بعدی- در روزهایی که خاورمیانه بار دیگر زیر سایه تنش و بی اعتمادی قرار گرفته است، ایران خود را در میانه میدان پیچیده اتهامات، مقاومت و دیپلماسی می بیند. از یک سو صدای اعتراض تهران به روایت های آژانس بین المللی انرژی اتمی بلند است و از سوی دیگر، دیپلمات های ایرانی همچنان در تلاش هستند تا شعله گفت وگو را هر چند ضعیف زنده نگه دارند.
بر اساس گزارش فردا، در پس این فراز و نشیب های سیاسی یک واقعیت انسانی نهفته است: تلاش برای حفظ عزت و امنیت در جهانی که بی ثباتی آن روز به روز در حال افزایش است. اکنون ایران در حالی که تحت فشار جنگ روانی و افزایش تحریمها قرار دارد، تلاش میکند بین دفاع از حق هستهای خود و باز نگه داشتن پنجره تعامل با جهان تعادلی شکننده برقرار کند. تلاشی که بیش از هرچیز روایت جایگاه ملتی است که همچنان به قدرت گفت و گو معتقد است.
تهران در برابر آژانس: جنجال بر سر روایت هسته ای ایران
در آخرین دور تنشهای لفظی تهران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز پنجشنبه به اظهارات رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی واکنش تندی نشان داد و گفت که گروسی «به خوبی از ماهیت صلحآمیز برنامه هستهای ایران آگاه است» و باید از «ادعاهای بیپایه» خودداری کند.
این اظهارات پس از آن مطرح شد که رافائل گروسی اعلام کرد که “جنبش در نزدیکی ذخایر اورانیوم غنی شده ایران مشاهده شده است”، اگرچه به گفته وی این “به معنای از سرگیری فعالیت غنی سازی نیست.” اما تهران این سخنان را تحریک آمیز و بخشی از «جنگ روانی غرب» علیه برنامه هسته ای خود تعبیر کرده است.
بقایی در بیانیه رسمی خود، گروسی را با سخنان قبلی خود متهم کرد که «زمینه را برای حمله هوایی اسرائیل و آمریکا به تأسیسات هسته ای ایران در ماه ژوئن آماده کرده است». به گفته وی، آژانس بینالمللی انرژی اتمی در قبال آن حملات سکوت کرده است و این سکوت به گفته مقامات ایرانی «تجاوز را مشروعیت بخشیده است». تهران بارها تاکید کرده است که حملات اسرائیل که تنها یک روز پس از رای شورای حکام به نقض تعهدات ایران بر اساس معاهده منع گسترش سلاح های هسته ای آغاز شد، نه تنها اقدامی غیرقانونی، بلکه تلاشی برای تخریب مسیر دیپلماسی بود.
تحلیلگران می گویند این تنش جدید بازتابی از وضعیت پیچیده تری است که پس از جنگ 12 روزه ایران و اسرائیل به وجود آمده است. در آن زمان، حملات هوایی به تأسیسات نطنز و فردو، تهران را مجبور کرد همکاری با آژانس را برای چند هفته متوقف کند. اکنون در حالی که مذاکرات غیرمستقیم بین ایران و آمریکا متوقف شده است، هرگونه اظهار نظر گروسی می تواند معادله شکننده دیپلماسی هسته ای را بیش از پیش بی ثبات کند.
عراقچی: دیپلماسی می تواند در آتش جنگ دوام بیاورد
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در میانه تنش های روزافزون ایران و غرب، بر نقش دیپلماسی به عنوان ابزار عقلانیت و مقاومت تاکید کرد و گفت و گو همچنان موثرترین راه برای دفاع از منافع ملی حتی در شرایط جنگی است. او هشدار داد که مذاکره نباید با «تسلیم شدن به زور» اشتباه گرفته شود.
عراقچی در گفت و گو با خبرنگار مهر با بیان اینکه بحران دائمی و بن بست مطلق وجود ندارد، گفت: پنجره دیپلماسی جمهوری اسلامی باز است و در سخت ترین روزها هم باز خواهد بود، وی با تاکید بر اینکه اصل سیاست خارجی ایران مبتنی بر اعتقاد به گفت وگو و منطق تعامل است؛ مفهومی که به گفته وی، در شرایطی که بسیاری از دیپلماسی ها ایران را یکسان می دانند، نشان می دهد: عقلانیت».
به گفته وزیر امور خارجه، ایران در تمام دوره های سیاسی خود ثابت کرده است که مذاکره را نشانه ضعف نمی داند، بلکه آن را مظهر خرد و عزت می داند. وی گفت: هرکس به دنبال گفت و گو است در واقع به دنبال صلح و عزت است. عراقچی سپس تاکید کرد که برافراشتن پرچم مذاکره با عزت و درایت یک راهبرد مشترک در همه دولتهای جمهوری اسلامی است و اتفاقات اخیر نشان داده است که دیپلماسی حتی زیر آتش جنگ نیز میتواند موثر باشد.
عراقچی در پایان تصریح کرد: ادامه گفت وگو زمانی معنا پیدا می کند که مبتنی بر برابری و احترام متقابل باشد. از دیدگاه او، موفقیت هر مذاکره زمانی تضمین می شود که هر دو طرف به اصل منافع مشترک پایبند باشند. پیامی که بسیاری از ناظران آن را تلاشی برای حفظ مسیر دیپلماسی در بحبوحه فشارها و بن بست کنونی تهران و واشنگتن تعبیر کرده اند.
دیپلماسی در بن بست: تهران و واشنگتن برای یک “رویداد استثنایی” امیدوار هستند
در حالی که چشم انداز مذاکرات هسته ای ایران و آمریکا تاریک تر از همیشه به نظر می رسد، منابع ایرانی می گویند که احتمال از سرگیری مذاکرات در این مقطع تقریباً از بین رفته است. به گفته این منابع، تنها یک «حادثه غیرمنتظره» یا تغییر اساسی در مواضع یکی از دو طرف می تواند راه دیپلماسی را بازگشایی کند.
به گزارش ارامنیوز، روند مذاکرات از خرداد ماه گذشته و همزمان با افزایش تنش ها و حملات اسرائیل علیه ایران متوقف شده است. از آن زمان تاکنون هیچ نشانه ای از از سرگیری قریب الوقوع مذاکرات وجود نداشته است. تهران همچنان بر آمادگی “مشروط” خود برای مذاکره تاکید می کند، اما آن را پیشنهادی “منطقی و متعادل” از سوی واشنگتن می داند. ایران میخواهد مذاکرات صرفاً بر موضوع هستهای متمرکز شود، در حالی که ایالات متحده این رویکرد را تلاشی برای اجتناب از برخورد با مسائل موشکی و منطقهای میداند. این شکاف اساسی، دیپلماسی را در حالت رکود کامل فرو برده است.
میانجیگری های عمان و قطر تاکنون نتوانسته دو طرف را به هم نزدیک کند. منابع ایرانی می گویند که خروج از این بن بست یا مستلزم یک تغییر سیاسی بزرگ در سطح بین المللی یا ورود یک میانجی قوی است که بتواند تهران را مجبور به انعطاف و گرفتن امتیاز از واشنگتن کند. در غیر این صورت احتمال دستیابی به توافق جدید «تقریباً صفر» ارزیابی می شود.
در این میان حشمت الله فلاحت پیشه، رئیس سابق کمیسیون امنیت ملی مجلس نیز هشدار داده است که ادامه وضعیت فعلی منجر به شکست قطعی مذاکرات غیرمستقیم خواهد شد. وی تاکید کرد که واشنگتن به دنبال مهار همه جانبه ایران از کنترل برنامه هستهای تا محدود کردن فعالیتهای دفاعی و منطقهای است و در عمل تلاش میکند حقوق هستهای ایران را حتی در چارچوب معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) انکار کند.
به گفته فلاحت پیشه، اگرچه راه بازگشت به میز مذاکره دشوار است، اما در صورت شکل گیری ابتکارات جدید از سوی میانجی ها، همچنان می توان بارقه امیدی را برای حل بحران شاهد بود. او به این نتیجه رسیده است که دستیابی به یک توافق واقعی تنها در سایه انعطاف پذیری متقابل امکان پذیر خواهد بود. به خصوص اگر واشنگتن کمی از مواضع سختگیرانه خود عقب نشینی کند. در نهایت، تحلیلگران بر این باورند که وضعیت کنونی بیش از هر چیز بازتابی از بن بست ساختاری در روابط تهران و واشنگتن است. بنبستی که بدون یک دگرگونی بزرگ یا سازش پرهزینه، هیچ چشمانداز روشنی برای خروج از آن ندارد.
