معافیت ۶ ماهه چابهار؛ پیروزی دیپلماتیک هند یا مانور راهبردی واشنگتن؟

آمریکا معافیت ۶ ماهه تحریم‌ها برای عملیات هند در بندر چابهار ایران را تمدید کرد.

به گزارش همشهری آنلاین به نقل از اکونومیک تایمز، این اقدام که در ظاهر رویه ای است، نشان از اولویت های واشنگتن در مذاکرات تجاری با هند دارد.

این گسترش از برنامه های ارتباطی منطقه ای هند، به ویژه دسترسی به افغانستان و آسیای مرکزی پشتیبانی می کند و نشان دهنده تمایل واشنگتن برای انطباق با منافع ژئوپلیتیک دهلی نو است.

وزارت امور خارجه هند روز پنجشنبه از تمدید معافیت ۶ ماهه تحریم‌های آمریکا برای ادامه فعالیت‌های هند در بندر چابهار ایران (واقع در خلیج عمان) خبر داد. این تصمیم به عنوان تسکین دهلی نو است زیرا از دستور کار تجارت و ارتباطات منطقه ای هند حمایت می کند.

زمان بندی قابل توجه: تمدید زمانی صورت می گیرد که هند و ایالات متحده وارد مراحل نهایی مذاکرات برای یک توافق تجاری بلند مدت می شوند. توافقی که می تواند چشم انداز تعرفه بین 2 کشور دموکراسی بزرگ جهان را تغییر دهد.

یک سیگنال دیپلماتیک آرام اما معنادار: منابع اقتصادی به تایمز گفتند: معافیت قبلی در اوایل این هفته منقضی شد، اما هند موفق شد واشنگتن را متقاعد کند که بندر چابهار نقشی حیاتی در دستور کار اتصال منطقه ای هند، به ویژه به عنوان دروازه ای به افغانستان و آسیای مرکزی ایفا می کند. این بندر نه تنها یک بندر لجستیکی است، بلکه نمادی از استقلال استراتژیک هند است. راهی برای دسترسی به همسایگان محصور در خشکی و بازارهای آسیای مرکزی بدون عبور از پاکستان.

تمدید این معافیت در واقع به رسمیت شناختن محاسبات ژئوپلیتیکی هند توسط ایالات متحده است. این تصمیم نه تنها تداوم یک پروژه زیرساختی کلیدی را تضمین می کند، بلکه پیام دیپلماتیک ظریفی را نیز ارسال می کند: واشنگتن آماده است برای حفظ شتاب در روابط گسترده تر با دهلی نو امتیاز کسب کند. زمان این ژست حسن نیت همزمان با مذاکرات تعرفه ای را نمی توان نادیده گرفت.

دروازه طلایی هند

بندر چابهار که در دهانه خلیج عمان قرار دارد، از دهه 1970 به عنوان “دروازه طلایی” آسیای مرکزی نامیده می شود. اهمیت استراتژیک آن برای تهران در جنگ ایران و عراق آشکار شد.

برای هند، پیگیری این بندر چندین دهه است که ادامه دارد. در جریان سفر آتال بیهاری واجپایی (نخست وزیر وقت) به ایران در سال 2001.2، توافقنامه کلیدی برای توسعه آن امضا شد. اما زمانی که جورج بوش در سال 2002 از ایران به عنوان بخشی از «محور شرارت» نام برد، این پروژه متوقف شد.

دهلی نو تحت رهبری نارندرا مودی این پروژه را در سال 2014 احیا کرد. در ماه مه 2024، هند و ایران قراردادی 10 ساله امضا کردند که بر اساس آن شرکت دولتی بندرگاه های هند (IPGL) مسئولیت تجهیز و بهره برداری از بندر را بر عهده گرفت.

چابهار بیش از یک دسترسی تجاری برای هند است. یک پایگاه ژئوپلیتیکی علیه بندر گوادر پاکستان و ابتکار کمربند و جاده چین.

یک قدم کوچک، یک پیام بزرگ

معافیت قبلی قرار بود در 28 اکتبر (پس از تمدید در 29 سپتامبر) منقضی شود. تمدید جدید پس از آن صورت گرفت که هند استدلال کرد که هرگونه اختلال در بندر پروژه های ارتباطی منطقه ای و تجارت با افغانستان را مختل می کند.

اهمیت چابهار فراتر از کمک های بشردوستانه است. این بندر یک گره کلیدی در کریدور حمل و نقل بین المللی شمال به جنوب (INSTC) است که هند را از طریق ایران به آسیای مرکزی، روسیه و حتی اروپا متصل می کند.

برنامه هایی برای ادغام عمیق تر آن با شبکه های حمل و نقل آسیای مرکزی در حال انجام است.

ازبکستان، یک شریک کلیدی آسیای مرکزی، با سیاست چند قطبی خود به دنبال کاهش وابستگی به طرح کمربند و جاده چین است و چابهار را به عنوان یک مسیر جایگزین حیاتی می بیند. روسیه همچنین علاقه خود را به چابهار به عنوان یک مسیر تجاری به هند از طریق قزاقستان و ازبکستان نشان داده است. ظهور این بندر به عنوان یک هاب ترانزیتی اوراسیا به آن وزن استراتژیکی بخشیده است که حتی واشنگتن نیز با وجود تحریم های گسترده علیه اقتصاد ایران نمی تواند از آن چشم پوشی کند.

این معافیت جدید فرصتی حیاتی برای هند فراهم می کند. چابهار چیزی فراتر از یک پروژه زیرساختی است. سپر ژئوپلیتیکی در برابر گسترش نفوذ چین از طریق گوادر. از دست دادن آن نه تنها مسیرهای تجاری هند را تضعیف می کند، بلکه زمینه را برای پکن در دریای عرب و آسیای مرکزی باز می کند.

پیشنهاد تجاری ترامپ

ترامپ در ناهار اجلاس سران APEC (همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه) در گوانگژو، کره جنوبی، گفت: من خیلی زود با هند یک قرارداد تجاری خواهم داشت و افزود: من برای نخست وزیر مودی احترام زیادی قائل هستم.

این سخنان امیدی برای صادرکنندگان هندی تحت فشار تعرفه های سنگین آمریکا بود. این تعرفه ها بر صنایعی مانند نساجی، جواهرات، چرم و کالاهای مهندسی ضربه زده است. بر اساس گزارش ها، واشنگتن ممکن است در ازای امتیازات کشاورزی، تعرفه ها را به 15 تا 16 درصد کاهش دهد.

چنین اقدامی می تواند تنش های تجاری را کاهش دهد و راه های جدیدی را برای کالاهای هندی در بازار آمریکا باز کند. برای هند، که در تلاش برای تقویت پایگاه تولیدی خود و جذب سرمایه جهانی است، یک رژیم تجاری دوستانه با ایالات متحده می تواند صنایع دارویی، فناوری اطلاعات، پوشاک و کالاهای مصرفی آن را احیا کند و موقعیت دهلی نو را به عنوان یک شریک اقتصادی قابل اعتماد در آسیا تقویت کند.

میز مذاکره

مذاکرات تجاری بیشتر شبیه اهرم است. هند تولید اتانول را با ذرت افزایش داده است، اما قوانین سختگیرانه ای دارد: اتانول از غلات وارداتی یا محصولات اصلاح شده ژنتیکی ممنوع است. این برای آمریکا مشکل ساز است، جایی که تقریبا تمام ذرت آن از نظر ژنتیکی اصلاح شده است. واشنگتن پیشنهاد می کند ذرت ما را بخرید، اما فقط برای ترکیب اتانول، نه زنجیره غذایی.

پشت این پیشنهاد انبارهایی پر از ذرت و سویا آمریکایی است که پس از جنگ تعرفه ای با چین بدون مشتری مانده است. واشنگتن هند را به عنوان یک بازار بالقوه با تقاضای فزاینده انرژی و جمعیت زیاد دام می بیند.

اما هند محتاط است. هجوم غلات ارزان آمریکایی به میلیون‌ها کشاورز کوچک که با حاشیه سود کم دست و پنجه نرم می‌کنند ضربه می‌زند. تولیدکنندگان داخلی هشدار داده اند که واردات سویا و ذرت باعث اشباع بازار و کاهش قیمت ها می شود. تولیدکنندگان اتانول نیز می گویند که ظرفیت تولید بیش از تقاضا است.

سیاست نیز دخیل است: ایالت بیهار، یکی از بزرگترین تولیدکنندگان ذرت هند، در آستانه انتخابات است. ورود ذرت آمریکایی قبل از انتخابات می تواند خشم عمومی را برانگیزد.

با این حال، مذاکره کنندگان یک بازی طولانی مدت دارند. شاید یک معافیت محدود برای مقادیر کمی ذرت یا دانه سویا برای اتانول یک برد برای هر دو طرف باشد.

جایشانکار وزیر امور خارجه با تاکید بر اینکه هند در اصول اساسی شکست نخواهد خورد، تاکید کرد: هر اتفاقی بیفتد، هند و آمریکا باید به تفاهم تجاری برسند، اما تفاهمی که خطوط قرمز ما را رعایت کند. این خطوط در کشاورزی و لبنیات هستند. بخش های مربوط به معیشت و سنت های فرهنگی- مذهبی. مودی بارها گفته است که کشاورزان “به هر قیمتی” مورد حمایت قرار خواهند گرفت.

هند همچنین خواهان بندهایی برای جلوگیری از تعرفه های جدید پس از توافق یا جبران خسارت است. درخواستی منطقی با توجه به سابقه ترامپ در استفاده از تعرفه حتی علیه متحدان.

بازی بزرگتر

تمدید چابهار باید به عنوان یک ژست دیپلماتیک تلقی شود: واشنگتن آماده است تا زمانی که منافع اقتصادی و ژئوپلیتیکی بزرگتر در خطر است، سیاست خود را برای منافع استراتژیک هند تغییر دهد.

برای هند، این تداوم برای اهداف بلندمدت منطقه ای آن حیاتی است. چابهار تنها پروژه بزرگ هند در ایران و پل اقتصادی و نمادین آسیای مرکزی است.

عملیات بدون تحریم هند را بین تهران و واشنگتن متعادل می کند و به هند در کوتاه مدت فرصت می دهد تا بندر را توسعه دهد، با کریدور حمل و نقل بین المللی شمال-جنوب (INSTC) ادغام شود و روابط با افغانستان، ازبکستان و روسیه را تقویت کند. در بلندمدت، موقعیت هند به عنوان یک بازیگر کلیدی در اتصال اوراسیا را تثبیت خواهد کرد. موضعی که نه واشنگتن و نه پکن نمی توانند آن را نادیده بگیرند.

این معافیت نشان می دهد که ایالات متحده در حال نرم کردن لبه سیاست های تند خود در قبال هند قبل از اعلام توافق تجاری است. چابهار تصمیمی منفرد نیست. بخشی از بازنگری سیاست آمریکا که هند را نه به عنوان یک شریک تجاری، بلکه به عنوان یک ستون استراتژیک در نظم جهانی می بیند.