ایسنا: مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی با اذعان به اینکه “دانش علمی را نمی توان از بین برد”، گفت: اگر ایران تصمیم به بازسازی ظرفیت غنی سازی اورانیوم یا سایر فعالیت های هسته ای خود داشته باشد، برای کشوری با عزم جدی مانند ایران غیرممکن نیست.
رافائله گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی روز پنجشنبه در دانشگاه EPFL «پلیتکنیک فدرال لوزان» درباره نقش دیپلماسی هستهای، چالشهای جهانی و فعالیتهای این آژانس سخنرانی کرد و به سؤالات حاضران پاسخ داد.
گروسی در این نشست گفت: علاقه جهان به انرژی هسته ای در حال افزایش است و به جز آلمان که به طور کامل از انرژی هسته ای خارج شده است، سایر کشورها یا همچنان از این انرژی استفاده می کنند یا در سیاست های خود تجدید نظر می کنند و تردید آنها در این مورد کاهش یافته است.
مدیرکل آژانس همچنین تاکید کرد که فناوری هستهای تنها به تولید انرژی محدود نمیشود و میتواند نقش مهمی در درمان سرطان، مدیریت آب و حفاظت از محیطزیست از جمله کاهش آلودگی پلاستیک ایفا کند. مناطقی که برای کشورهای در حال توسعه اهمیت ویژه ای دارند.
وی با اشاره به بحرانهای سیاسی و خطر گسترش سلاحهای هستهای از جمله وضعیت نیروگاه زاپوریژیا در اوکراین، تاکید کرد که نقش آژانس در چنین شرایطی «حضور فعال و نظارت» است، بهویژه در کشورهایی مانند ایران که به گفته وی نگرانیهایی درباره برنامه هستهای خود دارند.
بدون یک رژیم بازرسی دقیق، نمی توان اعتماد را احیا کرد
مدیرکل آژانس در ادامه سخنان خود به حملات تهاجمی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه تاسیسات هسته ای ایران اشاره کرد و گفت: خرداد سال گذشته شاهد حمله به تاسیسات هسته ای ایران بودیم. این اتفاق به شکلی تقریبا غیر قابل باور رخ داد. برجام که تحت نظارت آژانس بین المللی انرژی اتمی بود و محدودیت هایی را بر برنامه هسته ای ایران اعمال می کرد، به تدریج کنار گذاشته شد. توضیح کامل آنچه اتفاق افتاده زمان زیادی طول می کشد، اما شما به اصل ماجرا پی می برید. این مسیر به تدریج کنار گذاشته شد و مسئولیت این موضوع بین طرفین تقسیم می شود و می تواند موضوع بحث باشد. اما در نتیجه درگیری کوتاه و شدیدی رخ داد.
گروسی همچنین گفت: اکنون در تلاش هستیم تا اعتماد را با ایران بازسازی کنیم، زیرا بدون اعتماد که از طریق رژیم بازرسی سختگیرانه ایجاد میشود، امکان بازگشت اعتماد وجود ندارد. بازرسی ها باید انجام شود یا اعتماد بازگردانده نمی شود و خطر نیمه باز ماندن موضوع می تواند منجر به استفاده مجدد از زور در این درگیری ها شود. ما از طریق دیپلماسی آرام و پشت پرده روی این موضوع کار می کنیم. در دنیایی که همه چیز قابل رویت است، گفتگوهای غیررسمی، کانال های محرمانه و مذاکرات محرمانه نقش مهمی ایفا می کنند و برای جلوگیری از تشدید درگیری ها و گسترش خشونت در منطقه ای که از قبل از خشونت رنج می برد، ضروری است.
آژانس نمی تواند به اسرائیل برود
سپس مجری برنامه از رئیس سازمان نظارت بر هسته ای سازمان ملل پرسید که “اسرائیل هرگز معاهده NPT را امضا نکرده و بازرسی آژانس از تاسیسات آن ممنوع است. آیا این عادلانه است؟” گروسی گفت: «من نمی گویم این حرام است. آژانس اختیار و اجازه رفتن به آنجا را ندارد!»
مدیرکل آژانس بینالمللی در ابتدای توجیه تهدیدات «وضعیت هستهای اسرائیل برای منطقه» گفت: دنیای هستهای ما بر اساس معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) شکل گرفت، وقتی من در سال ۱۹۶۱ به دنیا آمدم، هنوز این معاهده وجود نداشت. کشورها ممکن است به سلاح هسته ای دست یابند. تصور کنید جهان با این همه کشور مجهز به سلاح هسته ای چگونه خواهد بود. به همین دلیل، در آن زمان، اتحاد جماهیر شوروی، ایالات متحده و سایر کشورهای کلیدی تصمیم گرفتند که باید این روند را کنترل کنند، زیرا بسیار خطرناک است. این تصمیم منجر به ایجاد معاهده منع گسترش سلاح های هسته ای شد. بر اساس این معاهده، پنج عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد (که در آن زمان دارای سلاح هسته ای بودند) به عنوان قدرت های هسته ای به رسمیت شناخته شدند و سایر کشورهای عضو کشورها به طور داوطلبانه متعهد شدند که سلاح هسته ای تولید نکنند. در ازای این تعهد، آنها به فناوری هستهای صلحآمیز دسترسی پیدا میکنند و تحت بازرسی آژانس بینالمللی انرژی اتمی قرار میگیرند.
وی با یادآوری اینکه «تا امروز چهار کشور (سه کشور و رژیم صهیونیستی) از این معاهده خارج شده یا آن را نپذیرفته اند، گفت: من نام این کشورها را می آورم و به سرعت متوجه می شوید که چرا این تصمیم را گرفتند. من نمی گویم کار آنها درست بوده یا نه، اما دلایل آنها روشن است: هند، پاکستان، اسرائیل و کره شمالی. حالا به سوال من برگردیم: آیا این وضعیت عادلانه است؟ برخی می گویند نه، زیرا ما ایران را بازرسی می کنیم اما اسرائیل را نه. این انتقاد از این زاویه است که چرا برخی کشورها بازرسی می شوند و برخی دیگر بازرسی نمی شوند. اسرائیل به صراحت اعلام کرده است که عضو معاهده NPT نیست و بنابراین بازرسی های مربوط به برنامه راهبردی آن انجام نمی شود. ما فقط تأسیسات غیراستراتژیک و غیرنظامی آنها را بازرسی می کنیم. اسرائیل از سیاست «ابهام هستهای» پیروی میکند، به این معنا که نه تأیید میکند و نه رد میکند که سلاح هستهای دارد. به همین دلیل ما به قسمت های حساس اپلیکیشن آنها دسترسی نداریم.
اسرائیل می گوید به دلیل تهدیدات وجودی نمی تواند از ابهام هسته ای چشم پوشی کند
گروسی با طرح این سوال که «نظر شخصی من چیست؟» به عنوان سخنگوی رژیم صهیونیستی حاضر شد و گفت: من معتقد به دنیای بدون سلاح هسته ای هستم و فکر می کنم همه کشورها باید معاهده NPT را امضا کنند. اما در عین حال در دنیای واقعی زندگی می کنیم. اسرائیل می گوید نمی تواند این سیاست را به دلیل تهدیدهای وجودی که با آن مواجه است کنار بگذارد. توضیح این موضوع بر عهده آنهاست نه من. اما زمانی که کشوری وارد سیستم NPT می شود، نباید از برنامه غیرنظامی به عنوان پوششی برای توسعه سلاح های هسته ای استفاده کند. این دقیقا همان کاری است که صدام حسین در عراق انجام داد. او مدعی بود که برنامهاش غیرنظامی بود، اما مخفیانه در حال ساخت سلاحهای هستهای بود. در آن زمان، قبل از پروتکل الحاقی و سیستمهای بازرسی پیشرفتهتر، بازرسان آژانس فقط میتوانستند آزمایشگاههایی را ببینند که ظاهراً هیچ فعالیتی در آنها وجود نداشت، در حالی که در اتاق بعدی، یک برنامه تسلیحاتی در جریان بود. این یک فریب کامل بود. به همین دلیل سیستم بازرسی های بین المللی تقویت شد.
او گفت: “این یک سوال پیچیده است که سوالات عدالت و تعادل ژئوپلیتیکی را مطرح می کند، اما ما در جهانی زندگی می کنیم که منصفانه نیست.” آنچه ما می توانیم انجام دهیم کاهش خطرات، مدیریت تعارضات و حرکت به سمت ثبات بیشتر است. این رویکردی است که ما امروز دنبال می کنیم.
من به صراحت گفته ام که ایران سلاح هسته ای ندارد
گروسی در بخشی دیگر از این دیدار و در پاسخ به سوالی درباره نقش آژانس در حملات اخیر آمریکا به ایران، مدعی شد: ما سازمانی صلح طلب هستیم. از لحظه ای که تصمیم برای بمباران گرفته می شود، نقش ما به عنوان نهادی متعهد به صلح برجسته می شود. برخی ادعا می کنند که آژانس بین المللی انرژی اتمی تا حدی مسئول این حملات است زیرا ما گزارش هایی در مورد برنامه هسته ای ایران منتشر کردیم. اما این بخشی از ماموریت ماست. ما موظف بودیم این گزارش ها را تهیه کنیم.
گروسی ادامه داد: می خواهم چیزی را روشن کنم. درباره آخرین گزارشی که کمی قبل از حملات منتشر کردم، سخنان و احادیث زیادی وجود داشت. گویی این گزارش ها آخرین میخ بر تابوت یا جرقه ای برای شروع درگیری است. اما مثل همیشه، کسانی که این ادعاها را مطرح می کنند معمولاً گزارش ها را نخوانده یا متوجه نمی شوند. اگر این افراد خودشان زحمت خواندن گزارش ها را به خود می دادند، می دیدند که در آن گزارش به صراحت گفتم ایران سلاح هسته ای ندارد و برنامه خاصی برای ساخت سلاح هسته ای ندارد. البته در مورد شفافیت برنامه ایران هم سؤالاتی را مطرح کردم و به کاستی هایی اشاره کردم.
وی با ادعای اینکه “نقش ما در این شرایط جلوگیری و بازسازی اعتماد است”، افزود: این را فقط اینجا در دانشگاه نمی گویم، این را در واشنگتن و هر جا که لازم بود گفته ام. تنها راه حل پایدار راه حل دیپلماتیک است. اتفاقی که افتاد، افتاد و تاریخ را نمی توان بازنویسی کرد، اما کاملا واضح است که ایران توانایی های هسته ای دارد و این زیرساخت ها هنوز هم بهتر از بین رفته است، حتی اگر می دانید زیرساخت ها هنوز وجود دارد. از من، دانش علمی را نمی توان از بین برد.
ما در تلاش هستیم تا عناصر یک توافق جدید را کنار هم قرار دهیم
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در پایان تصریح کرد: اگر ایران تصمیم به بازسازی ظرفیتهای غنیسازی اورانیوم یا سایر فعالیتهای هستهای خود داشته باشد، برای کشوری با عزم جدی مانند ایران غیرممکن نیست. یا حتی ممکن است ایران مسیری مشابه کره شمالی را میهن تجارت کند و بگوید ما دیگر کاری به NPT و آژانس نداریم. به همین دلیل، تلاش برای بازسازی اعتماد مهم است. خوشبختانه در ایالات متحده نیز این اراده را می بینم. ما از نزدیک با آقای ویتکاف و دیگران کار می کنیم تا عناصر یک توافق جدید را کنار هم بگذاریم و اوضاع را کمی تثبیت کنیم. این نقشی است که تاکنون داشته ایم و امیدوارم در آینده نیز بتوانیم آن را ادامه دهیم.
