میهن تجارت- بازار سهام ایران به طور سنتی با تغییرات چشمگیر، نوسانات قابل توجه و گاهی بازدهی غیرمنتظره در فصل زمستان همراه بوده است. سه ماهه چهارم سال محل تلاقی عوامل متعددی از جمله نهایی شدن بودجه، افزایش شفافیت سودآوری شرکت ها، تحولات سیاسی داخلی و خارجی، تغییرات نرخ ارز و آغاز سال جدید است. مجموعه ای از متغیرها که می توانند جهت بازار سهام را تغییر دهند. بررسی عملکرد 17 ساله شاخص کل بورس اوراق بهادار تهران در فصل زمستان نشان می دهد که بر خلاف تصور عموم، احتمال ثبت بازدهی مثبت در این فصل نه تنها کم است، بلکه در مقایسه با برخی فصول دیگر، احتمال صعود بورس بیشتر است.
فصل تصمیم گیری بزرگ بازار سهام
بررسی داده های تاریخی شاخص کل بورس طی 17 سال اخیر نشان می دهد که فصل زمستان همواره یکی از حساس ترین و در عین حال تعیین کننده ترین فصل ها برای بازار سرمایه بوده است. در این بازه زمانی، بورس طی سالیان متمادی توانسته بازدهی مثبت و قابل قبولی را در فصل زمستان به ثبت برساند. این موضوع ریشه در رفتار سرمایه گذاران، متغیرهای کلان اقتصادی و ساختار زمانی تصمیمات دارد.
زمستان فصل جمع بندی عملکرد سالانه شرکت هاست. گزارش های 9 ماهه و برآوردهای اولیه سود سال مالی، تصویر واضح تری از وضعیت شرکت ها ارائه می دهد و این موضوع می تواند منجر به افزایش تقاضا برای سهام اساسی شود. از سوی دیگر، در این فصل، سیاستهای اقتصادی و جهتگیریهای بودجهای دولت با وضوح بیشتری نمایان میشود. عاملی که به کاهش عدم قطعیت و افزایش قدرت تحلیل فعالان بازار کمک می کند.
بر اساس نمودار بازده زمستانی شاخص کل بورس در 17 سال گذشته، از مجموع این سال ها، بورس در بخش قابل توجهی از زمستان ها بازدهی مثبتی را تجربه کرده است. میانگین عملکرد زمستانی شاخص کل 7.88 درصد برآورد شده است. رقمی که به خوبی نشان می دهد که زمستان از نظر تاریخی فصل کم ارزشی برای بورس نبوده است.
بیشتر بخوانید: عکس / جهش بورس در واکنش به حذف رانت ارزی
زمستان در برخی سال ها با رشد قابل توجهی همراه بوده و عملکردهای بالاتر از 30 و حتی 40 درصد در این فصل به ثبت رسیده است. این موضوع به ویژه در سال هایی که نرخ ارز رو به افزایش بوده و یا انتظارات تورمی تقویت شده است، خود را نشان داده است. از سوی دیگر زمستان هایی بوده است که بورس با افت شاخص مواجه بوده است، اما تعداد و شدت این افت ها نسبت به دوره های صعودی کمتر بوده است.
نقش نرخ ارز در گرم شدن زمستان بورس
یکی از مهم ترین متغیرهایی که همواره بر عملکرد بورس تهران تاثیر مستقیم داشته است، نرخ ارز است. ساختار اقتصاد ایران و سهم بالای شرکت های صادرات محور و دلاری در بازار سرمایه باعث شده است که افزایش نرخ دلار معمولاً منجر به رشد سود اسمی شرکت ها و در نتیجه افزایش قیمت سهام شود.
در سال هایی که زمستان بورس با رشد چشمگیر شاخص کل همراه بوده است، معمولاً شاهد تقویت نرخ ارز و یا شکل گیری انتظارات فزاینده در بازار ارز بوده ایم. این رابطه به ویژه در صنایع پتروشیمی، فلزات اساسی، معدنی و پالایشگاهی مشهود است. صنایعی که وزن بالایی در شاخص کل دارند و تغییرات قیمت آنها می تواند مسیر کلی بازار را تعیین کند. امسال نیز تحولات ارزی ویژه ای در مسیر بازار سرمایه قرار گرفته است. با انتخاب رئیس جدید بانک مرکزی، سیاست های کلی دولت به رسمیت شناختن قیمت دلار در بازار غیررسمی است و احتمالا پس از سال ها رویکرد تک نرخی ارز اجرایی خواهد شد.
مزیت زمستان بورس
با وجود تصویر نسبتا مثبت از عملکرد زمستانی بورس، نمی توان از سال هایی که شاخص کل بازدهی منفی در این فصل به ثبت رسانده چشم پوشی کرد. بررسی این دورهها نشان میدهد که افت زمستانی بازار معمولاً همزمان با افزایش شدید ریسکهای سیاسی، شوکهای سیاستی یا سرکوب متغیرهای کلیدی مانند نرخ ارز رخ میدهد.
در برخی سالها تصمیمهای ناگهانی در زمینه قیمتگذاری، محدودیتهای صادراتی، افزایش نرخ سود یا مداخلات اجباری در بازارها باعث شده تا فضای بیاعتمادی بر بازار سهام حاکم شود. در چنین شرایطی حتی مزیت های فصلی زمستان نیز نتوانسته از افت شاخص کل جلوگیری کند.
تکرار تاریخ یا سناریوی جدید؟
حال سوال اینجاست که آیا زمستان 1404 می تواند ادامه الگوی تاریخی زمستان های گرم بورسا باشد؟ پاسخ به این سوال مستلزم بررسی همزمان چند متغیر کلیدی است.
اولین عامل نرخ دلار است. در شرایط کنونی بازار سهام همچنان توسط متغیر قدرتمندی مانند نرخ ارز حمایت می شود. حتی در صورت ثبات نسبی دلار، سطح بالای آن نسبت به میانگین چند ماه گذشته سودآوری اسمی شرکت های بورسی را حفظ کرده و می تواند زمینه ساز رشد قیمت سهام باشد.
بیشتر بخوانید: شاخص کل بورس تهران چگونه کانال مهم را حفظ کرد؟
عامل دوم گزارش های شرکت های بورسی است که طی روزهای آینده به کدال ارسال می شود. اگر صنایع ذکر شده در صورت های مالی 9 ماهه موفق به عملکرد بهتر از انتظارات بازار شوند، احتمالاً واکنش مثبتی به همراه خواهد داشت. علاوه بر این، تحلیلگران تمایل دارند سود شرکت ها را در سال آینده پیش بینی کنند و متغیرهای اقتصادی موثر در سال آینده را تخمین بزنند. بنابراین معامله گران بر اساس عملکرد سال 1405 بازار را قیمت گذاری می کنند، البته در محاسبات خود عدم قطعیت های سیاسی و اقتصادی را نیز در نظر می گیرند.
خطرات سیاسی؛ سایه ای بر بازار
با این حال، نقش قوی ریسک های سیاسی را نمی توان نادیده گرفت. تحولات منطقه ای، روابط خارجی، مذاکرات و تصمیمات سیاست خارجی همواره از مهمترین عوامل تاثیرگذار بر بورس تهران بوده است. افزایش تنش یا ابهام در روند تعاملات بین المللی می تواند فضای محتاطانه ای را در بازار ایجاد کند و از تحقق کامل پتانسیل صعودی جلوگیری کند.
با وجود این، تجربه 17 سال اخیر نشان می دهد که بورس پس از هضم شوک های سیاسی، به متغیرهای بنیادی و اقتصادی بازگشت و در بسیاری از موارد مسیر خود را اصلاح کرد. بنابراین در صورت نرسیدن ریسک های سیاسی به حد بحران، همچنان احتمال ادامه روند مثبت بورس در زمستان وجود دارد. در زمستان سال گذشته به دلیل تنش بین ایران و آمریکا و تهدیدات سیاسی و نظامی، بورس بازدهی بالایی نداشت. این در حالی است که در زمستان 1401 به دلیل احیای روابط با کشورهای عربی، بورس با اطمینان بیشتری نسبت به متغیرهای اقتصادی واکنش نشان داد.
رفتار سرمایه گذاران در زمستان
زمستان نیز از نظر رفتاری فصل خاصی برای بازار سرمایه است. بسیاری از سرمایه گذاران واقعی در این فصل به دنبال تنظیم مجدد سبد دارایی های خود برای سال آینده هستند. این موضوع می تواند منجر به افزایش حجم معاملات، انتقال نقدینگی بین صنایع و شکل گیری موج های جدید تقاضا شود.
همچنین در پایان سال و نزدیک شدن به پایان سال مالی، اشخاص حقوقی و موسسات مالی بزرگ تصمیمات مهم تری در مورد ترکیب دارایی های خود می گیرند که می تواند تاثیر مستقیمی بر روند کل شاخص داشته باشد.
آیا زمستان پیش رو گرم است؟
نتایج بررسی های آماری، تاریخی و تحلیلی نشان می دهد که زمستان به طور سنتی فصل ضعیفی برای بورس اوراق بهادار تهران نیست و در سال های متمادی حتی عملکرد بهتری نسبت به سایر فصول داشته است. میانگین بازدهی مثبت، تعداد بالای زمستانهای صعودی و نقش حمایتی متغیرهایی مانند نرخ ارز، همگی موید شانس رشد بورس در این فصل است.
برای زمستان 1404، اگرچه ریسک های سیاسی همچنان به عنوان یک عامل بازدارنده در نظر گرفته می شود، اما وجود متغیرهای حمایتی قوی و تجربه تاریخی بازار این احتمال را تقویت می کند که شاخص کل بورس بتواند بازده خوبی را ثبت کند.
در نهایت شاید نتوان با قطعیت از «زمستان گرم» صحبت کرد، اما شواهد آماری و تحلیلی نشان می دهد که زمستان پیش رو می تواند یکی از مهم ترین و تعیین کننده ترین فصل های بازار سرمایه باشد. فصلی که بار دیگر به بورس تهران خواهد پرداخت.
منبع: دنیای اقتصاد
