آنها قرار نبود بیکار بمانند. نه به کار دولتی علاقه داشتند و نه امیدی به استخدام داشتند. آنها نسلی مسلط به زبان و اینترنت بودند که می خواستند از پشت لپ تاپ به دنیا متصل شوند. اما در بحبوحه محدودیت های مالی و تحریم های مجدد، همان مرز مجازی نیز بر روی آنها بسته شده است. بخشی از نسل Z که با مشاغل آزاد بین المللی زندگی می کردند، امروز با ناامنی، سردرگمی و آینده ای مبهم روبرو هستند.
کار از هر کجا، امید از هیچ کجا؟
به گزارش اختازنیوز، در سالهای اخیر و بهویژه پس از بحران کرونا، هزاران جوان ایرانی، بهویژه از نسل Z، راه جدیدی برای امرار معاش پیدا کردهاند: کار از پشت لپتاپ برای یک کارفرمای خارجی با درآمد ارزی. پلتفرم هایی مانند Upwork و Fiverr تا سال 2020 فرصتی بودند. جوانان خسته از حقوق کم و بی اعتمادی به بازار داخلی، تصمیم گرفتند خودشان مشتریان جهانی پیدا کنند.
علی، برنامه نویس 26 ساله تهرانی روایت می کند که منتظر یک پروژه داخلی نبوده و برای تبدیل ریال به دلار، کدنویسی برای یک استارتاپ در برلین را ترجیح داده است. برای بسیاری، این مسیر به معنای استقلال از ساختار رسمی، از ساعات کار و از بی ثباتی کار سنتی است. اما همین استقلال امروز در دام محدودیت گرفتار شده است.
بدون اینکه کسی صدای ما را بشنود ما را تحریم کردند
با فعال شدن مکانیزم ماشه و تشدید محدودیت های مالی، فریلنسرهای ایرانی با موج جدیدی از مشکلات مواجه شدند. پلتفرم های بزرگ دسترسی کاربران ایرانی را یکی یکی محدود یا مسدود کردند. حتی با تغییر آی پی در بسیاری از سرویس ها باز نمی شود.
زهرا، طراح رابط کاربری، میگوید برای تأیید حساب در برخی از پلتفرمها، باید پاسپورت و صورتحساب رسمی ارائه کرد. با مدارک ایرانی ریجکت میشه و با مدارک جعلی ریسک بستن حساب زیاده. یعنی مسیر امن و پایداری وجود ندارد. خیلی ها نقل می کنند که چندین بار حساب کاربری ساخته اند و هر بار بعد از چند هفته با هوشمندی ضد تحریم بسته شده است.
پول هست اما کافی نیست
خروج از درآمد بزرگترین کابوس فریلنسرهای ایرانی است. به دلیل تحریم های بانکی امکان انتقال مستقیم پول از کارفرمای خارجی به حساب داخلی وجود ندارد. بسیاری باید به واسطه ها، صرافی ها یا کیف پول های ارزهای دیجیتال مراجعه کنند. راه هایی که هم پرهزینه و هم پرخطر هستند.
لیلی، مترجم آزاد، تجربه می کند که بین سپرده کارفرما و رسید واقعی دو هفته می گذرد و درصد قابل توجهی از مبلغ کسر می شود. برخی باید از یک دوست یا آشنا در خارج از کشور کمک بگیرند. روشی پر از سوء تفاهم و خطر مسدود شدن. احساس مشترک آنها این است: پول روی کاغذ است، اما دست زدن به آن دشوار و نامشخص است.
ریسک های پنهان و هزینه های نادیده
مشکل فقط انتقال پول نیست. قطعی اینترنت و قطع برق، سرعت کم آپلود و اختلال در سراسر کشور می تواند منجر به از دست رفتن تاریخ تحویل، رتبه بندی کمتر حساب کاربری و خاتمه همکاری بیشتر شود.
همانطور که فریلنسرها پیشنهاد می کنند، یک قطع برق در وسط آپلود فایل کافی است تا یک پروژه چند هفته ای را دود کند و به اعتبار حرفه ای آسیب برساند. از طرفی بسیاری از همکاری ها قرارداد رسمی و قابل پیگیری ندارند. اگر کارفرما بگوید کیفیت خوب نیست و درصدی پرداخت نمی کند، عملا هیچ نهادی برای مطالبه حق وجود ندارد. در چنین فضایی واژه حرفه ای گری زیر سایه ریسک های ساختاری رنگ می بازد. نه قرارداد، نه قانون و نه پیگرد قانونی وجود دارد.
در این مسابقات ایرانیان با دستان بسته می دوند
بازار جهانی برای فریلنسرها رقابتی است. فریلنسرها از کشورهایی با هزینه های زندگی پایین تر، قیمت های جذاب تری را ارائه می دهند و هیچ محدودیتی ندارند.
اما جوان ایرانی به دلیل محدودیت های داخلی مجبور به رقابت با اختلاف قیمت جهانی و پرداخت هزینه های اضافی است. در نتیجه برای برنده شدن در پروژه، نرخ را پایین می آورد و سود واقعی او پس از کارمزد و تبدیل ارز کمتر از حد انتظار است. سجاد، طراح گرافیک، می گوید که برای یک لوگوی 50 دلاری باید با فردی که دارای حساب بانکی بین المللی، اینترنت پرسرعت و زیرساخت پایدار است، رقابت کند. اما او حتی مطمئن نیست که برق خانگی و اینترنت پایدار را تضمین کند.
هزینه کارگزاری؛ پول در میانه راه گم می شود
همزمان با رشد فریلنسینگ بین المللی، شرکت های واسط نقدی درآمد ارزی نیز در کشور رشد کرده اند. این شرکت ها خدماتی را برای دریافت و تبدیل وجوه ارائه می دهند، اما بسیاری از فریلنسرها از کارمزد بالا و شفافیت پایین شکایت دارند. تجربه می گوید 8-15٪ کارمزد در هر تراکنش. یعنی بخشی از پول قبل از رسیدن به حساب گم می شود.
رها، ویرایشگر ویدئو، محاسبه میکند که او حدود 70 دلار برای پول نقد به مبلغ 500 دلار پرداخت کرد و بخشی از کار یک هفته از دست رفت. برخی می گویند سختگیری مبادلات مشابه بانک های بین المللی شده است اما پشتوانه قانونی مشخصی وجود ندارد. اگر پول در جایی از راه گم شود، پاسخ روشنی وجود ندارد.
عکس شغل آینده؟ پاسخ ها بین مهاجرت و بی تفاوتی در نوسان هستند
مجموعه محدودیت های فنی و مالی فشار جدیدی بر روان نسل Z وارد کرده است جوانی که قرار بود نمادی از آینده کاری باشد امروز هر بار که وارد حساب کاربری خود می شود نگران فعال بودن یا نبودن آن است. لیلی می گوید نه شغل رسمی دارد و نه درآمدی که بتوان روی آن حساب کرد. این وضعیت بیشتر روانی است تا اقتصادی. وقتی از آنها در مورد آینده سوال می کنید، پاسخ ها بین مهاجرت و بی تفاوتی در نوسان است. این برنامه نویس 24 ساله می گوید قرار بود کار در خارج از کشور راهی برای ماندن باشد نه رفتن، اما حالا فکر می کند شاید راه دیگری نباشد.
فرسایش طبقه تازه متولد شده
فریلنسرهای ایرانی بخشی از طبقه متوسط جدید ایجاد شده توسط اقتصاد دیجیتال بودند. قشری که در آمارهای رسمی کمتر دیده می شود اما زیر پوست شهر و شبکه های اجتماعی حضور پررنگی دارد. برآوردهای غیردولتی نشان می دهد که در سال 1402 بیش از 250000 فریلنسر فعال در کشور کار آنلاین انجام می دادند و حدود یک سوم آنها تجربه پروژه بین المللی داشتند. اما این روزها به ویژه با فعال شدن مکانیزم ماشه و تشدید محدودیت های مالی، دسترسی و نقدینگی درآمدها دشوارتر شده است.
نسلی که از بحران فرار کرد و در بحران فرود آمد
بخشی از نسل Z با امید جهانی شدن و اتصال دیجیتال بزرگ شد، اما امروز در جایی ایستاده است که نه جایگاه امنی در اقتصاد جهانی دارد و نه یک اقتصاد داخلی باثبات. هویت شغلی دارد، اما پایدار نیست. کار هست اما امنیت ندارد. هر تصمیمی، از انجام یک پروژه خارجی گرفته تا انتخاب یک واسطه، ممکن است یک قدم به جلو یا یک لغزش به عقب باشد.
این نسل هنوز میخواهد بماند و بسازد، اما با هر قطع اینترنت، هر محدودیت جدید و هر حساب مسدود شده، بیشتر از قبل معلق میشوند. نسلی که برای فرار از بحران به کار پناه بردند و حالا خود کار به بحران تبدیل شده است.
