ردپای همتی در خسارت سنگین بورس سال ۹۹

میهن تجارت- توئیت انتقادی رئیس سابق بانک مرکزی به رئیس جمهور که با پاسخ و انتقاد بسیاری از کارشناسان مواجه شد شاید مخاطب را یاد این ضرب المثل بیاندازد که می گوید: اگر پزشک بودی برای خودت دارو می خوردی!

یک کارشناس اقتصادی در واکنش به موضع اخیر رئیس کل بانک مرکزی دولت قبل گفت: آقای همتی در دوره مدیریت خود با برخی تصمیمات اشتباه بزرگ خسارات زیادی را به مردم در بورس وارد کرد.

محمد طاهر رحیمی در واکنش به اظهارات اخیر عبدالناصر همتی در انتقاد از نرخ ارز و بورس گفت: بانک مرکزی از سال ۱۳۹۷ و اوایل سال ۱۳۹۸ چندین اشتباه بزرگ در عدم استفاده به موقع از ابزارهای پولی مرتکب شده است. بازار سهام را به یک حباب بزرگ و سقوط تبدیل کرد.” بعد او رنج می برد.

وی اشتباهات عبدالناصر همتی را اینگونه برشمرد: استفاده نکردن از ابزار افزایش نرخ ذخیره قانونی یا افزایش کف کریدور سود در شرایط اوج کرونا (و محدود کردن وام دهی نظام بانکی به بخش حقیقی). اقتصاد) و در نتیجه فراوانی ذخایر و انحراف غیرعادی و زیاد اعتبارات بانکی به سمت کارگزاری ها و بورس مبتنی بر آن.

رحیمی در خصوص تصمیم اشتباه دیگر همتی افزود: تاخیر زیاد در استفاده از اوراق قرضه بانک مرکزی برای «کاهش سطح ذخایر بین بانکی و افزایش نرخ سود بین بانکی از پایین ترین رقم ۸ درصدی» علیرغم برداشت دولت از صندوق توسعه ملی برای معامله. با بحران سیل و کرونا در آن روزهایی که بازار بین بانکی با انبوهی از ذخایر مواجه بود.

وی گفت: همچنین عدم افزایش کف و سقف کریدور سود در عملیات بازار آزاد برای کاهش ذخایر موجود در شبکه بانکی، توسعه اعتبارات تخفیفی به بانک های مشکل دار به جای محدود کردن آن ها؛ آن هم در شرایط وفور ذخایر در بازار بین بانکی و آخرین شلیک آقای همتی برای رساندن حباب بورس به مرز ترکیدن، تغییر قوانین انحلال ذخایر قانونی بانک ها با افزایش مدت انحلال و حق انحلال. استفاده از 30 درصد ذخایر قانونی در انحلال یک شبه در اوایل سال 2019.

این کارشناس اقتصادی گفت: ترجمه همه این موارد در شرایط کرونا، فراوانی ذخایر و باز شدن کانال انحرافی سیل نقدینگی به سمت بورس و رساندن بازار به مرز ترکیدن حباب است.

وی در پایان گفت: ای کاش شاگردان و مشاوران امروز و دیروز آقای همتی این موارد را گوشزد می کردند تا حوزه علم و صداقت اینقدر مخدوش نشود.

صعود و سقوط بورس در اواخر دولت روحانی

وقتی کارشناسان از سال 2019 صحبت می کنند، اشاره می کنند که شاخص کل که در ابتدای سال 2019 حدود 508000 واحد بود، در 19 آگوست 2019 (پس از بیش از 4 ماه) به اوج خود یعنی 2.078 میلیون واحد رسید. پس از آن، بازار شروع به سقوط کرد.

در این میان برخی از تحلیلگران و فعالان بازار بر این باورند که روند صعودی و حباب شدن بازار ناشی از دعوت برخی دولتمردان روحانی، پرریسک جلوه دادن ماهیت بازار، بالا بودن انتظارات تورمی آن زمان و عمومیت است. درآمد عمومی از بورس به دلیل تعطیلی بنگاه ها به دلیل شیوع ویروس کرونا کاهش یافته است. اما یکی از عوامل کلیدی سود بانکی در دوره ریاست همتی بر بانک مرکزی بود.

نرخ سود بازار بین بانکی به شدت از 34.18 درصد در پایان مارس 2018 به 68.68 درصد در پایان آوریل 2018، 71.11 درصد در پایان می 2018، 72.9 درصد در پایان ژوئن 2019 کاهش می یابد و سپس به 13 درصد 14.0 درصد در پایان تیرماه و 79.14 درصد در پایان مرداد ماه 1398. با کاهش نرخ سود بازار بین بانکی، بانک ها نیز باید نرخ سود کمتری به سپرده های بلندمدت خود بپردازند.

اما این آمار پایان ماجرا نیست، بلکه گزارش بانک مرکزی نشان می دهد که با کاهش نرخ سود سپرده های مدت دار (به دلیل کاهش نرخ سود بین بانکی)، سپرده های جاری شبکه بانکی نیز از 2.5 هزار میلیارد تومان در پایان فروردین به 44.6 هزار میلیارد تومان در پایان اردیبهشت، 30.9 هزار میلیارد تومان در پایان خرداد و 53.4 هزار میلیارد تومان در پایان تیرماه افزایش خواهد یافت.

بازار بین بانکی محل اعطای وام و استقراض ذخایر (پایه پولی) توسط بانک ها است. هر چه عرضه پول اساسی در کل شبکه بانکی نسبت به تقاضای آن افزایش یابد، نرخ سود بازار بین بانکی نیز کاهش می یابد. افزایش عرضه نسبت به تقاضای پایه پولی خود را در میزان ذخایر اضافی (بصری) شبکه بانکی نشان می دهد.

بر اساس برخی گزارش‌ها، ذخایر اضافی شبکه بانکی از 22.24 هزار میلیارد تومان در پایان اسفند 1397 به 66.66 هزار میلیارد تومان در پایان فروردین 98 افزایش یافت و پس از آن بیش از دو برابر شد و به 57.06 و 97.58 هزار میلیارد تومان رسید. به پایان اردیبهشت و خرداد 1398 برسد و در تیر و مرداد 1398 به 32.6 و 21.6 هزار میلیارد تومان کاهش یابد. طی 3 ماهه اول سال 1398 حدود 30 هزار میلیارد تومان به پایه پولی اضافه شده است (در ماه اول خالص بدهی دولت، شرکت ها و موسسات دولتی نقش اصلی را ایفا می کند اما در دو ماه آینده خالص دارایی های خارجی و بدهی بانک ها به بانک مرکزی بیشتر می شود) و ذخایر اضافی شبکه بانکی نیز 36.7 هزار میلیارد تومان افزایش می یابد.

در اردیبهشت ماه سال ۱۳۸۸ با وجود افزایش ۹.۷ هزار میلیارد تومانی پایه پولی، ذخایر اضافی کل شبکه بانکی به یکباره ۴.۲۹ هزار میلیارد تومان افزایش یافت.

در آن زمان بر اساس مصوبات ستاد ملی مدیریت بیماری کرونا، مقرر شد معادل 25 هزار میلیارد تومان از محل سپرده های قانونی در اختیار بانک ها قرار گیرد تا تسهیلات به خانوارها و مشاغل آسیب دیده ارائه شود. همچنین بند «1» از یک هزار و 291 صورتجلسه مورخ 1398/01/19 شورای پول و اعتبار صلاحیت تعیین نسبت سپرده قانونی بانک ها و موسسات اعتباری بین 10 تا 13 درصد را به استاندار تفویض کرد. کل بانک مرکزی.

بانک مرکزی با هدف کنترل رشد نقدینگی و تورم و در عین حال تداوم اجرای برنامه های حمایتی با توجه به شرایط خاص اقتصادی ناشی از شیوع بیماری کرونا، از طریق کاهش 250 هزار تومانی اعلام کرد. میلیارد ریال در ذخیره قانونی بانک ها و با حمایت بانک ها امکان تامین اعتبار 750 هزار میلیارد ریالی با نرخ 12 درصد وجود دارد.

اولین و بدون ریسک ترین گزینه برای استفاده از ذخایر قانونی آزاد شده، اعطای وام در بازار بین بانکی بود که باعث شد نرخ سود بازار بین بانکی در پایان اردیبهشت و خرداد 1398 به 71.11 و 72.9 درصد کاهش یابد. نرخ سود بین بانکی باعث کاهش نرخ سود سپرده های مدت دار و تبدیل آن ها به سپرده جاری شد که در بدو ورود به بازار سهام به افزایش قیمت ها دامن زد.

بانک مرکزی با هجمه های سفته بازانه به بازار دارایی ها سعی در افزایش نرخ سود داشت، از سوی دیگر بانک مرکزی که عامل اصلی کاهش نرخ سود بازار بین بانکی با کاهش نرخ ذخایر قانونی بود. وی از وزارت اقتصاد خواست اوراقی منتشر کند تا بتواند با فروش اوراق بخشی از ذخایر اضافی شبکه بانکی را جمع آوری کند و در نتیجه نرخ سود را دوباره افزایش دهد.
بر اساس آمار بانک مرکزی طی خرداد 9.10 هزار میلیارد تومان، تیر 2.33 هزار میلیارد تومان و مرداد 14.17 هزار میلیارد تومان فروخته شد.

نقش اقدامات بانک مرکزی در صعود و سقوط بورس در سال ۱۳۹۸

بر اساس گزارشی، افزایش خرید اوراق دولتی در تیر و مرداد 1398، کاهش 3.26 و 9.10 میلیارد تومانی ذخایر اضافی شبکه بانکی را نشان می‌دهد. با ورود ذخایر به حساب دولت نزد بانک مرکزی، خالص مانده سپرده‌های دولت و شرکت‌ها و مؤسسات دولتی نزد بانک مرکزی در پایان تیر و مرداد ۱۳۹۸ حدود ۱۹.۱۰ هزار میلیارد تومان افزایش یافت.

کاهش ذخایر اضافی شبکه بانکی در دو ماه مذکور، نرخ سود بازار بین بانکی را به سطوح 13 و 15 درصد رساند و محرکی برای افزایش نرخ سود سپرده‌های بلندمدت بانکی و بازگشت سپرده‌های جاری به بلندمدت و در نتیجه کاهش تقاضا و قیمت‌ها در بازار. در نتیجه، درست برعکس ترتیباتی که به رونق بازار کمک کرد، عامل سقوط آن شد.

حالا رئیس کل بانک مرکزی بدون توجه به عملکردش در دوران ریاست بانک مرکزی توئیت های انتقادی درباره وضعیت اقتصادی می نویسد!

منبع: ایسنا