یک کرسی، ۱۲۰ همت؟ نهادهای نظارتی و سازمان بورس به معامله نجومی «فارس» و «تابان» ورود می‌کنند؟

میهن تجارت- همزمان عصر ایران در گزارش امروز 31 شهریور 1405 یادداشتی از احمد جانجان، کارشناس بازار سرمایه منتشر کرد که در آن نوشت: توافقی بین گروه های مرتبط با صندوق بازنشستگی صنعت نفت و ساتا برای واگذاری حدود 3.71 درصد از سهام فارس به حدود 13.5 درصد از سهام تابان فردا با ارزش گروه پتروشیمی تابان فردا انجام شده است. اگر این ادعا درست باشد، سؤال اصلی سیاسی نیست. اقتصادی است: مبنای ارزش گذاری این دو بلوک چه بوده است؟

آنچه که داده های پانل می گوید

پاندبورس در تحلیل بنیادی فارس در تاریخ 29 شهریور 1405 ارزش بازار این شرکت را 1560 همات اعلام کرده است. Tindex ارزش بازار فارس را در 31 شهریور 1602 همات نشان می دهد. با تعداد حدود 1560 همات که آن هم بر اساس گزارش عصر ایران است، ارزش روز 3.71 درصد از سهام فارس حدود 58 همات است.

بانک اطلاعاتی ارزش بازار تابان را 578 همات ثبت کرد. قیمت سهم در آخرین روز معاملاتی 29 شهریور 1405 معادل 1927 تومان و تعداد سهام شرکت 300 میلیارد سهم بود. در نتیجه 13.5 درصد تابان دارای ارزشی در حدود 78 همات است.

اگر رقم 120 همات را به 3.71 درصد فارس نسبت دهیم، ارزش کل فارس حدود 3234 همات فرض می شود. یعنی تقریبا دو برابر ارزش روز بازار. عدد همت 120 با مقدار جدول با هیچ یک از دو بلوک سازگار نیست: حدود دو برابر مقدار روزانه 3.71 درصد فارس است و با ارزش روزانه 13.5 درصد تابان فاصله قابل توجهی دارد.

این محاسبه به تنهایی ناعادلانه بودن معامله را ثابت نمی کند. در معاملات بلوکی، قیمت تابلو نقطه شروع است، نه نقطه پایان. ارزش گذاری می تواند بر اساس NAV، دارایی های فهرست نشده، بدهی ها، حق بیمه کنترل یا حق رای باشد. اما دقیقاً به همین دلیل تعداد 120 همت بدون انتشار خود پایگاه به یک ابهام تبدیل می شود.

رکورد پریمیوم در همین سهم

بازار سرمایه ایران با حق بیمه سنگین بلوک فارس غریبه نیست. بورس 24 و پالس بورس در آبان 1401 گزارش دادند که بلوک 12 درصدی فارس متعلق به دولت در رقابت بین اهداف و پالایش نفت تهران به قیمت 1851 تومان معامله می شود. در حالی که قیمت پنل در همان روز حدود 647 تومان بود. ارزش این معامله 108.7 همات اعلام شد. در عین حال سازمان خصوصی سازی این معامله را بزرگترین خصوصی سازی کشور خواند.

سعید درخشانی، کارشناس بازار سرمایه همزمان در گفت و گو با فردا اختیار توضیح داد که قیمت بلوک الزاماً از جدول تبعیت نمی کند و فروشنده به ارزش جایگزینی، جریان نقدی و پروژه های در دست اجرا نگاه می کند نه نوسانات روزانه سهام. اسماعیل غلامی معاون سابق قیمت گذاری سازمان خصوصی سازی نیز در گفت و گو با خبرنگار مهر با بیان اینکه در رویه های متداول برای هر کرسی مدیریتی اغلب حدود 30 درصد ارزش افزوده نسبت به هیئت مدیره در نظر گرفته می شود، اظهار داشت: در حال حاضر در صورت وجود هر صندلی مدیریتی حدود 30 درصد ارزش افزوده در نظر گرفته می شود. اما اگر بلوک واقعا یک کنترل است، مدل ارزش گذاری باید به صراحت اعلام شود.

بیشتر بخوانید: ارسال اطلاعات اموال سهامداران به شرکت «تبدیر و رایان همفضا»/ مشکل به روز رسانی اموال سهامداران برطرف شد.

نکته تاریخی مهم تری از سوی رئیس هیئت مدیره صندوق های بازنشستگی صنعت نفت سخاوت اسدی در مرداد ماه 1405 به خبرگزاری میزان و پایگاه اطلاع رسانی صندوق نفت بیان شد: همین خرید 12 درصدی بعداً منشأ زیان بیش از 100 همت بوده است. با این استدلال که سهام با شرط کرسی مدیریت و چند برابر قیمت روز خریداری شده اما تعهد واگذاری این کرسی اجرا نشد. انرژی پرس نیز پیشتر نوشته بود که حمیدرضا عراقی، یکی از اعضای هیئت مدیره صندوق نفت گفته است که قیمت نهایی این خرید به حدود 147 همات رسید و ارزش روز سهام بعداً به نصف قیمت خرید کاهش یافت. این سابقه نشان می دهد که ابهام امروزی تکرار یک الگوی قدیمی است: کنترل حق بیمه بدون مستندات روشن، بعداً به اختلافات سهامداران تبدیل می شود.

قیمت تابان چقدر است و نسبت فارس به دارایی آن چقدر است؟

تابان فردا به تازگی وارد بازار شده است. اختاز آنلاین در پوشش جلسه معارفه شهریور 1405 نوشت: ارزش خالص دارایی تابان حدود 960 تا 965 همات اعلام شد و ارزش عرضه 480 همات با نسبت P/NAV حدود 50 درصد برآورد شد.

محمدمهدی مومن زاده، مدیرعامل گروه توسعه مالی مهر آیندگان در جلسه معارفه نسبت P/NAV تابان را حدود 40 درصد و میانگین هلدینگ های مشابه را حدود 65 درصد اعلام کرد. در همین مقایسه نسبت فارس 75 درصد ذکر شد. بورس 24 نیز گزارش داد که ارزش پرتفوی بورس تابان در محاسبات 4 شهریور حدود 520 همات برآورد شده است. رقمی که به تنهایی بالاتر از ارزش اولیه بازار بود.

حسن جلیل زاده، تحلیلگر بازار سرمایه در گفتگو با شهربورس، ارزش کل تابان را بر اساس معامله 5 درصدی حدود 550 همات برآورد کرد و گفت: حدود 70 درصد از NAV تابان وابسته به هلدینگ فارس و کنگان پتروپالیش است. سهم فارس از پرتفوی بورس تابان نیز حدود 62 درصد اعلام شد.

این وابستگی متقابل مهم است: مبادله فارس و تابان تا حدودی مبادله یک دارایی با دارایی است که خود عمدتاً از همان فارس تشکیل شده است. در چنین ساختاری، بدون افشای روش ارزش‌گذاری، خطر احتساب مضاعف یا انتقال بی‌صدا حقوق کنترل وجود دارد.

احمد جانجان، کارشناس بازار سرمایه درباره تاریخچه ۲ شرکت نوشت: با یک محاسبه ساده، ارزش ۱۲۰ همات برای ۳.۷۱ درصد فارس، کل ارزش فارس را حدود ۳۲۳۴ همات فرض می‌کند. در حالی که ارزش بازار “پرس” در این زمان حدود 1560 همات بود. به عبارت دیگر، تعداد 120 همت تقریباً دو برابر ارزش روزانه بازار 3.71 درصد «فارس» است. زیرا ارزش روزانه این بلوک حدود 58 همات است.

از سوی دیگر، ارزش بازار «تابان» در این نقطه حدود 578 همات بود که 13.5 درصد آن حدود 78 همات است. بنابراین در قیمت بازار، ارزش 13.5 درصد «تابان» بالاتر از 3.71 درصد «فارسی» است. اما تعداد 120 همت برای این انتقال با ارزش تخته دو طرف همخوانی ندارد.

شش سوال در مورد معامله فارس و تابان باید در کدال پاسخ داده شود

1. فروشنده و خریدار هر بلوک دقیقاً چه شخص حقوقی بوده است؟

2. ارزش گذاری بر چه اساسی انجام می شود؟ قیمت بازار، NAV، ارزش جایگزینی یا تخصص مستقل؟

3. حق بیمه یا تخفیف حق کنترل، حق رای و کرسی های مدیریتی چند درصد بوده است؟

4. تاریخ مبنای ارزش گذاری چه روزی بوده و قیمت تابلو در همان روز چقدر بوده است؟

5. آیا معامله مورد تایید مراجع قانونی ذیربط اعم از سازمان بورس و نهادهای نظارتی صندوق ها بوده است؟

6. عدد 120 دقیقاً ارزش کدام قسمت از معامله است و سند محاسبه آن چیست؟

این سوالات زمانی سنگین تر می شوند که طرف های احتمالی معامله صندوق های بازنشستگی باشند. اموال این موسسات اعتماد ذی نفعان است نه وسیله جابجایی صندلی. فارس نیز یکی از بزرگترین شرکت های بازار سرمایه است. هر معامله بلوکی روی آن بر قیمت گذاری کل صنعت پتروشیمی تاثیر می گذارد.

ورود نهادهای نظارتی و سازمان بورس به معامله مشکوک فارس و تابان

موضوع این نیست که کدام گروه سه کرسی را کسب کرده است. سوال این است که دقیقاً چه دارایی هایی منتقل شده و به چه ارزشی باید آن کرسی را بدست آورد. در بازار سرمایه شفافیت پاسخ ابهام است; نه نفی ابهام.

آیا باید منتظر ماند و دید آیا نهاد نظارتی سازمان بورس این معامله نجومی را در این معامله غیرشفاف که حاصل جلسات پشت درهای بسته است لغو می کند؟ آیا سازمان های نظارتی مانند سازمان بازرسی کل کشور و دیوان محاسبات وارد این معامله مشکوک می شوند؟

منبع: عصر ایران