آینده شرحبیل الغریب، تحلیلگر ارشد مسائل خاورمیانه در المیادین
به گزارش به گزارش میهن تجارت به نقل از المیادین، انتقاد آنتونی بلینکن وزیر خارجه سابق آمریکا از جنگ این کشور علیه ایران و توصیف آن به عنوان «ماجراجویی نابخردانه و جنگ غیرضروری»، بار دیگر بحث اهداف و نتایج استراتژی نظامی واشنگتن را در محافل سیاسی آمریکا مطرح کرده است. بلینکن در بیست و چهارمین نشست رهبری «هندوستان تایمز» گفت که تلاش دولت دونالد ترامپ برای تغییر نظام سیاسی ایران شکست خورده است و هرگونه توافق احتمالی با تهران ممکن است مستلزم امتیازگیری از سوی آمریکا به ویژه در مورد تنگه هرمز باشد.
اهمیت این اظهارات به این دلیل است که بلینکن در دولت جو بایدن مسئولیت وزارت خارجه آمریکا را بر عهده داشت و از چهره های کهنه کار سیاست خارجی این کشور به شمار می رود. انتقاد او از جنگ سوالاتی را فراتر از شکاف های پارتیزانی معمول در مورد شکاف بین اهداف اعلام شده واشنگتن و نتایج واقعی عملیات نظامی ایجاد می کند.
شکاف بین اهداف جنگ و نتایج میدانی
یکی از اهدافی که در تحلیل های مربوط به جنگ ذکر شد، تضعیف ساختار سیاسی ایران و زمینه سازی برای تغییر نظام بود. اما بلینکن معتقد است که این هدف محقق نشده و ساختار حکومتی ایران با وجود حملات نظامی همچنان پابرجاست. وی همچنین خاطرنشان کرد: ایران با وجود آسیبهای ناشی از جنگ، از موقعیتی برخوردار است که واشنگتن باید برای پایان دادن به این بحران در محاسبات دیپلماتیک خود لحاظ کند.
این موضوع به یکی از اصلی ترین تضادهای جنگ تبدیل شده است: عملیاتی که با هدف تضعیف قدرت نظامی و سیاسی ایران آغاز شد، اکنون به وضعیتی منجر شده است که موضوعاتی مانند امنیت تنگه هرمز و نحوه مدیریت آن جایگاهی محوری در مذاکرات احتمالی پیدا کرده است.
محدودیت نیروی هوایی در برابر ساختار یک کشور بزرگ
بخشی دیگر از بیانیه بلینکن به محدودیت های قدرت نظامی آمریکا مربوط می شود. وی با اشاره به گستردگی جغرافیایی ایران و پراکندگی امکانات نظامی و تولیدی آن، بر دشواری انهدام کامل این ظرفیت ها از طریق حملات هوایی تاکید کرد. این ارزیابی به یکی از موضوعات مهم در استراتژی های نظامی آمریکا اشاره می کند: برتری هوایی لزوماً به معنای توانایی تحمیل یک نتیجه سیاسی بر کشور هدف نیست. حملات هوایی میتواند زیرساختها و قابلیتهای نظامی را آسیبپذیر کند، اما از بین رفتن بخشی از قابلیتها لزوماً منجر به فروپاشی ساختار سیاسی یا تسلیم طرف مقابل نمیشود.
ایران فقط مجموعه ای از امکانات نیست که بتوان آن را هدف قرار داد. بلکه دارای ساختارهای نهادی، ظرفیت های نظامی چندلایه و شبکه ای از امکانات دفاعی است که ارزیابی نتایج حملات علیه آن را پیچیده می کند. از این منظر، انتقاد بلینکن را می توان بخشی از بحث گسترده تر در مورد محدودیت استفاده از قدرت نظامی برای دستیابی به اهداف سیاسی دانست. موضوعی که در تجربه جنگ های قبلی آمریکا بارها مطرح شده است.
تنگه هرمز؛ اهرمی که محاسبات آمریکا را تغییر داد
یکی از مهمترین محورهای اظهارات وزیر خارجه سابق آمریکا، جایگاه تنگه هرمز در تحولات پس از جنگ است. بلینکن گفت که این آبراه به شکل کنونی خود قبل از شروع درگیری برای واشنگتن به یک مسئله تبدیل نشده بود، اما اکنون هر توافقی برای پایان دادن به بحران باید وضعیت آن را در نظر بگیرد.
تنگه هرمز یکی از مهم ترین مسیرهای انتقال انرژی در جهان است و هرگونه اختلال در امنیت و تردد کشتی ها در آن می تواند بازارهای نفت، تجارت جهانی و امنیت انرژی را تحت تاثیر قرار دهد. به همین دلیل تبدیل امنیت این آبراه به یکی از موضوعات اصلی مذاکرات احتمالی حکایت از گسترش دامنه بحران فراتر از اهداف اولیه جنگ دارد. در هر راه حل سیاسی، واشنگتن اکنون باید علاوه بر برنامه هسته ای و قدرت نظامی ایران، درباره وضعیت تنگه هرمز تصمیم بگیرد. این تحول را می توان اهرم مهم ژئوپلیتیکی برای تهران دانست. با این حال، میزان بهره برداری سیاسی از آن به شرایط میدانی و چارچوب احتمالی توافق بستگی دارد.
نقش نتانیاهو و درگیری بر سر منافع آمریکا و اسرائیل
جنگ علیه ایران بار دیگر بحث نقش بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل در شکل گیری سیاست خاورمیانه ای دولت ترامپ را مطرح کرد. منتقدان سیاست های دولت آمریکا بر این باورند که نتانیاهو در سال های گذشته ایران را به عنوان تهدید اصلی برای امنیت اسرائیل معرفی کرده و خواستار هماهنگی نزدیک واشنگتن و تل آویو برای مقابله با تهران بوده است. در این زمینه، برخی منتقدان، جنگ اخیر را بخشی از تلاش اسرائیل برای تغییر موازنه قدرت منطقه ای و محدود کردن نفوذ ایران و گروه های همسو با آن می دانند.
در داخل آمریکا این سوال مطرح شده است که آیا جنگ با ایران در راستای منافع استراتژیک واشنگتن بوده یا بالاتر از همه، با اولویت های امنیتی و سیاسی دولت اسرائیل همخوانی دارد؟ این بحث با افزایش انتقادها از هزینه های جنگ و شعار «اول آمریکا» در میان بخشی از جامعه و جریان های سیاسی آمریکا شدت گرفته است. با این حال، مسئولیت تصمیم برای ورود به جنگ بر عهده دولت ایالات متحده است و نمی توان آن را صرفاً به خواسته ها یا فشارهای متحدان خارجی نسبت داد.
هزینه های داخلی جنگ و فشار بر دولت ترامپ
پیامدهای اقتصادی و سیاسی جنگ نیز به یکی از عوامل مهم انتقاد از دولت ترامپ تبدیل شده است. افزایش هزینه های نظامی، نگرانی از تاثیر بحران بر بازار انرژی و فشار بر هزینه های زندگی، بحث در مورد لزوم ادامه عملیات نظامی در ایالات متحده را تشدید کرده است. نتایج انتخابات میان دوره ای کنگره نیز در این فضای سیاسی مورد توجه قرار گرفته است. منتقدان دولت ترامپ جنگ ایران و هزینه های آن را یکی از دلایل نارضایتی برخی از رای دهندگان می دانند. اما نتیجه انتخابات را نمی توان تنها به یک موضوع نسبت داد.
اظهارات بلینکن در تهران را می توان نشانه ای از شک و تردید فزاینده محافل سیاسی آمریکا در مورد کارآمدی استراتژی نظامی علیه ایران دانست. با این حال، صرف انتقاد از یک مقام سابق آمریکا به معنای تغییر قطعی در سیاست واشنگتن یا کنار گذاشتن گزینه نظامی نیست. برای ایران مسئله اصلی تنها حفظ توان دفاعی یا عبور از مرحله جنگ نیست، بلکه چگونگی تبدیل وضعیت ناشی از مقاومت در برابر حملات به دستاوردهای سیاسی و اقتصادی است. تثبیت بازدارندگی، کاهش خطر تجدید درگیری، رفع محدودیت های اقتصادی و دستیابی به ترتیبات پایدار برای امنیت منطقه از جمله مواردی است که می تواند در این راستا اهمیت پیدا کند.
جنگی که هنوز عواقبش به پایان نرسیده است
انتقاد بلینکن از جنگ ایران منعکس کننده یک سوال اساسی در سیاست خارجی آمریکاست: آیا توانایی شروع جنگ و وارد کردن آسیب نظامی به طرف مقابل برای رسیدن به اهداف سیاسی خود کافی است؟ دولت ترامپ جنگ را با اهداف گسترده ای آغاز کرد، اما اکنون موضوعاتی مانند آینده تنگه هرمز، امنیت انرژی و مفاد توافق با ایران به بخش مهمی از معادله تبدیل شده است. در نهایت، اظهارات بلینکن را می توان نشانه ای از ادامه درگیری در داخل ایالات متحده بر سر ارزیابی نتایج جنگ دانست. اختلافی که تا روشن شدن سرنوشت مذاکرات، وضعیت تنگه هرمز و احتمال بازگشت درگیری ها ادامه خواهد داشت.





