بعدی- ویویان نریم، خبرنگار ارشد کشورهای عربی خلیج فارس در نیویورک تایمز
به گزارش به گزارش میهن تجارت به نقل از نیویورک تایمز، دونالد ترامپ با تکیه بر موفقیت خود در میانجیگری برای آتش بس در غزه، اعلام کرده است که به زودی می تواند به دستاورد بزرگ دیگری در حوزه سیاست خارجی دست یابد و آن متقاعد کردن عربستان سعودی برای به رسمیت شناختن رسمی اسرائیل تا قبل از پایان سال جاری است. اما به نظر می رسد او در این راه با ناامیدی روبرو شود، زیرا ولیعهد عربستان سعودی اهداف فوری تری را پیش از اولین سفر خود به ایالات متحده در هفت سال گذشته دنبال می کند.
جاه طلبی های جدید در ریاض؛ محمد بن سلمان به دنبال سپر دفاعی و فناوری هسته ای آمریکا است
به گفته تحلیلگران، محمد بن سلمان، حاکم واقعی عربستان سعودی، عادی سازی روابط با اسرائیل را یک هدف بلندمدت می داند که ممکن است دستیابی به آن سال ها طول بکشد. در دستور کار سفر رسمی وی که قرار است در اواسط آبان ماه انجام شود، امضای توافقنامه دفاعی بین عربستان و آمریکا از جایگاه ویژه ای برخوردار است. به گفته یک مقام آمریکایی و یک فرد مطلع از جزئیات این سفر، توافق در این دیدار نهایی خواهد شد. این منابع گفتند که این توافق بسیار شبیه به توافقنامه امنیتی اخیر واشنگتن و قطر خواهد بود.
به گفته همین منابع، عربستان سعودی نیز برای تقویت نیروی هوایی خود در صدد خرید جنگنده های رادارگریز پیشرفته اف-35 از آمریکا است. علاوه بر این، ریاض امیدوار است مذاکرات در مورد دسترسی به فناوری آمریکایی برای توسعه برنامه هسته ای غیرنظامی خود را پیش ببرد. حصول توافق هسته ای و پیمان دفاعی، حتی اگر یک معاهده رسمی نباشد و نیاز به تایید کنگره داشته باشد، دستاورد مهمی برای محمد بن سلمان و نماد تثبیت جایگاه وی در عرصه بین المللی است.
“گامی واقعی به سوی دولت فلسطین”؛ شرط عربستان برای صلح با اسرائیل
دولت بایدن در حال مذاکره با ریاض بر روی هر دو محور مورد نظر عربستان یعنی پیمان دفاعی و همکاری غیرنظامی هسته ای بود، اما یک شرط روشن گذاشته بود: عادی سازی روابط عربستان با اسرائیل. این مذاکرات اما با آغاز جنگ غزه و فوران خشم عمومی علیه اسرائیل در سراسر خاورمیانه متوقف شد.
با این حال، این وقفه ظاهری مانع از تلاش های دونالد ترامپ نشد. او در مصاحبه ای با مجله تایم در 15 اکتبر اعلام کرد که به توافقی که بر اساس آن عربستان سعودی روابط رسمی با اسرائیل برقرار می کند، “بسیار نزدیک” است و پیش بینی کرد که این امر تا پایان سال محقق خواهد شد. ترامپ در مصاحبه دیگری با فاکس بیزینس گفت: «آنها نمی توانستند در طول جنگ این کار را انجام دهند.
با این حال، کارشناسان سعودی دیدگاهی کاملا متفاوت دارند. علی شهابی، تحلیلگر نزدیک به حلقه تصمیم گیری در ریاض، معتقد است که برقراری روابط رسمی بین دو کشور تا پایان سال «تقریباً غیرممکن» است، «مگر اینکه تغییری معجزه آسا در اسرائیل رخ دهد». به گفته شهابی، محمد بن سلمان، ولیعهد 40 ساله عربستان، عادی سازی روابط را به شرطی امکان پذیر می داند که اسرائیل «گامی بزرگ و غیرقابل بازگشت در جهت تشکیل کشور فلسطینی» بردارد. وی تاکید کرد: توافق عربستان و اسرائیل تنها ابزار فشار موثر باقی مانده برای کشورهای عربی است که به نمایندگی از فلسطینی ها اقدام کنند. پادشاهی می خواهد از این برگ برنده برای حل و فصل این موضوع یک بار برای همیشه و به نفع ثبات منطقه استفاده کند.»
در شرایط کنونی، تحقق چنین تحولی بسیار بعید به نظر می رسد; زیرا بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل و سیاستمداران تندرو حاضر در ائتلاف وی آشکارا اعلام کرده اند که از ایجاد کشور فلسطین حمایت نخواهند کرد. علاوه بر این، بسیاری از اسرائیلی هایی که از حمله 7 اکتبر 2023 به رهبری حماس به شدت آسیب دیده اند، با این موضع موافق هستند. برای آنها برقراری رابطه با عربستان سعودی چندان مهم نیست، در حالی که جلوگیری از تشکیل کشور فلسطین اولویت مطلق آنهاست.
بدر السیف، استادیار تاریخ در دانشگاه کویت، با نگاهی انتقادی می گوید که وقتی ترامپ از تغییر قریب الوقوع در روابط عربستان و اسرائیل صحبت می کند، یادآور مربیان انگیزشی است که سعی می کنند رویاها را “تجسم” و به واقعیت تبدیل کنند. وی تاکید می کند که تنها زمانی می توان به چنین تغییری امیدوار بود که ریشه های اصلی مناقشه اسرائیل و فلسطین به طور واقعی مورد توجه قرار گیرد و به آن پرداخته شود.
بازگشت ولیعهد به صحنه واشنگتن؛ از سایه خاشقجی تا رویای یک معاهده جدید با آمریکا
بخشی از بن بست فعلی به افکار عمومی در عربستان سعودی بازمی گردد. بر اساس نظرسنجی انجام شده در اواخر سال 2023، شهروندان سعودی به شدت با برقراری روابط با اسرائیل مخالف هستند. اگرچه در زمان محمد بن سلمان نظام سیاسی اقتدارگراتر شده است، اما تحلیلگران می گویند که ولیعهد همچنان باید در تصمیم گیری های حساس واکنش جامعه را در نظر بگیرد.
برای بن سلمان، سفر دولتی آتی به ایالات متحده یک رویداد سرنوشت ساز است. آخرین حضور او در آمریکا به سال 2018 برمی گردد. سفری پر زرق و برق و سه هفته ای که در آن با دونالد ترامپ و بسیاری از غول های اقتصادی و رسانه ای دیدار کرد. در آن زمان، پیام او روشن بود: عربستان سعودی جدید در جهت تنوع اقتصادی و اصلاحات اجتماعی از جمله گسترش حقوق زنان گام برمی دارد.
اما چند ماه بعد، قتل وحشتناک جمال خاشقجی، روزنامه نگار تبعیدی و ستون نویس واشنگتن پست، در کنسولگری عربستان در استانبول همه چیز را تغییر داد. تحقیقات سیا نشان داد که ولیعهد دستور این قتل را صادر کرده است. پس از آن موجی از محکومیت جهانی به راه افتاد و بسیاری از رهبران سیاسی و اقتصادی جهان که تا آن زمان از او استقبال کرده بودند، از او فاصله گرفتند.
محمد بن سلمان هرگونه دخالت شخصی در قتل را رد کرد، اما مسئولیت نمادین را به عنوان حاکم واقعی کشور پذیرفت. اما این انزوای دیپلماتیک زیاد دوام نیاورد. چند ماه بعد، مدیران ارشد بانک های آمریکایی دوباره به ریاض بازگشتند. در سال 2022، رئیس جمهور جو بایدن نیز به عربستان سعودی سفر کرد و در یک دیدار جنجالی از ولیعهد استقبال کرد.
از آن زمان، محمد بن سلمان به آمریکا سفر نکرده است. اما حامیان او می گویند که سفر برنامه ریزی شده فعلی پایان فصل گذشته پر تنش خواهد بود. آنها معتقدند که او اکنون به چهره ای تعیین کننده در سیاست جهانی تبدیل شده است که نمی توان آن را نادیده گرفت. در ماه مه، دونالد ترامپ در دومین دوره ریاست جمهوری خود، عربستان را به عنوان اولین مقصد اصلی سفرهای خارجی خود اعلام کرد و با تمجید از اصلاحات بن سلمان در جمعی از مقامات و بازرگانان سعودی، گفت: “ابر قدرت جهان دیگر به شما موعظه نمی کند که چگونه زندگی کنید.”
هفته گذشته اجلاس سالانه سرمایه گذاری عربستان سعودی در ریاض با حضور هزاران بانکدار، مقامات دولتی و کارآفرینان صحنه چشم انداز اقتصادی ولیعهد بود. در این نشست بیش از دوازده میزگرد به موضوع هوش مصنوعی اختصاص یافت و مقامات سعودی در مورد کلان پروژه ها و استراتژی جدید صندوق ثروت ملی صحبت کردند.
اما هیچ اشاره ای به بازسازی غزه نشد. موضوعی که ترامپ امیدوار است عربستان و دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس را متقاعد به رهبری کند. تنها اشاره غیرمستقیم به موضوع عادی سازی روابط با اسرائیل از دینا پاول، معاون سابق مشاور امنیت ملی در دولت ترامپ بود که «پیمان های ابراهیم» را تحسین کرد. توافقی که باعث شد امارات و بحرین در سال 2020 روابط رسمی با اسرائیل برقرار کنند.
ترامپ همچنان رویای پیوستن عربستان به این توافقات را در سر می پروراند. اما به گفته یاسمین فاروق، مدیر پروژه خلیج فارس در اندیشکده «گروه بین المللی بحران»، عربستان سعودی بارها تاکید کرده است که چنین توافقی تنها در صورتی امکان پذیر خواهد بود که تشکیل کشور فلسطین بخشی از آن باشد. با این حال فاروق تاکید می کند که این موضع به معنای بسته شدن کامل درهای عادی سازی نیست. تا زمانی که کشورهای خلیج فارس بتوانند موقعیت خود را در واشنگتن از طریق روابط با اسرائیل تقویت کنند، «مساله عادی سازی روی میز باقی خواهد ماند».
