بورس در آبان به کدام سو می‌رود؟ عملکرد شاخص کل در ۱۸ سال اخیر

میهن تجارت- آبان ماه معمولاً ماهي با كارنامه ضعيف و مسير سختي براي بورس تهران بوده است. بررسی عملکرد شاخص کل طی 18 سال اخیر نشان می دهد که میانگین بازدهی شاخص کل در این ماه حدود 0.5 درصد و احتمال ثبت بازدهی مثبت و منفی تقریباً برابر است.

به گزارش علی قاسمی در روزنامه دنیای اختاز، امسال کاهش نسبت قیمت به درآمد بازار از محدوده 10 تا 7.3 واحد و انتشار گزارش های مطلوب از سوی شرکت ها نشانه هایی از بهبود ارزش سهام را نشان داده است. اما تداوم ریسک های سیاسی می تواند از تبدیل این ظرفیت به رشد پایدار بورس جلوگیری کند.

بر اساس داده های تاریخی، شاخص کل بورس ماه های آبان ماه چندان خوشایندی را تجربه نکرده است. به طوری که طی 18 سال گذشته میانگین بازدهی شاخص اصلی بورس در هشتمین ماه سال حدود 0.5 درصد بوده است. همچنین امکان ثبت بازدهی مثبت و منفی در این ماه تقریباً برابر است. آماری که حکایت از دشواری پیش بینی مسیر بورس در دومین ماه پاییز دارد. بنابراین به نظر می رسد بازار سرمایه در آبان ماه سال جاری با یکسری ریسک ها و فرصت ها مواجه باشد. انتشار گزارش های مناسب از سوی شرکت های بورسی و تعدیل نسبت قیمت به سود (P/E) بازار از محدوده 10 تا 7.3 واحد از جمله عواملی است که موجب تقویت ارزش سهام شده است. از سوی دیگر افزایش ریسک‌های سیاسی و نظامی می‌تواند به‌طور موقت باعث تلاطم در بازارها از جمله بورس تهران شود. بررسی روند تاریخی بازار نشان می دهد که وضعیت ارزشی سهام در ابتدای آبان ماه نیز می تواند نقش مهمی در تعیین جهت گیری شاخص ها داشته باشد. به عبارت دیگر، اگرچه کاهش نسبت P/E به حد پایین‌تر، ظرفیت رشد قیمت را افزایش می‌دهد، اما تحقق این ظرفیت همچنان به شرایط سیاسی، انتظارات سرمایه‌گذاران و چشم‌انداز سودآوری شرکت‌ها بستگی دارد.

احتمال مساوی فراز و نشیب

برخلاف برخی از ماه های سال که شاخص کل بورس عملکرد مثبتی داشت و احتمال بازدهی صعودی بیشتری داشت، آبان ماه رکوردی متغیر و متلاطم برای بازار سرمایه ماهی بوده است. میانگین بازدهی نزدیک به صفر در این ماه نشان می دهد که عملکرد تاریخی بورس در آبان ماه به جای اینکه حاکی از روند ثابت صعودی یا نزولی باشد، تحت تاثیر شرایط خاص اقتصادی و سیاسی هر سال بوده است. در چنین فضایی بررسی میانگین بازدهی به تنهایی نمی تواند تصویر کاملی از وضعیت بازار ارائه دهد و توجه به دلایل شکل گیری بازدهی مثبت و منفی نیز حائز اهمیت است. در سال هایی که بورس توانسته با تعدیل نسبت P/E و انتشار گزارش های مناسب شرکت ها بخشی از ارزش خود را حفظ کند، عملکرد بهتری در هشتمین ماه سال به ثبت رسیده است. با این حال، داده های تاریخی نشان می دهد که حتی در این شرایط، کسب بازده مثبت قابل توجه در ماه نوامبر چندان رایج نیست. به جز سال های 1401 و 1403 که شاخص کل بورس صعودی قوی داشت، بازدهی مثبت قابل توجهی در این ماه کمتر مشاهده شده است. این نشان می دهد که رشد قوی در آبان ماه مربوط به شرایط خاص بازار بوده و نه صرفاً ویژگی های فصلی معاملات.

در هر یک از 2 سال یاد شده، شاخص کل بورس قبل از ورود به آبان ماه تحت تاثیر ریسک های سیاسی و کاهش قیمت ها بخشی از ارزش خود را از دست داده بود. کاهش قیمت سهام و تعدیل نسبت های ارزش گذاری زمینه را برای بازگشت تقاضا فراهم کرد. در واقع، زمانی که قیمت سهام در مقایسه با چشم انداز سودآوری شرکت ها به سطوح پایین تری می رسد، با کاهش فشار فروش و بهبود انتظارات، احتمال موج های صعودی افزایش می یابد. در این راستا، نسبت P/E بازار سهام در 2 سال مذکور به محدوده 6 واحد یا کمتر رسیده بود. سطحی که ظرفیت بیشتری را برای بازگشت قیمت ها از نقطه نظر ارزش گذاری فراهم می کرد.

بیشتر بخوانید: تحلیل بورس امروز 12 آبان 1405 / شاخص کل بورس 29000 واحد افت کرد.

البته این تجربه به معنای آن نیست که افت شدید بازار در ماه های گذشته منجر به رشد بورس در آبان ماه شود. ارزش سهام می تواند مبنایی برای بازگشت تقاضا باشد، اما به تنهایی برای شروع یک روند صعودی پایدار کافی نیست. وضعیت متغیرهای اقتصادی، چشم انداز سودآوری شرکت و میزان اطمینان سرمایه گذاران به آینده نیز در تحقق این سناریو نقش دارد. بنابراین نمی توان تنها با اتکا به تجربه 1401 و 1403 انتظار داشت بورس در آبان ماه امسال بازدهی مشابهی را به ثبت برساند.

از سوی دیگر امکان ثبت بازدهی منفی قابل توجه در کارنامه تاریخی این ماه کم نیست. در برخی سال‌ها مجموعه ریسک‌های سیاسی، نگرانی از تحولات اقتصادی و تشکیل حباب قیمتی در بورس، سرمایه‌گذاران را به سمت افزایش احتیاط و قرار گرفتن در سمت فروش سوق داده است. بررسی روند بازار در سال‌های 2018 تا 2019 نشان می‌دهد که نسبت P/E بالا یا غیرعادی به همراه برخی ریسک‌های سیاسی، ناآرامی‌های داخلی و تحولات بین‌المللی با کاهش قیمت‌ها و ثبت بازدهی منفی همراه بوده است.

در چنین شرایطی فاصله قیمت سهام از متغیرهای بنیادی و افزایش انتظارات غیرواقعی می تواند حساسیت بازار را نسبت به اخبار منفی افزایش دهد. هنگامی که بخش قابل توجهی از رشد قیمت از قبل در ارزش سهام منعکس شده است، انتشار اخبار نامطلوب یا افزایش عدم قطعیت ممکن است منجر به تغییر سریع در انتظارات و تشدید فشار فروش شود. به همین دلیل بررسی وضعیت ارزش گذاری بازار در کنار تحولات سیاسی برای ارزیابی دورنمای بورس در آبان ماه از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

حاشیه کم برد و باخت

در آبان ماه امسال همزمانی ریسک های سیاسی از یک سو و انتشار گزارش های مناسب از سوی شرکت ها از سوی دیگر شرایط دوگانه ای را برای بورس ایجاد کرده است. از یک سو گزارش های 6 ماهه و رشد قابل توجه سودآوری شرکت ها در تابستان امسال باعث شد تا نسبت P/E بورس از محدوده 10 واحدی در نیمه مهرماه به 7.3 واحد تعدیل شود. از سوی دیگر، ادامه نااطمینانی های سیاسی و نظامی می تواند از کاهش نسبت های ارزش گذاری منجر به افزایش پایدار تقاضا جلوگیری کند. در نتیجه بازار در شرایطی قرار دارد که نشانه‌هایی از بهبود ارزش‌گذاری دیده می‌شود و عوامل بازدارنده‌ای وجود دارد که می‌تواند مسیر قیمت‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.

در نگاه اول کاهش نسبت P/E به این معنی است که قیمت سهام نسبت به سودآوری مورد انتظار شرکت ها جذاب تر می شود.

زمانی که سود شرکت ها افزایش می یابد و قیمت سهام با همان نرخ رشد نمی کند، نسبت قیمت به درآمد کاهش می یابد. چنین تغییری می تواند توجه سرمایه گذاران بنیادی را به بازار جلب کند. به خصوص اگر رشد سودآوری در گزارش های شرکت ها پشتوانه عملیاتی داشته باشد و حاصل عوامل مقطعی نباشد. از این منظر گزارش های شش ماهه امسال می تواند مبنای ارزیابی دقیق تری از ظرفیت سودآوری شرکت ها در نیمه دوم سال باشد.

با این حال، کاهش نسبت P/E به معنای پایان ریسک بازار نیست. این بستگی به انتظارات در مورد سودآوری آتی دارد و اگر چشم انداز تجاری شرکت ها تغییر کند، ارزش گذاری آنها ممکن است چندان جذاب نباشد، حتی اگر قیمت سهام کاهش یابد. به عنوان مثال، تشدید عدم قطعیت های سیاسی و نظامی می تواند انتظارات سرمایه گذاران، هزینه های تولید، صادرات و چشم انداز فروش برخی از صنایع را تحت تاثیر قرار دهد. در چنین محیطی، سرمایه گذاران ممکن است برای پذیرش ریسک بیشتر، بازده مورد انتظار بالاتری را طلب کنند و این منجر به کاهش نسبت های ارزش گذاری می شود.

بنابراین نمی توان نسبت P/E در محدوده 7.3 واحد را نشانه قطعی ارزش تمامی نمادهای بورس دانست. در بین صنایع و شرکت های مختلف، تفاوت های قابل توجهی از نظر پایداری سودآوری، مواجهه با ریسک های سیاسی و اقتصادی و چشم انداز رشد فروش وجود دارد. در نتیجه، کاهش نسبت P/E کل بازار می تواند منجر به بهبود پایدار در معاملات زمانی شود که سودآوری شرکت ها همچنان به رشد خود ادامه دهد و سرمایه گذاران نسبت به چشم انداز فعالیت شرکت ها اطمینان بیشتری پیدا کنند.

نکته مهم دیگر تفاوت ارزش بنیادی و زمان مناسب برای ورود به بازار است. حتی اگر قیمت سهام در مقایسه با سودآوری شرکت ها جذاب باشد، افزایش ریسک های خارجی می تواند منجر به سقوط قیمت در کوتاه مدت شود. تجربه سال‌های گذشته نیز نشان می‌دهد که بازار سهام در آبان ماه به جای پیروی از یک الگوی فصلی خاص، نسبت به شرایط حاکم بر بازار و تحولات آن دوره واکنش نشان داده است. بنابراین میانگین بازده تاریخی نزدیک به صفر را نمی توان پیش بینی قطعی عملکرد بازار در آبان ماه سال جاری دانست.

بر این اساس به سرمایه گذاران توصیه می شود در تصمیم گیری های خود امکان اصلاح بازار را در نظر بگیرند و صرفا بر اساس کاهش نسبت P/E یا عملکرد مثبت برخی صنایع اقدام نکنند. توجه به کیفیت سود شرکت ها، تفاوت در وضعیت بنیادی صنایع و میزان تحمل ریسک می تواند در مدیریت سرمایه مهمتر از پیش بینی بازدهی مشخص برای کل بازار باشد. نوامبر امسال، مانند بسیاری از نوامبر های گذشته، ماهی است که مرز بین بازده مثبت و منفی چندان مشخص نیست. ماهی که نتایج معاملات آن احتمالا بیش از هر چیز به تعادل بین ارزش سهام و شدت عدم قطعیت های خارجی بستگی دارد.

منبع: دنیای اقتصاد