بعدی- ونران جیانگ، مؤسس مؤسسه چین و دارنده کرسی تحقیقاتی مکتاگارت در دانشگاه آلبرتا
به گزارش به گزارش میهن تجارت به نقل از الجزیره، پیش از نشست سه جانبه شی جین پینگ، دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین در شنژن، بسیاری از ناظران این سوال را مطرح می کردند که آیا این دیدار به «یالتای دوم» تبدیل خواهد شد یا خیر. هنگامی که یک خبرنگار این سوال را از پوتین پرسید، رئیس جمهور روسیه مکثی کرد و سرش را تکان داد. از سوی دیگر، شی جین پینگ از سه کشور خواست تا ذهنیت جنگ سرد را کنار بگذارند. وی با یادآوری همکاری سه قدرت در جنگ جهانی دوم گفت: وقتی کشورهای بزرگ با هم هماهنگ باشند، جهان از صلح برخوردار است؛ اما وقتی با یکدیگر درگیر شوند، جهان به آشوب کشیده میشود.
با وجود گمانه زنی ها در مورد تقسیم حوزه های نفوذ، نشست شنژن منجر به صدور “بیانیه چین، روسیه و ایالات متحده در مسیر صلح” شد. با این حال، اهمیت اصلی جلسه در تفاوت در مواضع سه رهبر آشکار شد: دو نفر از آنها درگیر جنگ هایی بودند که قابل حل نبود، در حالی که رهبر سوم در هیچ جنگی شرکت نداشت. چین قدرت و نفوذ برای تأثیرگذاری بر نتیجه این درگیری ها را داشت، اما ترجیح داد مستقیماً از این ظرفیت استفاده نکند.
ترامپ و پوتین؛ دو رهبر گرفتار جنگ و محدودیت ها
ترامپ در شرایطی به شنژن سفر کرد که جمهوری خواهان در انتخابات میان دوره ای شکست سنگینی را متحمل شدند و کنترل هر دو مجلس کنگره را به دموکرات ها واگذار کرده بودند. در عین حال، جنگ آمریکا علیه ایران که از فوریه آغاز شد، به یک درگیری فرسایشی تبدیل شده بود که در آن واشنگتن نتوانست پیروزی قاطعی کسب کند. این جنگ تامین نفت و انرژی را مختل کرد، حوثی های یمن را وارد معادله کرد و عبور کشتی ها از تنگه هرمز را مختل کرد. در چنین شرایطی، ترامپ بیش از آنکه به دنبال رأی باشد، به دنبال ثبت دستاورد در سیاست خارجی بود. آن هم در زمانی که گزینه های او محدودتر بود.
پوتین همچنین وارد سال پنجم جنگ در اوکراین شده بود. جنگی که منجر به انزوای بیشتر روسیه از غرب شد و در عین حال نشانه های کند شدن رشد اقتصادی این کشور را آشکار کرد. اگرچه موضوع اوکراین در نشست شنژن به ابتکار ترامپ مطرح شد، اما سرنوشت جنگ همچنان به مواضع طرف های درگیر بستگی داشت. مذاکره کنندگان آمریکایی استیو ویتکاف و جرد کوشنر به برلین رفتند تا رهبران اوکراینی و اروپایی را در جریان مذاکرات قرار دهند. ولودیمیر زلنسکی همچنین تاکید کرد که مسائل مربوط به اوکراین باید با مشارکت اوکراین و مسائل مربوط به اروپا با حضور کشورهای اروپایی حل شود. بنابراین، هر توافقی در شنژن ناگزیر باید خواستههای طرفهای درگیر مستقیم در جنگ را در نظر بگیرد.
بی طرفی سازنده؛ اهرم فشار پکن در جنگ اوکراین
رویکرد چین به جنگ اوکراین نشان می دهد که چگونه پکن در تلاش برای ایجاد تعادل بین حفظ نفوذ و اجتناب از مداخله مستقیم است. مقامات چینی به این واقعیت اشاره کرده اند که اگر پکن تصمیم می گرفت در اختیار روسیه سلاح قرار دهد، امروز وضعیت در جبهه های جنگ متفاوت بود. برخی از استراتژیست ها این سیاست را «بی طرفی سازنده» می نامند. رویکردی که در آن حمایت آشکار از یک طرف می تواند دامنه جنگ را گسترش دهد، در حالی که خطوط قرمز چین به کاهش خطر تشدید تنش هسته ای کمک کرده است.
با این حال، جنگ در میدان جنگ ادامه یافت. همزمان با برگزاری این نشست، پهپادهای روسیه به خارکف حمله کردند و اوکراین نیز تأسیسات نفتی تاتارستان را هدف قرار داد. کیف همچنین برای سومین بار در یک هفته به پل کرچ حمله کرد. این تحولات نشان داد که سرنوشت جنگ در اتاق مذاکره شنژن تعیین نمی شود، بلکه همچنان در میدان جنگ است. واقعیتی که امکان تقسیم ساده اوکراین را در توافق بین قدرت های بزرگ محدود می کند.
اختلاف بر سر کنترل سلاح های هسته ای
خویشتن داری چین در پذیرش تعهدات بر اساس خواست سایر قدرت ها در مذاکرات هسته ای نیز مشهود بود. ایالات متحده مدتهاست که به دنبال چارچوبی سه جانبه برای کنترل تسلیحات هسته ای شامل روسیه و چین بوده است، اما پکن از پیوستن به چنین توافقی با شرایط مساوی خودداری کرده است. تخمین زده می شود که زرادخانه هسته ای چین 620 کلاهک داشته باشد. رقمی که در مقایسه با حدود پنج هزار کلاهک در اختیار هر یک از آمریکا و روسیه بسیار کمتر است. پکن این نابرابری را دلیل مخالفت خود با پذیرش همین تعهدات می داند.
بیانیه مشترک سه کشور شامل مواردی از قبیل اصلاح سازمان ملل متحد، تامین نفت بیشتر پالایش شده، مخالفت با آنچه در دادگاه کیفری بین المللی سوء استفاده از صلاحیت توصیف شد و لزوم جلوگیری از جنگ هسته ای بود. در این بیانیه تاکید شده است که جنگ هسته ای را نه می توان پیروز کرد و نه باید آن را آغاز کرد. منتقدان محتوای توافق را حداقلی می دانستند. ارزیابی ای که از نظر دستاوردهای عملی محدود بی دلیل نیست. با این حال، پکن بدون تسلیم شدن در برابر تقسیم جهان بین قدرت های بزرگ، موفق شد دو قدرت دیگر را در چارچوبی که بر اساس شرایط چین شکل گرفته بود، گرد هم آورد.
چین؛ تعیین قدرت بدون دخالت مستقیم
امروزه چین از نظر اقتصادی، صنعتی و نظامی به موقعیتی رسیده است که می تواند بر روند تحولات بین المللی تأثیر بگذارد. این کشور بر اساس شاخص برابری قدرت خرید، بزرگترین اقتصاد جهان محسوب می شود، ظرفیت تولید صنعتی آن تقریباً هفت برابر گروه کشورهاست و قدرت نظامی آن در زمینه های مختلف در حال گسترش است. جنگ اوکراین، رویارویی با ایران و بحران های خاورمیانه، هر کدام به موقعیت ها و ظرفیت های پکن مربوط می شود.
رفتار چین با ترامپ در این دیدار نیز قابل توجه بود. رئیس جمهور آمریکا که در داخل و خارج از کشور با محدودیت هایی روبرو بود، در شنژن با تشریفات برجسته ای مورد استقبال قرار گرفت. از استقبال رسمی در فرودگاه تا مکان ویژه در عکس دسته جمعی و ضیافت دولتی. برخی این رفتار را توهین به میزبان می دانستند، اما می توان آن را فرصتی برای اعطای اعتبار دیپلماتیک به مهمان تعبیر کرد. اقدامی که بدون کنار گذاشتن اهرم های فشار، موقعیت چین را تقویت کرد.
البته پکن با محدودیت هایی نیز مواجه است: فشارهای امنیتی در اطرافش، تداوم ضعف بازار مسکن، مشکلات اشتغال جوانان و فساد در ساختار نظامی. بنابراین، سیاست خویشتن داری چین نه تنها نشانه قدرت است، بلکه می تواند محاسباتی در مورد هزینه های استفاده گسترده از نفوذ و محدودیت های داخلی کشور را نیز منعکس کند.
سرانجام، نشست شنژن که بیش از آن یادآور یالتا و تقسیم جهان بین قدرت های بزرگ بود، تصویری از تعادل شکننده را به نمایش گذاشت. در یالتا، قدرتها بر سر تقسیم جهان مذاکره کردند و سپس بر سر آن به رقابت پرداختند. اما در شنژن، دو رهبر جنگ زده در مقابل رهبري قرار گرفتند كه قدرت تاثيرگذاري بر معادله را داشت، اما از درگير شدن مستقيم در درگيري خودداري كرد. به همین دلیل، قدرت چین شاید در جنگهایی که نمیخواهد در آن شرکت نکند، و در مقاومتش در برابر پایان دادن به بحرانها با شرایطی که دیگران تعیین میکنند، قابل مشاهده است.





