به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، خواب در دوران سالمندی نه تنها فرصتی برای استراحت بدن است، بلکه یکی از مهم ترین بخش های زندگی روزمره است که با سلامت روان، کیفیت زندگی و توانایی فرد در سازگاری با تغییرات این دوران مرتبط است. با ورود به دوران سالمندی می‌توان ریتم زندگی، میزان فعالیت، روابط اجتماعی و حتی نوع دغدغه‌های فرد را تغییر داد و مجموعه این عوامل ممکن است بر تجربه خواب تأثیر بگذارد و به همین دلیل بررسی خواب سالمندان نگاهی فراتر از ساعات خواب و بیداری را می‌طلبد و باید به تجربه روانشناختی فرد نیز توجه کرد.
تغییرات خواب در این دوران گاهی به قدری تدریجی اتفاق می افتد که فرد و اطرافیان آنها را جزء اجتناب ناپذیر افزایش سن می دانند. در حالی که تفاوت مهمی بین تغییرات طبیعی خواب و اختلالات خواب وجود دارد. سالمندان ممکن است زودتر از قبل به رختخواب بروند یا صبح زود بیدار شوند، اما زمانی که خواب بی قرار، بیداری های مکرر یا خستگی روزانه منجر به کاهش عملکرد و رضایت از زندگی می شود، مشکل دیگر فقط یک تغییر طبیعی در الگوی خواب نیست و نیاز به توجه بیشتری دارد.
از دیدگاه روانشناسی، خواب تحت تأثیر مجموعه ای از عوامل فیزیکی، شناختی و عاطفی است. دردهای مزمن، کاهش فعالیت‌های روزانه، احساس تنهایی، نگرانی در مورد آینده، تغییر نقش‌های خانوادگی و اجتماعی و حتی افکاری که هنگام دراز کشیدن در رختخواب به سراغ فرد می‌آیند، می‌توانند آرامش قبل از خواب را بر هم بزنند. از سوی دیگر، خواب ناکافی نیز می تواند تحمل فرد را در برابر فشارهای روحی کاهش دهد و زمینه را برای خستگی، تحریک پذیری، کاهش انگیزه و خلق و خوی ضعیف فراهم کند، بنابراین رابطه خواب و سلامت روان را باید یک رابطه دو طرفه دانست.
درک این ارتباط از اهمیت ویژه ای برخوردار است، زیرا سالمندی دوره ای از زندگی است که فرد ممکن است همزمان با تغییرات جسمانی با تغییراتی در روابط، استقلال، فعالیت های اجتماعی و احساس هویت مواجه شود. اگر در چنین شرایطی اختلال خواب نادیده گرفته شود، ممکن است بخشی از مشکلات روحی یا جسمی فرد نیز پنهان بماند. توجه به کیفیت خواب در واقع توجه به یکی از نشانه های مهم وضعیت سلامت عمومی سالمندان است. نشانه ای که می تواند سرنخ هایی در مورد وضعیت بدن، ذهن و عواطف او در اختیار خانواده و متخصصان قرار دهد.
خواب پیری در مرز طبیعت و بی نظمی
میلاد مسلمی، فلوشیپ پزشکی خواب و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان به گزارش میهن تجارت با بیان اینکه با افزایش سن الگوی خواب انسان به طور طبیعی تغییر می کند، به خبرنگار به گزارش میهن تجارت گفت: یکی از تغییرات رایج این است که تمایل به زودتر خوابیدن و زودتر بیدار شدن بیشتر می شود. این بدان معناست که افراد مسن ممکن است بعد از غروب آفتاب زودتر احساس خواب آلودگی کنند و صبح زودتر از خواب بیدار شوند.
وی می افزاید: از سوی دیگر با افزایش سن میزان خواب عمیق کاهش می یابد و در نتیجه ممکن است کیفیت خواب نیز تا حدودی تغییر کند، بنابراین تغییر در ساختار خواب سالمندان طبیعی است اما این بدان معنا نیست که هر نوع بی خوابی یا اختلال خواب در سنین بالا را باید طبیعی دانست.
فلوشیپ خواب و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان بیان می کند: اگر سالمندی در طول روز دچار خستگی، خواب آلودگی، بی حالی یا از دست دادن عملکرد شد، باید علت اختلال خواب وی را بررسی کرد و همه این علائم را نباید تنها به سن نسبت داد.
افسردگی چه تاثیری بر خواب سالمندان دارد؟
ماسالی با بیان اینکه اصل مهم تشخیص تغییر طبیعی الگوی خواب سالمندان از اختلال خواب واقعی است، ادامه می دهد: یکی از دلایل خواب سبک و تکه تکه در سالمندان همین تغییر طبیعی ساختار خواب و کاهش خواب عمیق است، اما عوامل دیگری نیز می تواند این وضعیت را تشدید کند و یکی از مهم ترین عوامل درد است.
وی می گوید: بسیاری از سالمندان با دردهای عضلانی و استخوانی، کمردردهای مزمن، دردهای ناشی از بیماری های روماتیسمی، آرتروز و مشکلات مربوط به پوکی استخوان مواجه هستند. این دردهای مزمن می توانند خواب را به میزان قابل توجهی مختل کنند و به همین دلیل نباید درد سالمندان را یک مشکل طبیعی و غیر قابل درمان تلقی کرد و باید برای کنترل صحیح آن تدابیری اتخاذ کرد.
فلوشیپ پزشکی خواب و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با بیان اینکه مطالعات زیادی در زمینه ارتباط بین کنترل درد و بهبود کیفیت خواب در حال انجام است، می افزاید: افسردگی نیز یکی از علل مهم اختلالات خواب در سالمندان است که گاهی به آن توجه کافی نمی شود. گاهی اوقات فکر می کنیم یک فرد سالمند از فشارهای کاری روزمره و اقتصادی ما دور است، بنابراین دلیلی برای افسردگی ندارد، در حالی که افسردگی در سالمندان شایع است و می تواند به شکل های مختلف خود را نشان دهد.
آثار درد، تنهایی و اختلالات روانی در خواب سالمندان
زهرا صالحی، روانشناس و مشاور خانواده به گزارش خبرنگار به گزارش میهن تجارت، با بیان اینکه خواب با افزایش سن نه تنها از نظر جسمی تغییر می کند، بلکه وضعیت روحی و روانی فرد نیز می تواند بر کیفیت استراحت شبانه تاثیرگذار باشد، به خبرنگار به گزارش میهن تجارت می گوید: تغییر ساعت خواب و بیداری، کاهش خواب عمیق و بیدار شدن مکرر ممکن است بخشی از روند طبیعی پیری باشد. اما زمانی که این تغییرات با احساس خستگی، کاهش انرژی، تحریک پذیری یا کاهش عملکرد روزانه همراه است، بهتر است آنها را تنها پیامد پیری تلقی نکنید.
وی با بیان اینکه خواب سالم جزئی از سلامت روان است و اختلال در آن می تواند بر خلق و خو، تمرکز و توانایی فرد در انجام فعالیت های روزمره تأثیر بگذارد، می افزاید: از نظر روانشناسی کیفیت خواب سالمندان تا حد زیادی با احساس امنیت، آرامش روانی و شرایط عاطفی آنها مرتبط است. نگرانی از وضعیت جسمانی، احساس تنهایی، تغییر نقش های اجتماعی یا کاهش ارتباط با دیگران می تواند ذهن را در هنگام خواب فعال نگه دارد و در چنین شرایطی ممکن است فرد از نظر جسمی خسته باشد، اما ذهن او همچنان درگیر افکار و نگرانی باشد و خواب آرام دشوارتر شود.
این روانشناس و مشاور خانواده با بیان اینکه بررسی خواب سالمندان بدون در نظر گرفتن تجارب عاطفی و روانی آنها تصویر کاملی از مشکل ارائه نمی دهد، بیان می کند: دردهای مزمن نیز می تواند رابطه پیچیده ای با خواب و سلامت روان ایجاد کند. فردی که بارها در شب به دلیل مشکلات عضلانی، مفصلی یا اسکلتی از خواب بیدار می شود، به مرور زمان احساس خستگی و خستگی بیشتری می کند و این وضعیت باعث کاهش استقامت روانی او می شود.
زمانی که علائم روانی با تغییرات طبیعی دوران سالمندی اشتباه گرفته شود
صالحی ادامه می دهد: از سوی دیگر، اضطراب و بدخلقی نیز ممکن است باعث شود که فرد درد را با شدت بیشتری تجربه کند و به همین دلیل، مدیریت مشکلات خواب در دوران سالمندی به ایجاد شرایط مناسب برای خواب خلاصه نمی شود و توجه به وضعیت جسمی و روحی همزمان اهمیت دارد و افسردگی در دوران سالمندی گاهی با تصویری متفاوت از آنچه انتظار داریم ظاهر می شود.
وی می گوید: فرد به جای ابراز مستقیم غم و اندوه یا احساس ناامیدی، بیشتر از بی خوابی، بیداری های مکرر، کاهش انگیزه، خستگی، بی حوصلگی یا کاهش علاقه به فعالیت های معمول خود بیشتر صحبت می کند و این موضوع می تواند باعث اشتباه شدن علائم روانی با تغییرات طبیعی دوران سالمندی شود و توجه به الگوی رفتاری و عاطفی احتمالی علاوه بر شناسایی مشکلات زودهنگام خواب به فرد کمک کند.
این روانشناس و مشاور خانواده با بیان اینکه ایجاد یک الگوی منظم و قابل پیش بینی در زندگی روزمره نیز می تواند به داشتن خوابی سالم کمک کند، افزود: انجام فعالیت های روزانه متناسب با توانایی، حفظ ارتباط اجتماعی، قرار گرفتن در معرض نور طبیعی در طول روز و اختصاص زمان آرام و کم استرس قبل از خواب می تواند به تنظیم بهتر چرخه خواب و بیداری و همچنین صحبت در مورد تغییرات خلقی و سالمندی کمک کند. بسیار مهم است، زیرا گاهی اوقات آنچه به شکل بی خوابی است به عنوان نشانه ای از یک نیاز عاطفی یا روانی برآورده نشده تلقی می شود.
خواب سالم در دوران پیری را نمی توان تنها با تعداد ساعاتی که فرد در رختخواب می گذراند تعریف کرد. کیفیت خواب، احساس شادابی پس از بیدار شدن از خواب، میزان انرژی در طول روز و تأثیری که خواب بر خلق و خو و عملکرد فرد می گذارد، همه در ارزیابی وضعیت خواب اهمیت دارند و به همین دلیل، هر تغییری که زندگی روزمره سالمندان را برای همیشه تحت تأثیر قرار دهد، شایسته توجه است و نباید صرفاً به سن نسبت داده شود.
در این میان نگاه روانشناختی به دیدن رویا در متن زندگی واقعی فرد کمک می کند. سالمندانی که با دردهای مزمن، کاهش ارتباطات اجتماعی، نگرانی های ذهنی یا تغییرات خلقی سروکار دارند، ممکن است مشکلات خواب را متفاوت تجربه کنند. گاهی اوقات مقابله با یک مشکل عاطفی، افزایش تعاملات اجتماعی یا کاهش عوامل استرس زا می تواند علاوه بر اقدامات پزشکی به بهبود تجربه خواب نیز کمک کند، بنابراین توجه به خواب سالمندان باید بخشی از مراقبت همه جانبه از سلامت آنها باشد.
خانواده نیز نقش مهمی در این زمینه ایفا می کند و توجه به تغییرات رفتاری، کاهش علاقه به فعالیت های منظم، خستگی مداوم یا تغییرات محسوس در الگوی خواب می تواند اولین قدم برای شناسایی مشکل باشد. مهمتر از آن، شکایت سالمندان از بی خوابی، درد یا خستگی نباید نادیده گرفته شود یا به عنوان بخشی طبیعی از پیری نادیده گرفته شود، زیرا پشت یک تغییر ساده در خواب ممکن است یک مشکل جسمی یا روانی وجود داشته باشد که می تواند بررسی و مدیریت شود.
پیری سالم به معنای نداشتن هیچ تغییری در بدن و ذهن نیست، بلکه به معنای توانایی سازگاری با این تغییرات و حفظ کیفیت زندگی تا حد امکان است. خواب یکی از پایه های این کیفیت زندگی محسوب می شود و مراقبت از آن می تواند به حفظ انرژی، تعادل عاطفی، عملکرد شناختی و ارتباط بهتر با محیط اطراف کمک کند. نگاه دقیق تر به خواب سالمندان در واقع نگاهی انسانی تر به خود سالمندی است. نگاهی که به جای عادی سازی مشکلات، سعی می کند نیازهای واقعی فرد را ببیند و راه حلی برای آن بیابد.
منبع : به گزارش میهن تجارت
