کاهگل‌کشی بر کف و دیواره‌های شهر باستانی گور؛ خطر نابودی نقاشی ۱۷۰۰ ساله چقدر جدی است؟

با توجه به تصویر منتشر شده از شهر گور فیروزآباد که در فهرست میراث جهانی یونسکو نیز به ثبت رسیده است، موضوع کاهگلی شدن سنگر باستانی این شهر و خطر تخریب تابلوی 1700 ساله ساسانی به دلیل نفوذ رطوبت در این منطقه مدتی است که خبرساز شده است.

به گزارش ایلنا، کارشناسان میراث فرهنگی استان فارس و شهرستان فیروزآباد با ارسال تصویری از کاهگلی ترانشه های باستانی شهر باستانی غور فیروزآباد به ایلنا گفتند کاهگلی دیوار خاکی این محوطه باستانی به لایه های باستانی شناسایی شده نیز آسیب وارد می کند. از دوره های مختلف

به گفته آنها، کاهگلی دیوار ترانشه مجاور با تنها نقاشی معتبر ساسانی که قدمتی 1700 ساله دارد و بانویی را در حال آوردن هدایایی برای شاه به تصویر می کشد، مشابه راه پله های هدیه آورندگان تخت جمشید، منجر به نفوذ رطوبت حبس شده در زمین در این اثر به تابلوی نقاشی ارزشمند دوره ساسانی تبدیل شده و در آینده نزدیک این اثر را از بین خواهد برد.

میلاد وندایی، باستان شناس و متخصص دوره ساسانی با انتقاد از کاهگلی خندق باستانی شهر جهانی گور به ایلانا گفت: متاسفانه در تصاویری که به دستم رسید مشاهده کردم که کف سنگر باستانی گور شهر نیز پوشیده از کاه بود و نقاشی ساسانی دور این سنگر با کاه پوشیده شده بود. کاهگلی هم کرده اند.

وی افزود: بی شک یکی از مهمترین مصالح مرمتی در باستان شناسی; کاه است و از این عنصر در بسیاری از فضاهای مرمتی و حفاظتی ایران و جهان نیز استفاده می شود. اما اینکه حول یک تابلوی ساسانی روی دیوارهای لایه لایه داخل زمین که نشان دهنده دوره ای خاص از تاریخ هنر ایران و جهان است، به تمام معنا یک فاجعه کشیده شده است!

این باستان شناس دوره ساسانی افزود: پس از سیمان و بتن ریزی در کف شهر باستانی بیشاپور و ایجاد مسیر گردشگری در آن، می توانستند با ریختن سنگ های به اصطلاح نخودی، این مسیر گردشگری را به بهترین نحو ایجاد کنند. در عوض، با کمترین هزینه، کاهگل. روی دیوار سنگر باستان شناسی در عمق زمین واقعا جای تعجب دارد، آن هم در استانی بزرگ که مملو از باستان شناسان و مرمتگران مشهور ایران و جهان است.

وندایی با طرح این سوال که آیا ممکن است شورای فنی اداره کل میراث فرهنگی بر چنین تصمیمات اشتباهی در محوطه های باستانی کشور نظارت نداشته باشد؟ وی افزود: رفتار اخیر در محوطه های باستانی استان فارس یا به دلیل خالی شدن بدنه اداره کل میراث فرهنگی آن استان از کارشناسان متخصص و دلسوز است و یا به دلیل رفتار دستوری و آمرانه از بالاست. در اداره کل میراث فرهنگی استان فارس.

این باستان شناس تاکید کرد: تنها کار لازم در محوطه باستانی محور ساسانی فارس، برچیدن سریع بتن بستر بیشاپور و مرمت و مرمت نقاشی شهر فیروزآباد است که می تواند یکی از مهمترین آنها باشد. جاذبه های گردشگری این منطقه

این کارشناس سنگ نگاره های دوره ساسانی فارس نیز اعلام کرد: درست در روزهایی که رئیس جمهور بر لزوم توجه جدی به ظرفیت های تاریخی ایران تاکید می کرد، میراث فرهنگی استان فارس ظرفیت های تاریخی و گردشگری این منطقه را به خاک می سپرد. استان است و امیدوارم هر چه زودتر اتفاقات بیفتد. که در منطقه میراتفرهنگی استان فارس در حال وقوع است.

مدیر پایگاه میراث جهانی فارس ساسانی: دور تا دور تابلو کاهگل می گذاریم نه روی آن…

افشین ابراهیمی (باستان شناس) که معاون میراث فرهنگی استان فارس و مدیر سه میراث جهانی محور ساسانی فارس یعنی پایگاه میراث جهانی بیشاپور، میراث جهانی کاخ ساسانی سروستان و جهانی است. پایگاه میراث شهرستان گور فیروزآباد در خصوص اقدامات انجام شده در محور ساسانی فارس و کاهگلی ترانشه باستانی شهر گور فیروزآباد به خبرنگار ایلنا گفت: در اوایل سال 1383 لیلی نیاکان یکی از باستان شناسان کشور به کاوش در سنگر باستانی شهر گور فیروزآباد پرداخت. شهر گور فیروزآباد و در این محوطه باستانی خندقی به عمق 2 متر ایجاد کرد. پس از کاوش‌های باستان‌شناسی، تیمی متشکل از چهار باستان‌شناس، نقاشی‌های ساسانی شهر گور را پیدا کردند و در سال ۱۳۸۴ بود که این نقاشی‌ها حفاظت شدند.

مدیر پایگاه میراث جهانی ساسانی فارس افزود: زمانی که مدیریت این محوطه را بر عهده گرفتم متوجه شدم زمین های شهر باستانی گور متعلق به مردم و کشاورزان است. از این رو با توجه به اینکه نقاشی های ساسانی در شهر گور کشف شد، برای تملک زمین ها از استاندار وقت بودجه و اعتبار دریافت کردیم و زمین ها برای وزارت میراث فرهنگی خریداری شد. در سال 1986 سنگر حفر شده در شهر باستانی گور را با روکش فلزی پوشاندیم تا تابلوها از بین نرود.

ابراهیمی افزود: دو تابوت خالی از کنار تابلوها بیرون آمد که البته با دو تابلو با نقوش هندسی که بین دو تابوت کشیده شده بود مواجه شدیم. نقاشی های بدن سنگر تصاویری از چند زن است که در ارتفاع نیم متری از زمین ایستاده اند.

مدیر پایگاه میراث جهانی شهرستان گور، فیروزآباد، بیشاپور و سروستان اعلام کرد: از سال 1385 تاکنون هیچ گونه مرمتی در میراث جهانی شهر گور انجام نشده است تا اینکه از ابتدای سال جاری تاکنون هیچ گونه عملیات مرمتی در میراث جهانی شهرستان گور انجام نشده است. من مدیر میراث جهانی فارس ساسانی شدم، فعالیت ما برای ایجاد سایت موزه در شهر گور آغاز شد. اولین قدم ساماندهی سنگر باستان شناسی و حفاظت مجدد از نقاشی ها بود.

وی افزود: در زمینه نقاشی کف ترانشه باستان شناسی اقدامی نکرده ایم و فقط بدنه ترانشه کاهگلی شده است. فقط بدنه های خاکی را با کاهگل می پوشاندیم و در کف کار قسمت هایی که نقاشی نداشت با کاهگل پوشانده می شد.

این باستان شناس گفت: نقاشی ها با کاه پوشانده نشدند زیرا این کار جرم است، اما از نقاشی ها محافظت شد و بدنه خاکی سنگر نیز با کاه پوشانده شد. ضمناً وقتی بدنه های خاکی سنگر و کف زمین را با کاهگل می پوشاندیم، متوجه شدیم که تابوت ها هم نقاشی دارند و داخل یکی از تابوت ها لایه ای از رنگ زرشکی کشیده شده است. کاهگلی ترانشه باستان شناسی گور تا دو هفته پیش انجام می شد که دوباره قطع شد و مرحله دوم مرمت محوطه میراث جهانی گور از اول آبان ماه آغاز می شود.

شهر گور (اردشیرخور یا فیروزآباد قدیم) منطقه ای باستانی در شهرستان فیروزآباد استان فارس است. این شهر در اوایل قرن سوم به دستور اردشیر بابکان و قبل از شورش بر اردوان پنجم ساخته شد. شهر گور در دوره آبادانی مرکز بخشی از استان فارس به نام کوه اردشیر خوره بوده است.

نقش بانویی از خاندان شاهی در شهر گور نیز در 1700 سال پیش بر روی دیوار قسمت قبرستان شهر باستانی اردشیر خوره منقوش شده است که به گفته باستان شناسان تنها نقاشی معتبر دوره ساسانی است. بخشی از تاریخ هنر در آن دوران را نشان می دهد و باید به طور جدی مورد حمایت قرار گیرد. قرار می گیرد این تابلو یک بانوی ساسانی را نشان می دهد که به گفته کارشناسان میراث فرهنگی هدیه می آورد و نباید اطراف آن کاهگل باشد تا به دلیل نفوذ رطوبت محبوس در زمین تهدید و از بین برود.

کارشناسان میراث فرهنگی به ایلنا گفته اند استفاده از کاه در ساختمان ها مشکلی ندارد اما استفاده از کاه در لایه های عمیق زمین و دیوارهای محوطه باستانی شهر گور مضر است و امکان زهکشی وجود ندارد. رطوبت خاک با کاه زیرا منجر به به دام افتادن رطوبت و آسیب رساندن به آثار می شود. به عمق می رود.