بی بی سی: آیا روسیه به دنبال بازپس گیری آلاسکا از ایالات متحده است؟
هر چقدر هم که این ادعا دور از ذهن و عجیب به نظر برسد، دلیل طرح چنین سوالی، پروژه ها و مواضع مطالعاتی در بطن ساختار قدرت روسیه است که به بحث در این زمینه دامن زده است.
این سوال در سال 2024 به حدی جدی شد که کمتر از دو ماه پیش، وزارت خارجه آمریکا تاکید کرد که آلاسکا هرگز به روسیه بازگردانده نخواهد شد.
موضوع این موضوع در ماه های منتهی به میهن تجارتات روسیه این گمانه زنی را دامن زد که ولادیمیر پوتین و حامیانش بیشتر برای مصرف داخلی و استفاده از احساسات ملی گرایانه چنین مواضعی را مطرح می کنند.
میهن تجارتات روسیه بین 15 تا 17 مارس (25 تا 27 مارس) برگزار می شود و مانند رویدادهای مشابه قبلی، پیش بینی می شود که این میهن تجارتات یک نتیجه بیشتر نداشته باشد: ولادیمیر پوتین در قدرت باقی بماند.
اساس ادعای روسیه در مورد آلاسکا چیست و کرملین با طرح این موضوع چه اهداف استراتژیک یا ژئوپلیتیکی را دنبال می کند؟
رویای “امپراتوری” روسیه.
در آستانه میهن تجارتات ریاست جمهوری روسیه، دکترین راهبردی ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور این کشور که مبتنی بر تقویت حس ناسیونالیسم و غرب ستیزی است، بیش از پیش نمایان است.
یکی از تاکتیکهای پوتین برای استفاده از احساسات ناسیونالیستی در کشورش، ابراز تمایل خود برای احیای و بازسازی «امپراتوری بزرگ روسیه» است. او حتی در یک سخنرانی خود را با پیتر اول (کبیر)، تزار مشهور روسیه در قرن 17 و 18 مقایسه کرد.
توسعه طلبی سرزمینی یکی از ویژگی های احیای این امپراتوری است که نمونه آن را می توان در حمله روسیه به اوکراین در سال 2014 و الحاق شبه جزیره کریمه به خاک این کشور و سپس حمله به اوکراین در سال 2022 مشاهده کرد. .
در 19 ژانویه (اواخر دسامبر)، خبرگزاری روسی ایتارتاس گزارش داد که کرملین بودجه جدیدی را برای “جستجو، ثبت و تضمین حفاظت قانونی اموال روسیه” واقع در خارج از خاک این کشور در نظر گرفته است.
در فرمانی که توسط ولادیمیر پوتین امضا شد، این بودجه برای “فرایندهای تحقیقاتی مربوط به املاک متعلق به فدراسیون روسیه، امپراتوری روسیه سابق و اتحاد جماهیر شوروی سابق” در نظر گرفته شد. به بیان ساده، پوتین در این فرمان نه تنها به دنبال املاکی است که امروز متعلق به روسیه است، بلکه به دنبال املاکی است که از لحاظ تاریخی زمانی متعلق به این کشور بوده است.
اگرچه نام «آلاسکا» در این فرمان دیده نشد، اما خیلی زود رسانه های آمریکایی به گمانه زنی درباره این اقدام پرداختند و برخی آن را مربوط به این ایالت آمریکایی خواندند.
اندکی پس از انتشار این گزارش ها، دیمیتری مدودف، معاون شورای امنیت روسیه و متحد کلیدی پوتین در پستی در ایکس نوشت: به گفته نماینده وزارت امور خارجه (ایالات متحده آمریکا)، روسیه آلاسکا را به روسیه فروخته است. ایالات متحده در قرن نوزدهم، پس نخواهد گرفت. این رویداد (فروش آلاسکا) متعلق به آن دوران است و اکنون ما منتظریم تا آلاسکا روزی بازگردد. “اکنون جنگ اجتناب ناپذیر است.”
اگرچه محتوای این پست موضعی بسیار تند و خصمانه علیه تمامیت ارضی ایالات متحده به نظر می رسید، آقای مدودف پست خود را در X با یک شکلک خنده شدید به پایان رساند. این نشانه آن است که این سیاستمدار روس احتمالا قصد شوخی با رسانه هایی را داشته که در مورد دستور پوتین گمانه زنی می کردند.
در عین حال، موضوع رقابت ژئوپلیتیکی روسیه و غرب موضوع جدیدی نیست و این کشور همواره جهان غرب و ایالات متحده آمریکا را «تهدید اساسی» برای منافع خود قلمداد کرده است.
بر اساس دکترین جدید سیاست خارجی روسیه که توسط وزارت امور خارجه در مارس 2023 منتشر شد، ایالات متحده منبع اصلی خطر برای امنیت روسیه و صلح بین المللی تلقی می شود. در این دکترین تاکید شده است که روسیه باید در برابر “جاه طلبی های هژمونیک ایالات متحده” بایستد.
هر چقدر هم که در دنیای امروز موضوعاتی مانند «بازگشت آلاسکا» دور از ذهن و غیرواقعی به نظر برسد، قطعاً طرح آن در سطح گفتمان عمومی بی دلیل نیست. به خصوص که مسکو در حال حاضر در رقابتی پرتنش با ناتو قرار دارد.
روسیه برخلاف توافق نانوشته در پایان جنگ سرد، ناتو را به گسترش مرزهای خود به سمت شرق متهم کرده است. پاسخ مسکو تا به امروز آغاز درگیری های نظامی و ادعاهای ارضی علیه کشورهای عضو اتحاد جماهیر شوروی سابق بوده است.
در عین حال، هنوز ناظران زیادی وجود دارند که معتقدند طرح این موضوع در آستانه میهن تجارتات روسیه برای پوتین کاربرد داخلی دارد و بیشتر پیامی برای ناسیونالیست های روسیه است که روسیه می تواند به قدرت گذشته خود بازگردد و سرزمین ها را پس بگیرد. زمانی تسخیر شده بود حتی اگر این مناطق در دست قدرت بزرگی مانند آمریکا باشد.
فروش آلاسکا به آمریکا
در نیمه دوم قرن نوزدهم و پس از شکست امپراتوری روسیه در جنگ کریمه، مشکلات مالی این کشور گسترده شد. تا جایی که تزار حتی قدرت پوشش هزینه های حفظ آلاسکا را از دست داد. اوضاع به گونه ای بود که در محافل قدرت در مسکو این ترس وجود داشت که آلاسکا بدون گرفتن امتیاز از کنترل روسیه خارج شود.
در عین حال، مسکو با نزدیک شدن به واشنگتن و بهبود روابط راهبردی با ایالات متحده آمریکا به دنبال توازن قوا در برابر قدرت رو به رشد بریتانیا بود.
در این زمان آلاسکا منطقه ای توسعه نیافته، فقیر، یخ زده و دورافتاده به حساب می آمد که بخش بزرگی از آن اساساً غیرقابل دسترس بود و جز چند شهر کوچک و پست تجاری که بر تجارت خز متمرکز بودند، چیز دیگری در آن یافت نمی شد.
در سال 1867 آلاسکا رسما از روسیه جدا شد و به ایالات متحده پیوست. این انتقال بدون درگیری و بر اساس یک معامله دوستانه بین دو کشور صورت گرفت. روسیه آلاسکا را هفت میلیون و 200 هزار دلار به آمریکا فروخت
اما اندکی پس از فروش آلاسکا به آمریکا، در سال 1880 میلادی، کشف معادن طلا در منطقه «کلوندایک» در مرز آلاسکا و کانادا، جویندگان طلا را به این منطقه کشاند و باعث رونق این سرزمین یخی شد.
پس از آن، کشف نفت در سال 1902 باعث شد تا سرمایه گذاران نفت به آلاسکا توجه کنند. اما بیش از نیم قرن طول کشید تا استخراج تجاری نفت در آلاسکا آغاز شود
در واقع اولین کشف بزرگ تجاری نفت در آلاسکا توسط یک شرکت آمریکایی در سال 1957 انجام شد. تنها دو سال پس از شروع به کار شرکت های نفتی در آلاسکا، در سال 1959 موقعیت این منطقه در ساختار سیاسی آمریکا ارتقا یافت و به آن پیوست. ایالات متحده آمریکا به عنوان چهل و نهمین ایالت.
در همان سال، شرکت نفت آمریکایی Unocal یک میدان گاز طبیعی بزرگ در نزدیکی آلاسکا کشف کرد.
در سال 1968، نفت در خلیج Prudhoe در منطقه ای دورافتاده در امتداد شمالی ترین ساحل آلاسکا کشف شد.
در حال حاضر آلاسکا دارای بزرگترین ذخایر نفت در آمریکای شمالی است و نزدیک به 30 درصد از ذخایر نفت قابل استحصال ایالات متحده در ایالت آلاسکا قرار دارد. علاوه بر این، نفت منبع اصلی درآمد این ایالت است.
بازگشت آلاسکا به آمریکا؟
ولادیمیر پوتین در یک سخنرانی فروش این منطقه به آمریکا را بی اهمیت جلوه داد. در سال 2014، هنگامی که از او پرسیده شد که آیا برنامهای برای الحاق آلاسکا به روسیه دارد یا خیر، گفت که آلاسکا ارزش اتحاد مجدد با روسیه را ندارد زیرا در آنجا خیلی سرد است.
اما برخی از متحدان وی می گویند در شرایط کنونی مسکو ممکن است این موضوع را دوباره به عنوان یک اختلاف ارضی مطرح کند.
این ایده که بر اساس نظم بین المللی امروز و ارزش های حاکم بر جامعه بین المللی، روسیه می تواند آلاسکا را تصرف کند، بسیار دور از ذهن است. بر خلاف کشورهایی مانند اوکراین یا گرجستان، آمریکا یک قدرت هسته ای، عضو دائم شورای امنیت و مهمترین قدرت نظامی ناتو به حساب می آید و در دنیای امروز حمله به تمامیت ارضی چنین کشوری بسیار دشوار است.
اما در دنیای سیاست، هیچ چیز غیرممکن نیست، به خصوص اگر سیاستمداری بلندپرواز مانند ولادیمیر پوتین این هدف را دنبال کند.
حداقل نشانه های شکل گیری یک تنش جدید کم نیست. در ابتدای سال جاری میلادی، حدود یک ماه پس از صدور دستور خبرسازی پوتین، در 24 مارس (10 فوریه) وزارت دفاع روسیه اعلام کرد که دو فروند بمب افکن استراتژیک توپولف 95 با اسکورت دو فروند جنگنده سوخو 30 این کشور به پرواز درآمده اند. بر فراز آب های نزدیک ایالت آلاسکا پرواز کرده اند.
پس از آن، فرماندهی دفاع هوافضای آمریکای شمالی (NORAD) نیز اعلام کرد که چهار هواپیمای نظامی روسیه را در منطقه شناسایی پدافند هوایی آلاسکا شناسایی کرده و آماده استفاده از گزینههای مختلف واکنش برای دفاع از حاکمیت آمریکای شمالی و قطب شمال است. اگرچه این اتفاق بی سابقه ای نیست اما این بار با واکنش آمریکا مواجه شد.
تاکنون ادعاهای روسیه در مورد آلاسکا بیشتر شبیه یک خیال پردازی ایدئولوژیک و بی ارزش در محافل قدرت در آمریکا منعکس شده است. اما اصرار مسکو نشان می دهد که برای کرملین، ادعاها و دامن زدن به آن سودمند ارزیابی شده است و شاید مسکو در تلاش برای یافتن کارت بازی جدیدی در رقابت خفقان آور خود با واشنگتن است.
