افت ۵۰ درصدی بارندگی در خراسان شمالی/ کشاورزی در معرض تهدید جدی

آمار رسمی از اداره هواشناسی شمال خراسان نشان می دهد که میزان بارندگی در سال جاری تا پایان ماه سپتامبر 50 ٪ کاهش یافته است. این رقم ، که مطالعات تخصصی را “در 20 سال گذشته بی سابقه” توصیف کرده است ، عملاً به بخش عمده ای از ذخایر آب استان فشار آورده است.

در حالی که بارندگی طولانی مدت در استان 360 میلی متر است ، اندازه گیری ها نشانگر تنها 180 میلی متر بارش در این دوره است. هشدارهای هواشناسی حاکی از ادامه الگوی پاییز در پاییز است و حتی پیش بینی ها نشان می دهد که مهر و موم و نوامبر کمتر از حد معمول خواهد بود.

این کاهش بارندگی به طور مستقیم بر ورودی آب سدها و سفره های زیرزمینی تأثیر می گذارد و عملاً برنامه ریزی کشاورزی را در مناطق خشک و حتی بخشی از آب متزلزل کرده است. کارشناسان منابع آب هشدار می دهند که اگر مصرف مدیریت نشود ، برخی از اراضی کشاورزی به دلیل کمبود آب از چرخه تولید در بهار و تابستان خارج می شوند.

به گفته شرکت آب منطقه ای خراسان شمالی ، بیداواز اسفارین و سد بارزو در شیروان ، که یکی از مهمترین منابع آبرسانی کشاورزی در منطقه است ، در حال حاضر کمتر از یک میلیون متر مکعب آب در مخزن خود دارد و بخش قابل توجهی از این حجم رسوب است.

آمار عملکرد نشان می دهد که این سد بین 6 تا 8 میلیون متر مکعب آب در سالهای عادی استفاده شده است ، اما امسال ورودی آن به کمتر از 50 ٪ رسیده است.

Sayed Aqil Mortazavi ، مدیرعامل شرکت آب منطقه ای استان ، هشدار داده است که در صورت ادامه شرایط فعلی ، تأمین آب سطحی از سد تا اواسط اکتبر متوقف می شود. در پاسخ به بحران ، حفر چند چاه به عنوان یک منبع جایگزین در دستور کار قرار دارد ، اما کارشناسان می گویند چنین منابعی فقط می توانند برخی از کمبودها را با هزینه انرژی و افت سطح آب زیرزمینی جبران کنند.

کشاورزان این منطقه همچنین نگران تأمین آب هستند و معتقدند که کاهش اولیه آب می تواند تا حد زیادی بر محصولات زراعی مانند گوجه فرنگی ، هندوانه و ذرت علوفه تأثیر بگذارد.

افت ورودی آب به سدهای استان ؛ نیمی از میانگین سال قبل

براساس داده های رسمی شرکت آب منطقه ای ، کل مصرف آب به سدهای استان نسبت به مدت مشابه سال گذشته 50 ٪ کاهش یافته است. این افت ورودی نه تنها بر سد Bidbaz ، بلکه اجساد Bojnourd را نیز تحت تأثیر قرار داده و ذخیره سازی را کاهش داده است.

سد شیرین ، بزرگترین مخزن آب این استان ، معمولاً در پایان ماه سپتامبر حدود 70 میلیون متر مکعب دارد ، اما امسال به 35 میلیون متر مکعب رسیده است. کاهش ورودی ها به معنای مشکل در پاسخگویی به نیازهای نوشیدن ، کشاورزی و حتی بخشی از نیازهای صنعتی در ماه های آینده است.

کارشناسان منابع آب تأکید می کنند که حتی سدهای بزرگ حتی نمی توانند بدون اجرای الگوهای مناسب کشت و مدیریت مصرف ، آبرسانی را تضمین کنند.

تهدید برای بخش کشاورزی ؛ از افت تولید به کاهش سطح کشت

کشاورزی شمالی خراسان به شدت وابسته به آبهای سطحی است ، به خصوص در شهرهایی مانند Esfarain و Mane و Somalqan ، که سهم عمده آنها از سرزمین آنها تحت پوشش شبکه آبیاری سدها است. براساس آمار کشاورزی جهاد استان ، کاهش تحویل آب سطحی تاکنون 50 لیتر در ثانیه در برداشت محصول از سد بیداباز کاهش یافته است.

این کاهش فشار به طور مستقیم در سطح کشت محصولاتی مانند چغندر قند ، ذرت علوفه و گلرنگ که همزمان با اواخر تابستان و اوایل پاییز بوده است ، بوده است. برآوردهای اولیه کارشناسان حاکی از افت 20 تا 30 درصدی برخی از محصولات حساس به کم آبی است.

از طرف دیگر ، محدودیت های منابع علوفه می تواند هزینه خوراک را افزایش داده و فشار بیشتری به دام ها وارد کند ، که قبلاً نتیجه خشکسالی بوده است.

نیاز به برنامه ریزی بحران آب

کارشناسان و مقامات استانی معتقدند که بحران فعلی نتیجه ترکیبی از عوامل آب و هوایی و مدیریتی است.

تغییر الگوی بارش ، افزایش دما و تبخیر ، عدم الگوی کشت ، فرسودگی شبکه آبیاری و بهره برداری غیرمجاز از منابع زیرزمینی مهمترین دلایل این وضعیت بوده است. اقدامات اصلاحی مانند استفاده از سیستم های آبیاری فشار ، توسعه کشت محصولات زراعی کم و آموزش کشاورزان در مدیریت آب در دستور کار قرار دارد.

سازمان هواشناسی با توجه به پیش بینی بارندگی کمتر از حد معمول ، تجدید نظر در برنامه های کشاورزی را در نظر گرفته است. متخصصان اقتصادی و زیست محیطی هشدار می دهند که ادامه این روند نه تنها می تواند تولید کشاورزی را تولید کند ، بلکه امنیت غذایی و امنیت اشتغال روستایی استان را نیز تولید می کند.

بحران کسری آب در شمال خراسان ، با کاهش 50 درصدی بارندگی و افت شدید سدها ، نه تنها کشاورزی استان بلکه امنیت غذایی و اشتغال روستایی را تهدید کرده است. بررسی ها و اظهارات کارشناسان نشان می دهد که مجموعه ای از اقدامات فوری و پایدار باید در دستور کار مسئولان و کاربران قرار بگیرد.

تغییر محصولات آب زیاد به محصولات مقاوم مانند زعفران و گیاهان دارویی ، استفاده از پیش بینی های هواشناسی بر اساس پیش بینی های هواشناسی و اولویت بندی کشت پاییز ، اولین اقدامات لازم است که می تواند در فصول بحرانی مصرف آب را کاهش دهد.

فرسودگی فرسودگی کانال ها و سیستم های انتقال آب سالانه درصد قابل توجهی از منابع موجود را هدر می دهد. جایگزینی آبیاری سطح با سیستم های فشار قطره ای و بارانی ، خطوط لوله بتونی و خط لوله و نصب کنتورهای هوشمند از جمله اقداماتی است که می تواند به میزان قابل توجهی بهره وری شبکه های آبرسانی را افزایش دهد.

منابع جایگزین آب ؛ حفاری کنترل شده و تغذیه مصنوعی سفره ها

با توقف احتمالی آبرسانی سطحی از برخی سدها ، محدودیت چاه های اضطراری و استفاده موقت از این منابع ، همراه با اجرای برنامه های تغذیه مصنوعی برای سفره های زیرزمینی ، باید با دقت و نظارت داشته باشد. استفاده از آب برگشتی تصفیه شده همچنین می تواند بخشی از نیاز به فضای سبز و محصولات غیر غذایی را فراهم کند.

ایجاد کمیته های مدیریت آب محلی با حضور کشاورزان ، شوراها و کارشناسان ، همراه با آموزش عملی در مورد پس انداز آبیاری و تکنیک های بهینه سازی ، می تواند در مدیریت تقاضا و افزایش پشتیبانی مؤثر باشد. مشوق های مالی برای کشاورزان ناجی انگیزه اجرای این برنامه ها را افزایش می دهد.

راه اندازی سیستم نظارت بر سیستم آنلاین و میزان تحویل آب به کشاورزان ، استفاده از تصاویر ماهواره ای برای ارزیابی سطح کشت و نیاز آب ، و همکاری با دانشگاه ها برای پیش بینی های علمی خشکسالی ابزارهای استراتژیک برای مدیریت منابع آب در شرایط بحرانی است.

منبع: tasnim