سال 1401 شاید اولین باری بود که موضوع دستگیری دانش آموزان مطرح شد و در همان سال مسئولان وقت این موضوع را تایید و دلیل جلوگیری از سوء استفاده دشمن از مراکز آموزشی ایران را اعلام کردند.
به گزارش شرق، اکنون در دومین هفته اعتراض به وضعیت معیشتی، «شورای هماهنگی تشکل های صنفی فرهنگیان» از بازداشت چند دانشجو خبر داده است. در کانال های خبری این شورا هر ساعت نام یک دانشجوی جدید بازداشت شده درج می شود.
دانشجویان حق اعتراض دارند
«محمد حبیبی» سخنگوی «شورای هماهنگی تشکلهای صنفی تشکلهای فرهنگی ایران» با اشاره به نقض قوانین داخلی و بینالمللی گفت: ایران به کنوانسیون حقوق کودک پیوسته است؛ طبق ماده 37 این کنوانسیون، دستگیری کودکان باید آخرین راهحل و با تأکید بر کوتاهترین زمان ممکن از ماده 11 کنوانسیون حقوق کودک باشد. بیان و حق تجمع مسالمت آمیز.
وی بر حفظ حریم مدرسه تاکید می کند: حق دادرسی عادلانه، دسترسی فوری به وکیل و اطلاع والدین و همچنین حضور در دادگاه تخصصی و نه دادگاه انقلاب از حقوق مسلم کودکان است و به نظر من مدرسه باید طبق اصول عرفی بین المللی منطقه امنی باشد.
حبیبی که خود معلم است با بیان اینکه دستگیری ها آثار مخرب روحی و روانی بر دانش آموزان و محیط مدرسه دارد، می گوید: در سال 1401 نمونه هایی داشتیم که پس از دستگیری ترک تحصیل کردند، همچنین این اتفاقات می تواند بر همکلاسی هایی که تا به حال چنین تجربه ای نداشته اند تأثیر منفی بگذارد و باعث ناامیدی و افسردگی عمیق دانش آموزان شود. مؤسسه آموزشی و پرورشی که برای ایجاد حس همدلی و اعتماد در دانشآموزان و نوجوانان باید به حرفهای آنان گوش داده و فضای همدلانهای را ایجاد کند تا دانشآموزان حرفهای خودشان را بزنند تا این اعتماد از دست رفته به نحوی بازگردانده شود.
سخنگوی شورای هماهنگی تشکل های کارگری تاکید کرد: حق اعتراض باید پذیرفته شود. چرا که امروزه نوجوانان و کودکان به دلیل دسترسی به شبکه های اجتماعی از دانش زیادی برخوردارند و نمی توان صدای آنها را خاموش کرد.
به گفته حبیبی، برخورد تند با کودکان باید خط قرمز باشد: مدارس باید بستر گفتگو را فراهم کنند و دانش آموزان را در فضای امنی برای بیان نظرات و انتقادات خود قرار دهند؛ مهمتر از همه اینکه دولت باید امنیت مدارس و دانش آموزان را به طور کامل تضمین کند.
فقدان مسئولیت کیفری نوجوانان در قانون
وی افزود: ما در حوزه حقوقی با دو حق مواجه هستیم؛ یکی حق اعتراض و انتقاد شهروندان از حاکمیت عمومی و دیگری حق نظم عمومی و امنیت شهروندی که این دو حق قابل جمع است، مشروط بر اینکه هر شهروندی به خود اجازه ندهد از حق خود به ضرر دیگران استفاده کند.
«صالح اگبرکار» حقوقدان و فعال حقوق بشر است. وی در ادامه سخنان خود با بیان اینکه حق اعتراض جزء حقوق مردم است، گفت: حق اعتراض در اصل ۲۷ قانون اساسی تصریح شده است و هر شهروندی از کودک تا پیر، از اقلیت تا اکثریت و از موافقان مخالف حق اعتراض دارند و این حق مستلزم کسب مجوز نیست، در صورتی که بر خلاف قانون احزاب باشد. در اصل 27 قانون اساسی فرجا، قوه قضائیه و کلیه نهادهای نظارتی و قضایی موظف به رعایت حقوق مردم هستند و حتی در ماده 570 قانون مجازات اسلامی تضییع این حق جرم تلقی شده و هرکس حقوق اولیه شهروندان را محدود کند با واکنش کیفری و حتی انفصال از سمت و حبس مواجه خواهد شد.
این آزادی شهروندی حتی به نام امنیت قابل نقض نیست. نقره ساز ادامه می دهد: موکول شدن حق اعتراض و مقید به انتقاد نیز نکته مهمی است؛ در اعتراضات اخیر موضوع معیشت و اقتصاد شهروندان مطرح شده است و بر اساس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران رفع نابرابری، ایجاد اقتصاد سالم و رقابتی در راستای سعادت این حقوق و تهدید و تضییع حقوق شهروندان و همچنین تضییع حقوق شهروندان است. موضوعات مربوط به حقوق شهروندی را می توان بر اساس اصل هشتم قانون اساسی امری پسندیده و پسندیده تلقی کرد.
بر اساس اعلام وی، در قانون مجازات اسلامی و آیین دادرسی کیفری، جرایم مربوط به اطفال و نوجوانان مورد توجه قرار گرفته است: «الزامات کنوانسیون حقوق کودک و سایر موازین موجود در قانون اساسی و حاکمیت حقوقی ما قابل تعریف است. در آیین دادرسی کیفری ما عدم مسئولیت کیفری این افراد به صورت تصاعدی مطرح شده است.
این نقرهساز با اشاره به فوریت و محدودیت حق بازداشت در قانون، تاکید میکند: قرار بازداشت موقت حکم استثنایی است که شامل موارد محدود ماده 237 قانون آیین دادرسی کیفری و تسری آن به سایر موارد تخلف میشود. در موضوع بازداشت قابل پیش بینی نیست و تا پایان رسیدگی و رسیدگی به پرونده قابل اخطار است. از این نظر نباید از دستور بازداشت به نحو نادرستی استفاده کرد.
دستگیری یک نوجوان آثار ماندگاری بر او دارد
«ز.ح»، روانشناس و متخصص روانپزشکی کودک و نوجوان است. او نخواست نام کاملش در گزارش ذکر شود، اما درباره تاثیراتی که این اتفاقات بر دانش آموزان می گذارد می گوید: در نوجوانی شالوده شخصیت آدمی شکل می گیرد، نوجوان در این سن در حال کشف تجربیات جدید از مردم و جامعه اطرافش است و مانند یک کاشف همه این تجربیات را به هم پیوند می زند تا یک «خود» واحد ایجاد کند. تجربه جستجوی نوجوان و می تواند اثرات ماندگاری از خود بر جای بگذارد.
این کارشناس نوجوان با بیان اینکه این تاثیرات ماندگار شکل های مختلفی دارد، می گوید: افسردگی، اضطراب ناشی از احساس ناامنی و بی اعتمادی نسبت به بزرگسالان و منابع قدرت می تواند نوجوان را حتی پس از رهایی در حالت ترس دائمی و حالت «جنگ و گریز» دائمی قرار دهد.
به نظر وی تفاوت کودک و نوجوان را باید در نظر گرفت: «کودک دارای هویت بسیار مشخص و محدودی است که توسط والدین و مدرسه شکل می گیرد و مورد قبول اوست، اما در نوجوان به همه چیزهایی که قبلاً به او داده شده با شک و تردید نگاه می شود و نوجوان سعی می کند تمام تجربیاتی را که بزرگسالان به او می دهند یک به یک در جهت ساختن خود کاملتر و جدیدتر قرار دهد».
به گفته او، نوجوان کودکی نیست که فقط با چند دوست و والدینش ارتباط برقرار کند. او خودش را تعریف می کند و هویتش را در یک فضا و جامعه بزرگتر تکه تکه می کند. دستگیری او به معنای برچسب زدن به نوجوان به عنوان مجرم است و می تواند بخشی از هویت او شود. این کارشناس درباره عواقب پذیرش برچسب مجرم بودن توسط نوجوان می گوید: وقتی نوجوان احساس می کند که دیگر صدایش شنیده نمی شود، با عصبانیت و بغض خود بزرگترها و جامعه اطراف خود را مجبور می کند که او را ببینند و بشنوند. این دقیقاً نوجوان را در مسیر مخالف آنچه نهادهای اجتماعی و قدرت می خواهند قرار می دهد. این نهادها می خواهند که نوجوان احساس کند متعلق به جامعه است و در مسیر رشد خود و جامعه قرار می گیرد، اما وقتی به او برچسب مجرم می زنیم، نوجوان احساس جدایی از جامعه می کند و به سمت تخریب یا تخریب جامعه ای می رود که احساس نمی کند بخشی از آن است.
این روانشناس معتقد است که دستگیری به شدت زمینه جدایی نوجوان از جامعه را فراهم می کند: چیزی که نوجوان بیش از هر چیز در بازداشت تجربه می کند بی عدالتی و تحقیر جامعه و منابع قدرت است و این تجربه او را به مخالفت بیشتر با جامعه و خرابکاری اطرافش می کشاند و احساس می کنند باید برچسب ضد اجتماعی بودن را بپذیرند و فکر کنند جامعه قربانی سوء استفاده از آنهاست.
وی درباره آسیبهایی که ممکن است پس از این تجربه به این افراد وارد شود، توضیح میدهد: پذیرش آسیبهایی که ناشی از عامل انسانی و از بیرون است، بسیار سخت است؛ زیرا در فرد احساس قربانی شدن ایجاد میکند؛ احساسی که به او میگوید کنترل و ارادهاش سلب شده و به دست فرد یا انسان دیگری افتاده است. که برای نوجوان ایجاد می شود و او را از منابع مهم حمایتی مانند والدین، خانواده و همسالان دور می کند.
وی با بیان اینکه این جدایی نوجوانان و کودکان از منابع حمایتی، آنها را نسبت به جامعه و اطرافیان خود بی اعتماد و بدبین می کند، می گوید: نوجوانان احساس می کنند در فضایی زندگی می کنند و در جامعه ای زندگی می کنند که بزرگسالان آن قابل پیش بینی و قابل اعتماد نیستند و اطرافیانشان دائماً می توانند عامل آسیب باشند؛ این شرایط باعث ایجاد احساس درماندگی و احساس تنهایی می شود که به احتمال زیاد آن را به حالت استرس زا تبدیل می کند.
