بعدی- جعفر قلیخان اسعد بختیاری معروف به سردار بهادر و سپس سردار اسعد بختیارییکی از چهره های برجسته تاریخ معاصر ایران، در 26 آبان 1312 رضاشاه به دستور مستقیم دستگاه امنیتی بابل دستگیر و به زندان قصر تهران منتقل شد. اقدامی که بسیاری از مورخان آن را یکی از مهم ترین مصادیق طرد سیاسی در دوران رضاشاه تحلیل می کنند.
دستگیری ناگهانی
به گزارش فردا؛ بر اساس روایت بلوشر، سفیر وقت آلمان در ایرانکه در کتاب «سفر بلوشر» منتشر شد، سردار اسعد برای شرکت در مسابقه اسب دوانی ترکمن صحرا به همراه رضاشاه به شمال رفته بود و روابطش با شاه بسیار خوب به نظر می رسید. بلاشر می نویسد:
“پادشاه او را شبانه به ورق بازی دعوت کرد و حتی در پایان مسابقات دو سر اسب به او هدیه داد. اما تنها یک روز بعد ماموران امنیتی او را از چادرش بیرون کشیدند و دستگیر کردند… و از همان لحظه نامش از محافل رسمی حذف شد.”
سردار اسعد بلافاصله به زندان قصر منتقل شد. جایی که سرنوشت بسیاری از مردان خشمگین دوران پهلوی اول رقم خورد.
از فاتح تهران تا وزیر جنگ
جعفر قلی خان بختیاری در سال 1258 به دنیا آمد، کودک است علیقلی خان سردار اسعد بختیاریوی از سران معروف ایل بختیاری بود. نقش او در وقایع سیاسی ایران، به ویژه در دوران انقلاب مشروطه، برجسته است:
-
در سال 1288 در رأس قوای بختیاری و از آنجا وارد تهران شد فاتحان تهران نام مستعار
-
از اعضای دادگاه صادرکننده حکم اعدام شیخ فضل الله نوری بود
-
در واقعه «پارک اتابک» نیروهای ستارخان و باقرخان را به همراه یپرم خان خلع سلاح کرد.
-
پس از مرگ پدر، نام مستعار سردار اسعد به ارث رسیده است
-
در دوره نخست وزیری سردارسپه به وزارت پست و سپس در دولت مخبرالسلطنه. وزارت جنگ رسید
-
از نزدیکترین دوستان و حامیان عبدالحسین تیمورتاشوزیر مقتدر دربار رضاشاه به شمار می رفت.
ارتباط نزدیک سردار اسعد با تیمورتاش که خود نیز اندکی پیش از آن خشمگین و زندانی شده بود را یکی از دلایل افزایش حساسیت رضاشاه نسبت به وی می دانند.
دلایل عصبانیت رضاشاه و برکناری سردار اسعد
مخبرالسلطنه هدایت در «خاطرات و خطرات» نقل می کند که رضاشاه پس از دستگیری سردار اسعد گفت:
محمدحسن میرزا (آخرین ولیعهد قاجار) را می خواهند بیاورند… هوس از این بزرگتر نمی شود!
به گفته منابع مختلف، عوامل متعددی در خشم سردار اسعد مؤثر بوده است:
-
رابطه او با تیمورتاش و شفاعت برای نجات او
-
گزارش هایی از ورود مخفیانه اسلحه به بختیاری ها
-
ظن رضاشاه به احتمال تلاش برای جان او به تحریک سردار اسعد
-
میل رضاشاه به تضعیف قدرت ایلات و حذف چهره های قدرتمند محلی
در پی این اتهامات نه تنها سردار اسعد دستگیر شد، بلکه برادرش محمدتقی خان وی همچنین از مصونیت نماینده مجلس سلب و روانه زندان شد. گروه دیگری از بختیاری ها نیز اعدام شدند.
مرگی که هرگز روشن نشد
بر اساس این گزارش دکتر جلال عبده، دادستان بعد از شهریور 1320سردار اسعد در زندان قصر با تزریق سم توسط پزشک احمدی کشته شد؛ همان پزشکی که نامش در بسیاری از مرگ های مشکوک شخصیت های سیاسی در دوره رضاشاه به چشم می خورد.
در گزارش رسمی زندان آمده است:
جعفرقلی خان سردار اسعد دو هفته پیش دچار سکته قلبی شد و در شب اول فروردین 1313 درگذشت».
اما چندین روایت تاریخی، از جمله بازجوییها و پروندههای بعدی، حکایت از مرگ او دارد قتل سیاسی و سکته قلبی تنها پوششی است برای حذف یکی از قدرتمندترین چهره های بختیاری و یکی از تاثیرگذاران دوران مشروطه.
