پشت پای نفتی هند به ایران/ قرارداد بزرگ آمریکا و دهلی بسته شد

بازار نفت هند به عنوان سومین واردکننده بزرگ نفت در جهان و چهارمین اقتصاد بزرگ جهان، به نفع ایالات متحده تبدیل شد.

به گزارش مشرق، این موضوع در حالی رخ می دهد که پس از جنگ روسیه و اوکراین، روسیه توانست به بزرگترین صادرکننده نفت در بازار هند تبدیل شود و بیش از یک سوم نفت این کشور را تامین کند، تا جایی که اروپایی ها هند را تامین کننده منابع مالی جنگ اوکراین توصیف کردند، اما شکست مذاکرات صلح روسیه و اوکراین باعث شد دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، وارد جنگ طولانی مدت تعرفه ها شود و سخت گیری های خود را در این جنگ افزایش دهد.

برخی تحلیلگران مدعی شدند که جنگ تعرفه ای بین هند و آمریکا اشتباه ترامپ است و این کشور را به دامان روسیه و چین خواهد برد. پس از آنکه هند در شهریور ماه امسال برای نخستین بار طی هفت سال گذشته واردات نفت ایران را از سر گرفت، این تحلیل ها دامن زد، اما اکنون به نظر می رسد ورق برگشته و هند نه تنها واردات نفت خود از روسیه را به شدت کاهش داده، بلکه قرارداد بزرگی برای واردات گاز مایع با آمریکا امضا کرده است.

هند روسیه را دفع کرد

هند پس از چین و آمریکا سومین واردکننده بزرگ نفت در جهان است و نزدیک به 85 درصد نفت مورد نیاز خود را از طریق واردات تامین می کند. واردات روزانه نفت هند حدود 4.8 میلیون بشکه در روز است که بیش از یک سوم این نیاز را از طریق واردات نفت روسیه تامین می کند. پس از روسیه، عراق، عربستان سعودی و امارات بزرگترین صادرکنندگان نفت به هند هستند.

تهاجم روسیه به بازار نفت هند پس از جنگ روسیه و اوکراین اتفاق افتاد تا جایی که بسیاری از تحلیلگران بین المللی نوشتند که هند و چین در جنگ روسیه و اوکراین پیروز شدند و توانستند بیشترین بهره را از نفت تحریم شده و تخفیف خورده روسیه ببرند. حتی برخی رسانه ها نوشتند که هند و چین با خرید انبوه نفت روسیه منابع مالی جنگ اوکراین را تامین می کنند و البته تهدیدهای تحریمی آمریکا علیه این دو کشور چندان کمک کننده نبود و هند واردات نفت خود از روسیه را به 1.7 میلیون بشکه در روز رساند.

با روی کار آمدن دولت دوم دونالد ترامپ و تلاش نافرجام او برای پایان دادن به جنگ روسیه و اوکراین، آمریکا با جدیت بیشتری وارد مناقشه نفتی شد.

در سپتامبر سال جاری، دونالد ترامپ برای اجرای تهدید خود مبنی بر مجازات یکی از بزرگترین اقتصادهای جهان به دلیل خرید نفت ارزان از روسیه، تعرفه 50 درصدی بر اکثر کالاهای وارداتی از هند وضع کرد. به گزارش گاردین، پیش از این تعرفه 25 درصدی آمریکا برای کالاهای هندی اجرا می شد، اما ترامپ با اشاره به خرید نفت دهلی نو از مسکو، اعلام کرد که نرخ این تعرفه ها را دو برابر خواهد کرد.

در سال 2025 هند با پشت سر گذاشتن ژاپن به چهارمین اقتصاد بزرگ جهان تبدیل شد و با پشت سر گذاشتن اقتصاد آلمان که به مرد بیمار اروپا معروف است، در واقع بزرگترین اقتصاد اروپا را پشت سر گذاشته و به سومین اقتصاد بزرگ جهان تبدیل خواهد شد. هند توانسته است طی یک دهه در زمان نخست وزیری مودی، فقر مطلق را به میزان قابل توجهی کاهش دهد و اصلاحات اقتصادی بزرگی را اجرا کند، اما با از سرگیری جنگ تعرفه ها، هند نگران کاهش رشد اقتصادی خود است. این اتفاق در حالی رخ داد که برخی از تحلیلگران مدعی بودند که جنگ تعرفه ای ترامپ با هند اشتباه بوده و این متحد استراتژیک آمریکا در حال فشار آوردن به آغوش روسیه و چین است. غیبت مودی در برخی رویدادهایی که ترامپ در آن حضور داشت.

نفت ایران و ونزوئلا، گزینه های شکست خورده بازار هند

جدای از این، گسترش تعاملات و گفت‌وگوهای هند و چین این گمانه‌زنی‌ها را تقویت کرد و در پاییز امسال خبر رسید که هند واردات نفت ایران را از سر گرفته است. این کشور که از سال ۲۰۱۸ به دلیل تحریم ها واردات نفت از ایران را متوقف کرده بود، دوباره مشتری نفت ایران شد. به گزارش اکو ایران، آمارهای وزارت بازرگانی و صنعت هند نشان می دهد که این کشور در ماه ژوئن یک محموله نفت خام به ارزش ۱۱۱ میلیون دلار از ایران وارد کرده است.

این در حالی است که هند پس از خروج آمریکا از برجام در سال 2018 و با پذیرش فشار واشنگتن واردات نفت خام از ایران را متوقف کرد. هند علاوه بر نفت خام، از ابتدای سال جاری تا پایان تیرماه ۹۴ میلیون دلار نیز فرآورده های نفتی از ایران وارد کرده است. بر این اساس مجموع صادرات نفت و فرآورده های نفتی ایران به هند در هفت ماهه نخست سال 2025 بالغ بر 205 میلیون دلار بوده که 54 درصد از کل صادرات ایران به این کشور را تشکیل می دهد.

در این زمینه برخی رسانه ها نیز از تمایل دهلی نو برای از سرگیری واردات نفت از ایران و ونزوئلا خبر دادند. به گفته این منابع، مقامات هندی از آمریکا خواسته اند در ازای کاهش یا توقف واردات نفت روسیه، نفت ایران و ونزوئلا را وارد کند. هند بار دیگر به دولت ترامپ اطلاع داده است که کاهش واردات نفت روسیه، آمریکا را ملزم می کند که شیرهای نفت ایران یا ونزوئلا را باز کند.

با این حال، چین یک رقیب دیرینه برای هند بوده است و کنار آمدن با آن چندان آسان به نظر نمی رسید و ونزوئلا در تنش با ایالات متحده گرفتار شده است. جدای از این، اقتصاد تک محصولی روسیه برای هند چندان جذاب نیست و این کشور پس از مدت کوتاهی درگیری، ترجیح داد به آغوش متحد استراتژیک خود یعنی آمریکا بازگردد.

با از سرگیری جنگ تعرفه ها، هند واردات نفت خود از روسیه را 400 هزار بشکه کاهش داد که حدود یک چهارم است. اکنون در همین زمینه، بلومبرگ نوشته است که هند خرید نفت از روسیه را برای تحویل در ماه دسامبر (اواخر نوامبر و اوایل ژانویه) کاهش داده و پنج پالایشگاه بزرگ هند هیچ سفارشی برای خرید نفت از روسیه برای ماه آینده ثبت نکرده اند.

این رویدادها پس از آن اتفاق افتاد که ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، تعرفه واردات محصولات هندی را در ماه اوت دو برابر کرد و سپس دو شرکت بزرگ نفتی روسیه (لوک اویل و روسنفت) را در ماه گذشته تحریم کرد، هند – سومین واردکننده بزرگ نفت در جهان – سیاست خرید نفت خود را تغییر داد.

ترامپ همچنین اعلام کرد که دو کشور «بسیار نزدیک» به توافق هستند. توافقی که بر اساس آن هند متعهد می شود نفت خام بیشتری از آمریکا خریداری کند.

تنها دو شرکت پالایشی، یعنی شرکت نفت هند و شرکت انرژی نایارا، نفت روسیه را برای ماه دسامبر خریداری کرده اند. شرکت نفت هند محموله های خود را از فروشندگان غیر تحریمی تامین کرده است، اما نایارا انرژی که بخشی از آن متعلق به روس نفت است، همچنان به نفت روسیه وابسته است.

در بازار نقدی، معامله‌گران محموله‌های نفت روسیه را که از فروشندگان غیرتحریمی تضمین شده است، با تخفیف سه تا چهار دلار در هر بشکه عرضه می‌کنند. با این حال، خریداران هندی به دلیل فرآیند طولانی و پیچیده تأیید صحت معاملات و حصول اطمینان از اینکه نهادهای تحریم شده در زنجیره تأمین دخالت ندارند، نسبت به خرید این روغن محتاط هستند.

در همین راستا پالایشگاه های هندی برای جبران کاهش محموله های روسیه با تامین کنندگان سنتی خلیج فارس تماس گرفته اند. آنها همچنین در حاشیه کنفرانس صنعتی در ابوظبی با مدیران آرامکوی عربستان سعودی و شرکت ملی نفت ابوظبی دیدار کردند و از آنها تضمین گرفتند که خلاء روسیه در زنجیره تامین هند را پر خواهند کرد.

معامله بزرگ بین آمریکا و هند

اما حالا خبر می رسد که هند و آمریکا قرارداد بزرگ دیگری منعقد کرده اند. بر این اساس اویل پرایس گزارش داده است که هند با امضای اولین قرارداد بلندمدت LPG با آمریکا، مسیر جدیدی را در تامین انرژی خود باز کرده و با این اقدام، راهبرد کاهش وابستگی به خاورمیانه را اجرایی کرده است.

بر اساس این گزارش، پالایشگاه های دولتی هند اولین قرارداد بلندمدت خود را برای واردات گاز طبیعی مایع از آمریکا نهایی کردند و به شرکت هایی از جمله شورون مناقصه دادند. تحویل محموله ها از سال آینده آغاز می شود و این اقدام یک فاصله ژئوپلیتیکی و تجاری از خاورمیانه و گامی در جهت جلب رضایت واشنگتن محسوب می شود.

این قرارداد شامل حدود دو میلیون تن گاز مایع معادل تقریباً 48 محموله بزرگ است که به طور مشترک توسط شرکت نفت هند و شرکت های نفت هند و بهارات خریداری شده است. این اولین همکاری بلندمدت این سه پالایشگاه برای تامین گاز مایع از آمریکاست. سوختی که هنوز در هند یارانه محسوب می شود. جزئیات قیمت منتشر نشده است، اما قراردادها به تامین کنندگان اجازه می دهد تا یک چهارم محموله ها را از خارج از ایالات متحده تامین کنند. امکانی که برای مدیریت لجستیک و نوسانات قیمت در نظر گرفته می شود.

هند در حال حاضر 65 درصد از مصرف گاز طبیعی مایع خود را که معادل حدود 31 میلیون تن در سال است، از طریق واردات تامین می کند که تقریباً تمام آن از کشورهای خاورمیانه از جمله عربستان سعودی، کویت، امارات متحده عربی و قطر تامین می شود. چرخش دهلی نو به سمت واشنگتن نشان دهنده تنوع منابع انرژی و دیپلماسی تجاری این کشور است. تعرفه 50 درصدی آمریکا به نقطه دردناکی برای نخست وزیر هند تبدیل شده است و خرید بیشتر انرژی آمریکا تلاشی برای تعدیل این فشار است.

این تغییر رویه نیز پیام روشنی برای ریاض دارد. آرامکو عربستان سعودی پس از اعلام برنامه هند برای تنوع بخشیدن به منابع انرژی، قیمت بوتان و پروپان را به پایین ترین سطح در دو سال اخیر کاهش داد. این حرکت در کنار کاهش تقاضای چین، خبر خوبی برای تولیدکنندگان بزرگی مانند آرامکو و آدنوک نیست، زیرا هند دیگر بازاری امن و بلندمدت محسوب نمی شود.

پشت این تغییر تجاری، سیاست واقعی نهفته است. دولت ترامپ هند را تشویق کرد که خرید نفت روسیه را کاهش دهد و در مقابل، ایالات متحده راه را برای صادرات گاز طبیعی مایع به هند باز کرد. دهلی نو با این معامله به سوخت پاک‌تر و ارزان‌تر همراه با کاهش فشار تعرفه‌ها دست یافته و جریان‌های جهانی گاز مایع را به نفع خود ترسیم کرده است.

مرتضی بهروزی فرد، کارشناس انرژی می گوید از ابتدا تصور اینکه هند جذب بازار نفت ایران یا روسیه شود، اشتباه بود. زیرا این کشور تجارت بزرگی با آمریکا دارد و متحد دیرینه آمریکاست و نه تنها هند بلکه کشورهای عربی حوزه خلیج فارس معامله با آمریکا را به روسیه یا ایران ترجیح می دهند، زیرا منافع اقتصادی و تجاری سنگین تری با این کشور به عنوان بزرگترین اقتصاد جهان دارند.

به گفته بهروزی فرد، تلاش هند برای حل موقت مشکلات واردات نفت و فرآورده های نفتی نباید به عنوان بازار باثبات این کشور برای ایران تلقی شود. علاوه بر این، با جنگ تعرفه‌ها، به نظر می‌رسد که حتی چین نیز مبادلات نفتی با آمریکا را ترجیح می‌دهد، زیرا اروپا بازار انرژی خود را به آمریکا داده است و آمریکا بزرگترین صادرکننده گاز مایع به اروپا است.