پشت درهای بسته واشنگتن؛ معامله ترامپ و بن‌سلمان به کجا می‌رسد؟

آینده الی استوکولز، گزارشگر بخش بین المللی مجله پولیتیکو

به گزارش مجله پولیتیکو، دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا در شرایطی وارد یک بازی دیپلماتیک پر سر و صدا با عربستان سعودی و رهبر جنجالی و بالفعل حاکم این کشور می شود که برخی از چهره های سرشناس جنبش «MAGA» هشدار می دهند که دولت او بیش از حد در باتلاق سیاست خارجی فرو رفته و اولویت های داخلی را نادیده گرفته است.

ضیافت، سرمایه و امنیت: تثلیثی که دیدار ترامپ و بن سلمان را مشخص می کند

کاخ سفید روز سه شنبه بار دیگر میزبان محمد بن سلمان خواهد بود. ولیعهدی که آخرین حضور رسمی اش در واشنگتن به سال 2018 و قتل جنجالی جمال خاشقجی در استانبول گره خورده است. این بار اما فضا کاملا متفاوت است. بن سلمان نه به عنوان یک شخصیت جنجالی، بلکه به عنوان یکی از نزدیک ترین شرکای واشنگتن وارد پایتخت آمریکا می شود. شریکی که انتظار می رود امتیاز قابل توجهی در حوزه های امنیتی و اقتصادی دریافت کند.

دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا در تدارک برگزاری یک ضیافت باشکوه برای میهمان سعودی است و همزمان در حال بررسی پیش نویس توافقنامه امنیتی دوجانبه با ریاض است. توافقی که بر اساس آن آمریکا متعهد می شود در صورت حمله از عربستان دفاع کند. یک منبع آگاه این روند را تایید کرده و آن را گامی در راستای سیاست های ماه های گذشته ترامپ می داند. سیاست هایی که پیش از این با فرمان اجرایی او در ماه سپتامبر آغاز شد و دفاع از قطر را تضمین کرد. در صورت نهایی شدن این توافق، عربستان سعودی به دومین متحد عرب خلیج فارس تبدیل خواهد شد که از سازوکاری مشابه چتر امنیتی ناتو از سوی واشنگتن بهره مند خواهد شد.

با وجود اینکه بن سلمان تاکنون مهمترین خواسته ترامپ یعنی عادی سازی روابط با اسرائیل را نپذیرفته است، اما رئیس جمهور آمریکا قصد دارد بسته سرمایه گذاری جدید ریاض را محور این سفر معرفی کند. قرار است این بسته مطابق با تعهدات 600 میلیارد دلاری اعلام شده در ابتدای سال باشد. ترامپ معتقد است که عربستان سعودی ستون اصلی برنامه های او برای ایجاد “صلح پایدار” و “شکوفایی اقتصادی” در منطقه است. طرح هایی که در نهایت منافع بازیگران ثروتمند خاورمیانه و البته شخص او را تضمین می کند.

پیوند نزدیک ترامپ و بن سلمان؛ از تماس های تلفنی هفتگی تا چانه زنی بر سر F-35

یکی از مقامات ارشد کاخ سفید می گوید که دونالد ترامپ در گفتگوهای اخیر خود به محمد بن سلمان “با وضوح کامل” توضیح داد که پیوستن احتمالی عربستان سعودی به “توافق ابراهیم” چقدر برای واشنگتن مهم است. به گفته این مقام، در عین حال رئیس جمهور آمریکا می پذیرد که عربستان در شرایط کنونی قادر به اتخاذ چنین تصمیمی نیست; اما ترامپ این رابطه را برای ثبات منطقه حیاتی می داند و معتقد است که همکاری دو طرف منافع ملموس و قابل محاسبه ای را در پی خواهد داشت.

منابع آگاه همچنین تاکید می کنند که علاقه شخصی ترامپ به ولیعهد عربستان واقعی و پایدار است; بر اساس گزارش ها، این دو تقریبا هر هفته تماس تلفنی دارند و مکالمات آنها فراتر از چارچوب های رسمی است. در آستانه سفر بن سلمان، عربستان سعودی در حال آماده شدن برای برگزاری کنفرانس بزرگ سرمایه گذاری خود در روز چهارشنبه در مرکز کندی است. رویدادی که در آن تلاش های ریاض برای دستیابی به توافق برای واردات تراشه های هوش مصنوعی آمریکایی رونمایی می شود. همزمان انتظار می رود واشنگتن پیام های مثبتی را در مورد حمایت از برنامه انرژی هسته ای عربستان اعلام کند.

در سطح نظامی، بحث در مورد فروش جنگنده های F-35 ادامه دارد. توافقی استراتژیک که می تواند به ترامپ اهرم قدرتمندی بدهد تا سعودی ها را به سمت عادی سازی روابط با اسرائیل و کاهش همکاری دفاعی با چین سوق دهد. خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان و برادر کوچکتر ولیعهد نیز روز سه شنبه در بیانیه ای اعلام کرد که پیش از این سفر با پیت هگست وزیر دفاع آمریکا، مارکو روبیو وزیر امور خارجه و استیو ویتکف فرستاده ویژه کاخ سفید دیدار و گفتگو کرده است.

فرار سعودی ها در رقابت با قطر و جست و جوی سپر امنیتی آمریکا

دونالد ترامپ، درست مانند دوره اول ریاست جمهوری خود، عربستان را به عنوان اولین مقصد سفر خارجی مهم خود انتخاب کرده است. انتخابی که نشانه روشنی از تغییر جهت سیاست خارجی واشنگتن به سمت رویکردی آشکارا مبادله محور است. در این چارچوب جدید، مفهوم «ارزش‌های مشترک» و معیارهای سنتی ائتلاف‌سازی عملاً به حاشیه رفته و منافع متقابل اعم از عمومی و خصوصی در یک سطح قرار گرفته است. این تمرکز بر خلیج فارس و نوعی چندجانبه گرایی عمل گرایانه به ترامپ کمک کرده است تا مرحله اول آتش بس شکننده بین اسرائیل و حماس را که هنوز بر بخشی از نوار غزه تسلط دارد، تثبیت کند.

ترامپ در این راستا بسیار به قطر تکیه کرده است. کشوری که نقش محوری در طراحی و پیشبرد توافق غزه داشت. پس از حمله موشکی نهم سپتامبر اسرائیل به مقامات حماس در قطر و شکست مذاکرات صلح، دوحه خواستار تضمین امنیتی از سوی آمریکا شد و ترامپ دستور اجرایی صادر کرد و متعهد شد در صورت تکرار چنین حمله ای از قطر دفاع کند. این تعهد که عملاً یک سابقه امنیتی مشابه ناتو در خاورمیانه ایجاد می کند، موجی از واکنش ها و گمانه زنی ها را در منطقه به راه انداخته است.

جاناتان شانزر، تحلیلگر سابق مبارزه با تروریسم در وزارت خزانه داری آمریکا و مدیر اجرایی بنیاد دفاع از دموکراسی ها، معتقد است بخش مهمی از سفر ولیعهد سعودی تلاش برای “به دست آوردن آنچه قطری ها به دست آوردند؛ یا حتی فراتر از آن.” وی می گوید: عربستان و قطر رقبای قدیمی هستند، طبیعی است که سعودی ها به این تحولات به نوعی با حسادت نگاه کنند و بخواهند بیشترین امتیاز ممکن را کسب کنند. کاخ سفید از اظهار نظر در مورد این ارزیابی خودداری کرده است.

ترامپ همچنان عربستان سعودی را یکی از بازیگران کلیدی خاورمیانه می داند و محمد بن سلمان نیز امیدوار است بتواند بر اساس این موضع منطقه ای به توافق دفاعی مشابه توافق قطر دست یابد. با این تفاوت که ریاض ترجیح می دهد چنین تعهدی در قالب یک توافق نامه رسمی امضا شده توسط هر دو رهبر باشد و نه فقط یک فرمان اجرایی. با این حال، هر توافقی که از طریق کنگره به نتیجه نرسد، به طور بالقوه در برابر تصمیم هر رئیس جمهور بعدی آسیب پذیر خواهد بود.

در کنار ملاحظات امنیتی، مانند قطر و امارات متحده عربی، سرمایه گذاری های کلان همچنان ستون فقرات روابط واشنگتن-ریاض است. ترامپ در سفر ماه مه خود پس از دیدار با غول‌های تجاری آمریکایی و شخصیت‌های قدرتمند اقتصادی عربستان سعودی از تعهد سرمایه‌گذاری 600 میلیارد دلاری سعودی‌ها قدردانی کرد. کنفرانس سرمایه گذاری بزرگ دیگری هم اکنون در واشنگتن برگزار می شود.

یک دیپلمات خاورمیانه مستقر در واشنگتن می‌گوید: «این واقعیت که سعودی‌ها سرمایه‌گذاران خود را همراه خود آوردند، حرکت هوشمندانه‌ای است؛ «دقیقاً همان چیزی که ترامپ و تیمش انتظار داشتند.» اما نیاز به سرمایه به آمریکا محدود نمی‌شود. محمد بن سلمان با فشار فزاینده‌ای برای جذب سرمایه‌گذاران خارجی مواجه است؛ زیرا او می‌خواهد هزینه‌های سنگین برنامه نوسازی اقتصادی را با بخش خصوصی تقسیم کند.

نرخ بالای بهره در عربستان سعودی و پیشرفت نابرابر پروژه های زیربنایی عظیم – به ویژه طرح شهری «لاین» که بازتاب های گسترده و انتقادات زیادی را به همراه داشته است، عملکرد «صندوق سرمایه گذاری عمومی» را تحت فشار قرار داده است. کاهش قیمت نفت همچنین باعث کاهش سودآوری آرامکو، ستون اصلی اقتصاد داخلی پادشاهی شده است. مقامات سعودی در کنفرانس سرمایه گذاری ماه گذشته در ریاض بار دیگر تاکید کردند که آینده توسعه کشور بیش از هر زمان دیگری به مشارکت بخش خصوصی بستگی دارد و به همین دلیل کمپین گسترده ای را برای هدف قرار دادن شرکت های آمریکایی و تسریع در جذب سرمایه خارجی آغاز کرده اند.