دولت چهاردهم با اعلام برنامه هایی برای کاهش شکاف نیم نرخ ارز و بازار آزاد در تلاش است تا ثبات بیشتری به اقتصاد کشور بدهد. این اقدام که از سوی وزارت اقتصاد به عنوان کاهش یکباره پیشنهاد شده و از سوی دیگر به تدریج توسط بانک مرکزی پیگیری می شود، اثرات متفاوتی بر تورم و بازارهای مالی خواهد داشت.
وزارت اقتصاد معتقد است کاهش یکباره این فاصله می تواند پیام روشنی برای ثبات بازار داشته باشد اما بانک مرکزی تاکید دارد که کاهش تدریجی از شوک های ناگهانی و ایجاد حباب قیمتی جلوگیری می کند. اگرچه این دو رویکرد هدف مشابهی دارند، اما در نحوه اجرای آنها تفاوت دارند.
به گفته علی کیشوری، عضو کمیسیون اصل 90 مجلس، این سیاست در صورت اجرای دقیق می تواند به تقویت بازار ارز و کاهش نوسانات کمک کند، اما نیاز به برنامه ریزی و مراقبت برای جلوگیری از افزایش تورم دارد.
اثرات مثبت:
همگرایی نرخ ها می تواند از ایجاد انگیزه برای قاچاق ارز و ایجاد شفافیت بیشتر در بازار جلوگیری کند.
سرمایه گذاران به دلیل کاهش ریسک ارزی اعتماد بیشتری به فعالیت های خود خواهند داشت.
اثرات منفی احتمالی:
در صورت نبود منابع ارزی کافی، اجرای سریع این سیاست می تواند منجر به افزایش تقاضا در بازار آزاد و در نتیجه افزایش نرخ ارز شود.
ممکن است به دلیل تطابق نرخ ها، فشار تورمی بیشتری بر اقتصاد وارد شود.
عبدالناصر همتی، وزیر فعلی اقتصاد و رئیس سابق بانک مرکزی معتقد است که کاهش فاصله نرخ باید به گونه ای انجام شود که به تعادل بازار کمک کند، اما از دستکاری افراطی در نرخ ها بدون حمایت منابع جلوگیری شود. وی تاکید می کند که این اقدام نباید منجر به افزایش نوسان شود.
برخی دیگر از کارشناسان نیز هشدار داده اند که اجرای شتابزده این سیاست می تواند باعث افزایش تورم و افزایش هزینه های تولید شود.
کاهش فاصله بین نرخ ارز نیما و بازار آزاد اگرچه گامی مثبت در راستای ثبات اقتصادی تلقی می شود، اما نیازمند سیاست گذاری دقیق، هماهنگی بین نهادهای اقتصادی و مدیریت منابع ارزی است. انتخاب روش مناسب، بین کاهش تدریجی یا سریع، نقش اساسی در موفقیت یا شکست این طرح خواهد داشت.
حذف اجاره بها و شفافیت بازار: کارشناسان اقتصادی معتقدند کاهش فاصله بین نرخ ارز نیمه آزاد و آزاد می تواند به کاهش اجاره بها در بازار کمک کند. مهدی ساسانی، تحلیلگر بازار سرمایه خاطرنشان کرده است که ارز چند نرخی نه تنها فرصت رانت خواری ایجاد می کند، بلکه عموماً به نفع اقتصاد شفاف و رقابتی نیست. وی تاکید می کند که کاهش این شکاف به ثبات و شفافیت بازار کمک می کند.
اثرات ضد تورمی مشروط: برخی کارشناسان از جمله فعالان بازار ارز معتقدند کاهش شکاف نرخ ارز در صورتی می تواند اثرات ضد تورمی داشته باشد که با مدیریت صحیح عرضه و تقاضا همراه باشد. با این حال، شوک های تورمی کوتاه مدت ممکن است در صورت تسریع کاهش بدون آماده سازی بازار رخ دهد.
حفظ تدریجی فاصله به عنوان راهکاری عملی تر: در حالی که برخی از مسئولان بر کاهش سریع این فاصله تاکید دارند، کارشناسانی مانند علی دینی ترکمانی معتقدند که روش تدریجی می تواند پایدارتر باشد. وی خاطرنشان می کند: در صورت کاهش ناگهانی، نوسانات بازار آزاد ممکن است تشدید شود و آثار منفی بر جای بگذارد.
چالش ها و فرصت ها
در مجموع اگرچه این سیاست با هدف کاهش اجاره بها و شفاف سازی اجرا می شود، اما برای موفقیت نیاز به هماهنگی دقیق وزارت اقتصاد و بانک مرکزی دارد. اگر مدیریت تنظیم عرضه و تقاضای ارز به خوبی انجام نشود، این سیاست ممکن است در کوتاه مدت فشارهای تورمی ایجاد کند، هرچند در بلندمدت به ثبات اقتصاد کمک می کند.
منبع:
تسنیم
