت کوهستانی و دشتی تقسیم کنیم، ساکنان شهرهای شمال غرب تا جنوب غرب خوزستان بیش از سایر مناطق با افت کیفیت آب مواجه هستند.. در حالی که شهرهای واقع در بالادست رودخانه ها به دلیل دسترسی به منابع آبی بالاتر چنین وضعیتی را کمتر تجربه می کنند. مسئله این است که خوزستان به دو دشت و کوهستان تقسیم شده و مشکل در دشت ها بیشتر به چشم می خورد..
خوزستان سرزمینی است که بزرگترین و پیچیده ترین سازه های آبی جهان باستان را در خود جای داده است. سازه هایی که مادام ژان دلوفوی، باستان شناس فرانسوی از آنها یاد می کند بزرگترین مجتمع صنعتی قبل از انقلاب صنعتی می آموزد که هرودوت نیز نوشته است که شاهان هخامنشی فقط از خوزستان آب می نوشیدند و حتی زمانی که در پاسارگاد می ماندند، آب آشامیدنی خود را از این منطقه تامین می کردند. زیرا زلال ترین آب ایران به شمار می رفت.
این روایات به تاریخ باستان محدود نمی شود. بسیاری از خوزستانی های متولد دهه 60 هنوز روزهایی را به یاد دارند که کیفیت آب استان فوق العاده بود.
ابوکاظم از اهالی دهه شصت اهواز در گفت و گو با خبرنگار به گزارش میهن تجارت گفت:
یادم هست در دوران کودکی همیشه می گفتند که آب اهواز یکی از زلال ترین و شیرین ترین آب های کشور است، همه ما این فکر را در ذهن داشتیم و واقعاً آب با کیفیت و خوش طعمی بود، حتی وقتی به هویزا رفتیم و آب رودخانه کرخه را نوشیدیم، می گفتیم که آب آن سنگین است و هیچ آبی به کیفیت آب اهواز تبدیل شده است.
از دهه 80؛ زمانی که آب لوله کشی دیگر قابل شرب نبود
عبدالجبار می گوید دهه پنجاه این تصویر از اوایل دهه 80 به تدریج تغییر کرد و این تغییر هرگز متوقف نشد.
«از یک نقطه به بعد، به دلایلی که دقیقاً نمی دانم؛ چه بعلت لایروبی نشدن رودخانه کارون چه فرسودگی دو تصفیه خانه بزرگ اهواز باشد و چه هر دلیل دیگری، کیفیت آب به شدت افت کرد. این افت کیفیت به حدی بود که احساس می شد فقط یک قطره آب گرفته شده و تصفیه واقعی انجام نشده است.»
این تغییر سبک زندگی مردم را نیز تغییر داد.
“من به یاد دارم اولین باری که برای خانه دستگاه تصفیه آب خریدیم اوایل دهه 80 بود، زیرا دیگر امکان نوشیدن آب لوله کشی وجود نداشت. و عملاً آب قابل شرب نبود.»
به گفته وی، از آن زمان خرید آب یا نصب دستگاه تصفیه به زندگی روزمره خانواده های خوزستانی تبدیل شد. هیچ فرقی بین فقیر و غنی وجود نداشت.
همه اعم از خانواده های مرفه و کم درآمد پذیرفتند که آب لوله کشی قابل شرب نیست و یا باید آب معدنی بخرند و آب ذخیره کنند یا از دستگاه تصفیه آب استفاده کنند.
زندگی با دستگاه های تصفیه آب و دستگاه های تصفیه آب
الهام، شهروند 43 ساله دزفولی می گوید: در آن سال ها ماشین هایی در محله ها آب شرب می فروختند. کسانی که توانایی خرید دستگاه تصفیه را نداشتند، مخازن بزرگ آب تهیه می کردند و دیگران باید هزینه سنگین خرید دستگاه های تصفیه چند مرحله ای را می پرداختند. دستگاه هایی که در زمان خرید حدود 300 هزار تومان قیمت داشتند. این رقم معادل حدود دو برابر حقوق یک کارگر بود.
او می گوید تفاوت آب خروجی این دستگاه ها با آب لوله کشی کاملا محسوس بود.
آبی که از این دستگاه ها خارج می شد کاملا متفاوت بود؛ چیزی شبیه آب مقطر، کاملاً احساس می شد که این آب دیگر آب طبیعی نیست، از طرفی آب لوله کشی بوی مواد ضدعفونی کننده می داد و طعم و بوی نامطبوعی داشت.
این روایت نشان می دهد که مسئله آب خوزستان یک تغییر تدریجی است که از اوایل دهه 80 شروع شد و به مرور زمان خرید آب آشامیدنی یا استفاده از دستگاه تصفیه بخشی از هزینه ثابت بسیاری از خانواده های خوزستانی شده است.
آب طعم دار ضد عفونی کننده
فرزان یکی دیگر از ساکنان اهواز در گفت و گو با خبرنگار به گزارش میهن تجارت می گوید چند هفته پیش مجبور به خرید وسیله ای به نام ژاپن برای خانه اش شده است. وسیله ای که قبل از ورود آب به داخل ساختمان برای گرفتن بخشی از گل و لای و رسوبات نصب می شود.
او می گوید:
وی ادامه داد: دستگاه تصفیه آب داخل خانه دیگر کار نمی کرد، زیرا حجم گل و لای آب به قدری زیاد بود که فیلترها به سرعت از کار می افتادند و به همین دلیل مجبور شدیم دستگاهی را روی ورودی اصلی آب نصب کنیم تا قبل از رسیدن آب به تصفیه، مقداری از رسوبات را خارج کنیم.
به گفته وی، این وضعیت پدیده جدیدی نیست، اما در سال های اخیر شدت بیشتری یافته است.
در گذشته چنین وضعیتی وجود نداشت، اما حدود سه تا چهار سال است که این اتفاق بیشتر میافتد.»
فرزان یکی از دلایل این وضعیت را کاهش آب رودخانه ها و ناتوانی پالایشگاه ها در مدیریت وضعیت می داند.
وی افزود: زمانی که بارندگی شدید می شود یا آب پشت سدها بالا می رود حجم زیادی آب برای حفاظت از سد رها می شود که این آب با سرعت زیادی حرکت می کند و گل و لای و رسوبات را از کف و حاشیه رودخانه به همراه می آورد و سپس همان آب وارد تصفیه خانه می شود اما تصفیه خانه ها توانایی تصفیه کامل آن را ندارند.
به گزارش مارال، شهروند 29 ساله اندیمشکی، نتیجه این حادثه همان آبی است که مردم از شیرها دریافت می کنند.
در خوزستان اکثر خانه ها دستگاه تصفیه آب دارند، آنهایی که ندارند، آب را از دستگاه هایی که آب تصفیه شده در محلات می فروشند، می خرند، مردم آب را در سطل و بشکه می خرند و به خانه می برند».
با لحن انتقادی می گوید:
گاهی اوقات احساس می کنیم به گذشته برگشته ایم؛ به نظر می رسد مردم باید دوباره به دنبال آب آشامیدنی بگردند، تنها تفاوت این است که امروز به جای رودخانه، ماشین های فروش آب در خیابان ها وجود دارد.
فرزان همچنین معتقد است حتی زمانی که آب به ظاهر شفاف است، کیفیت آن خوب نیست.
وی ادامه داد: اگر آب به درستی تصفیه نشود قطعاً آلوده است، بیشتر اوقات فقط با کلر ضد عفونی می شود به همین دلیل گاهی آب بوی بیمارستان می دهد یا طعم مواد ضدعفونی کننده را می دهد.
روایات مردم دو تصویر متفاوت اما مکمل را نشان می دهد. از یک سو فرسودگی شبکه و تغییر تدریجی کیفیت آب طی بیش از دو دهه و از سوی دیگر ضعف زیرساخت های تصفیه در مقابل شرایطی مانند بارندگی یا افزایش کدورت آب رودخانه ها. در هر دو روایت یک نکته مشترک وجود دارد; سال هاست که آب لوله کشی آب آشامیدنی بسیاری از خانواده های خوزستانی محسوب نمی شود.
قول تغییر کیفیت آب خوزستان را می دهیم
به گزارش میهن تجارت برای بررسی علت این وضعیت و برنامه دولت برای حل آن گفت وگویی با استاندار خوزستان داشته است.
سید محمدرضا موالی زاده استاندار خوزستان وی با اشاره به پروژه های آبرسانی استان گفت: در حال حاضر شرکت آب استان و شرکت آبفای اهواز در حال تلاش برای رفع این مشکل هستند و چندین پروژه بزرگ آبرسانی در استان در دست اجراست که از جمله آنها می توان به پروژه آبرسانی فدک، پروژه آبرسانی غدیر و پروژه آبرسانی کوثر اشاره کرد که امیدواریم بتوانیم مشکل آب شرب استان را هم از نظر کیفی و هم از نظر کیفی و کیفی استان حل کنیم.
فرسودگی شبکه، مقصر اصلی بحران آب خوزستان
وی درباره تاریخچه این بحران گفت: من سخنگوی دوره های قبل نیستم و نمی توانم در مورد آنها اظهار نظر کنم، مسئولیت عملکرد دوره فعلی را که نزدیک به دو سال است برعهده دارم، البته همه کسانی که قبل از من مسئولیت داشتند در این زمینه تلاش کرده اند، اما به دلیل فرسودگی و مستهلک بودن شبکه، قدیمی بودن آن و همچنین گسترش محیط های شهری این مشکل دائمی نیست، اما گاهی اوقات این مشکلات طبیعی است که این مشکلات دائمی است. به طور متناوب و در برخی نقاط.
پیشنهاد حمایت از خانواده های آسیب دیده را پیگیری خواهم کرد
استاندار در پاسخ به این سوال که آیا دولت برای خانواده هایی که مجبور به خرید آب یا نصب دستگاه تصفیه هستند، برنامه حمایتی دارد، گفت: پیشنهاد خوبی است که این موضوع را پیگیری می کنم تا اگر امکانات و اعتبارات بودجه ای اجازه داد بررسی کنیم که آیا امکان حمایت از این افراد وجود دارد یا خیر، گفت: اگر از نظر قانونی امکان پذیر باشد قطعا به آنها کمک خواهیم کرد.
بحران خوزستان فقط آب شرب نیست
موالی زاده همچنین تاکید کرد: بحث آب خوزستان تنها به آب شرب محدود نمی شود. وقتی صحبت از آب می شود، باید آن را در وسعت آن ببینیم؛ «آب شرب، آب کشاورزی، آب صنعتی و مناطق دیگر که هر کدام شرایط و مقتضیات خاص خود را دارند».
مخزن آب هفتگل نیز مورد حمله قرار گرفت
وی در خصوص ارتباط این وضعیت با جنگ اخیر گفت: در برخی از شهرهای ما از جمله هفتگل یکی از مخازن آب مورد اصابت قرار گرفت، دشمن برای دشمن مهم نیست که هدف نظامی باشد یا غیرنظامی؛ بیمارستان باشد، مدرسه باشد یا تاسیسات آب شرب عمومی، هیچ جنایتی از دست چنین دشمنی غیر ممکن نیست.
سالها درد
آنچه روایت مردم و مسئولان را از یکدیگر متمایز می کند، اصل وجود مشکل نیست، بلکه برداشت آنها از ماهیت مشکل است. استاندار از پروژه های جدید، فرسودگی شبکه و مشکلات گاه و بیگاه می گوید اما شهروندانی که بیش از دو دهه است آب لوله کشی نمی نوشند از بحرانی می گویند که جزئی از زندگی روزمره آنها شده است. این بحران در درازمدت هزینه خرید آب، تعویض فیلترها و نگرانی همیشگی کیفیت آب را به بودجه و دغدغه خانوارهای خوزستانی اضافه کرده است.
شاید به همین دلیل است که هر بار که تصاویری از آب گل آلود در شبکه های اجتماعی منتشر می شود، اعتراض مردم نه تنها به رنگ آب بلکه به موضوعی است که سال هاست با آن زندگی می کنند.
آن وقت است که خوزستان سه رودخانه دارد که یکی از آنها بزرگترین رودخانه خاورمیانه است. چنان که ابوکاظم گفته است: «اگر مثلاً آب قم شور است، دلیل که نهر ندارد و خاکش شور است، چرا خوزستان با سه رود چنین وضعی داشته باشد؟
