به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، یکی از عوامل پنهان، اما بسیار موثر در گرایش جوانان به سیگار و مواد مخدر، بازنمایی و جذابیت کاذب این مواد در صنعت رسانه و سرگرمی است. گاهی در برخی فیلمها، سریالها و حتی محتوای شبکههای اجتماعی، سیگار یا مواد مخدر به عنوان نماد جذابیت، استقلال، رهایی از فشار یا حتی قدرت مردانه به تصویر کشیده میشود و این تصویرسازیهای نادرست که اغلب بدون نشان دادن تاثیرات مخرب خود انجام میشود، این باور را در ذهن نوجوانانی ایجاد میکند که به شدت تحت تاثیر سلبریتیها و سبک زندگی مجازی و استفاده از این مدلهای مد روز است.
دسترسی آسان و تنوع بی سابقه در محصولات دخانی و مواد مخدر مانع بزرگی بر سر راه پیشگیری است. امروزه مواد مخدر با اشکال و اسامی جدید و فریبنده وارد بازار شده است که تشخیص آن برای والدین و حتی مربیان دشوار است و از حساسیت نوجوانان به مواد مخدر بودن آنها می کاهد.
فقدان مهارت های زندگی و ناتوانی در نه گفتن، آسیب پذیری جوانان را در برابر پیشنهادات ناسالم همسالان افزایش می دهد. به دلیل ترس از طرد شدن توسط گروه همسالان یا فشار گروه، بسیاری از نوجوانان نمی توانند در برابر اولین سیگار یا مواد مخدر مقاومت کنند و آموزش مهارت های تصمیم گیری، ابراز وجود و اعتماد به نفس نقشی حیاتی در توانمندسازی نوجوانان ایفا می کند تا بتوانند با خیال راحت از تمایلات ناسالم دوری کنند و هویت مستقل خود را در موقعیت پرخطر حفظ کنند.
پیامدهای مصرف مواد مخدر بر سیستم شناختی و آموزشی جوانان اغلب نادیده گرفته می شود اما بسیار مخرب است. مواد مخدر و حتی نیکوتین موجود در سیگارهای الکترونیکی باعث ایجاد تغییراتی در ساختار مغز در دوره رشد و تکامل مغز می شود. این تغییرات منجر به کاهش یادگیری، ضعف در حافظه کوتاه مدت، کاهش تمرکز و افت شدید نمرات تحصیلی می شود و فرد درگیر اعتیاد به تدریج آینده تحصیلی و شغلی خود را از دست می دهد و از دستیابی به اهداف و رویاهای خود باز می ماند که به نوبه خود باعث احساس درماندگی و افسردگی بیشتر می شود.
اعتیاد به سیگار و مواد مخدر چگونه ایجاد می شود؟
ابوذر گلورز، روانشناس و مشاور خانواده و استاد دانشگاه به گزارش میهن تجارت با بیان اینکه از نظر علمی مواد مخدر و حتی سیگار با فعال کردن مدارهای پاداش مغز عمل می کند، به خبرنگار به گزارش میهن تجارت گفت: در چند نوبت اول مصرف ممکن است فرد احساس پاداش یا تحریک کند اما این تاثیر به سرعت کاهش می یابد.
وی با بیان اینکه مغز برای رسیدن به همان احساس اولیه نیاز به مصرف بیشتری دارد و اینجاست که چرخه وابستگی شکل می گیرد، می افزاید: بسیاری از مصرف کنندگان رفتار خود را توجیه می کنند و مثلا مصرف را پاداشی برای خستگی، عصبانیت یا فشارهای روزانه می دانند.
این روانشناس و مشاور خانواده و استاد دانشگاه بیان می کند: در حالی که این باورها واقعیت علمی ندارند، اما مصرف در مراحل بعدی هیچ آرامش و پاداشی ایجاد نمی کند، بلکه فقط به یک عادت مشروط تبدیل می شود و این تصور که اعتیاد با سیگار یا مصرف محدود شکل نمی گیرد، یک باور نادرست و خطرناک است.
راهکارهای پیشگیری از گرایش نوجوانان به مواد مخدر و سیگار
گل ورز با بیان اینکه ترک سیگار برخلاف تصور عمومی بسیار سخت است و در بسیاری از موارد حتی از ترک سایر مواد نیز پیچیده تر است، ادامه می دهد: نوجوانی دوران پرتنش و چالش برانگیزی است و پرخاشگری، تحریک پذیری و نوسانات عاطفی در این سن طبیعی است و تنها نشانه مصرف مواد مخدر نیست.
وی با بیان اینکه آنچه مهم است بررسی همزمان چند نشانه و پرهیز از قضاوت های عجولانه است، می گوید: رفتارهای تند، تهدیدآمیز و توبیخ آمیز نوجوان را به سمت پنهان شدن و فاصله گرفتن از خانواده سوق می دهد و از سوی دیگر گفتگوی آرام، ارتباط صمیمانه و فضای امن خانوادگی می تواند نقش پیشگیرانه بسیار موثری داشته باشد و نوجوان را از ورود به مسیرهای پرخطر باز دارد.
این روانشناس و مشاور خانواده و استاد دانشگاه می افزاید: وقتی صحبت از پیشگیری از سیگار و مواد مخدر می شود، یکی از اشتباهات رایج، تکیه بیش از حد به ترساندن نوجوانان است و تجربیات اجتماعی و حتی مثال های ساده روزمره نشان می دهد که ترساندن نه تنها اثر ماندگاری ندارد، بلکه در بسیاری از موارد بی تاثیر است.
عوامل گرایش نوجوانان و جوانان به مواد مخدر و سیگار چیست؟
زهرا سادات کاظمی، روانشناس و مشاور آموزشی وی با بیان اینکه گرایش جوانان و نوجوانان به مواد مخدر و استعمال دخانیات پدیده پیچیده ای است که ریشه در بسیاری از عوامل روانی، اجتماعی و خانوادگی دارد، به خبرنگار به گزارش میهن تجارت گفت: یکی از دلایل اصلی آن کنجکاوی و نیاز به تجربیات جدید در دوران بلوغ است که در کنار فشار منفی گروه همسالان، نوجوانان را به سمت سیگار یا مصرف مواد سوق می دهد. بسیاری از جوانان بدون دانستن عواقب آن، اولین بسته سیگار یا مصرف مواد مخدر را فقط برای اینکه در جمع دوستان خود پذیرفته شوند یا احساس کنند بزرگ شده اند تجربه می کنند که می تواند آغاز یک مسیر پرخطر باشد.
وی با بیان اینکه استرس روانی و ناتوانی در مدیریت استرس از دیگر عوامل مهم در اعتیاد است، می افزاید: جوانان با چالش های زیادی از جمله اضطراب آینده، ناکامی های عاطفی، فشارهای تحصیلی و مشکلات خانوادگی مواجه هستند. وقتی ابزارهای مقابله سالم مانند ورزش، مهارت های زندگی و حمایت عاطفی خانواده را نداشته باشند، ممکن است به اشتباه تصور کنند که مواد مخدر یا سیگار راهی برای فرار از واقعیت و کسب آرامش موقت است، در حالی که این مواد تنها مشکلات را چند برابر کرده و وابستگی جسمی و روانی ایجاد می کنند.
این روانشناس و مشاور تربیتی با بیان اینکه خلاءهای عاطفی در ساختار خانواده و طلاق عاطفی والدین زمینه بسیار مناسبی را برای گرایش فرزندان به مواد مخدر فراهم می کند، تصریح می کند: وقتی جوان در خانه احساس امنیت، دوست داشتن و درک نمی کند، در بیرون از خانه به دنبال پرکردن این خلاء است و غالباً گروه های بزهکار و یا دوستان نادرست مواد مخدر به عنوان یک دوست یا رفیق کاذب وارد زندگی او می شوند. رفتار و رفت و آمد کودکان و عدم ارتباط صمیمانه باعث می شود کودک در لحظات حساس راهنمای مناسبی نداشته باشد و به دام توزیع کنندگان مواد مخدر تبدیل شود.
اثرات روانی و شناختی اعتیاد بیشتر از عوامل فیزیکی مخرب است
کاظمی با بیان اینکه پیامدهای مصرف مواد مخدر و استعمال دخانیات بر سلامت جسمی جوانان ویرانگر است، ادامه می دهد: سیگار عامل اصلی بیماری های ریوی، سرطان ها و مشکلات قلبی عروقی است و مواد مخدر نیز سیستم عصبی، گوارشی و ایمنی بدن را از بین می برد. در سنین رشد که بدن در حال رشد است، مصرف این مواد باعث توقف رشد جسمانی، ضعف عمومی و کاهش سطح سلامتی می شود که آینده ای تاریک و پر از درد و رنج جسمی را برای فرد رقم می زند.
وی با اشاره به اینکه اثرات روانی و شناختی اعتیاد شاید بیشتر از آسیب های جسمی مخرب باشد، می گوید: مواد مخدر به طور مستقیم بر مغز اثر می گذارد و باعث کاهش حافظه، تمرکز، قدرت تصمیم گیری و هوشیاری می شود و فرد درگیر اعتیاد به تدریج از اهداف زندگی، تحصیل و آینده شغلی دور می شود و دچار افسردگی، پرخاشگری، توهم می شود. این سقوط ذهنی باعث می شود که انسان توانایی های اجتماعی خود را از دست بدهد و بار سنگینی برای خانواده و جامعه شود.
این روانشناس و مشاور آموزشی با بیان اینکه پیامدهای اجتماعی و اقتصادی اعتیاد گریبانگیر کل جامعه است، می افزاید: جوانان نیروی مولد کشور هستند و مبارزه با این پدیده نه تنها یک وظیفه فردی، بلکه یک ضرورت ملی است که عزم همگان را برای پیشگیری، درمان و پذیرش اجتماعی این قشر آسیب پذیر می طلبد.
از دیدگاه روانشناسی، یکی از عمیق ترین دلایل اعتیاد به مواد مخدر، تلاش برای خوددرمانی و مدیریت ناکارآمد هیجانات است. برخی از جوانان فاقد مهارت های لازم برای شناسایی و بیان احساسات خود مانند غم، عصبانیت یا تنهایی هستند و در نتیجه به جای برخورد سازنده با این احساسات دردناک، به مواد مخدر یا سیگار به عنوان یک ابزار بی حس کننده و تسکین موقت متوسل می شوند. این مکانیسم فرار از واقعیت، اگرچه در کوتاه مدت احساس رهایی را ایجاد می کند، اما در دراز مدت توانایی فرد را برای تحمل فشارهای طبیعی زندگی از بین می برد و وابستگی روانی شدیدی ایجاد می کند.
کاهش عزت نفس و خودانگاره منفی از دیگر عوامل روانشناختی موثر در اعتیاد است. جوانانی که عزت نفس پایینی دارند و خود را لایق عشق، موفقیت یا پذیرش اجتماعی نمی دانند، ممکن است برای جبران این احساس حقارت یا به دست آوردن شجاعت کاذب به مواد مخدر روی آورند. برای آنها مواد مخدر یا سیگار نقش ماسکی را ایفا می کند که در پشت آن می توانند شخصیتی متفاوت و جسورتر از خودشان به نمایش بگذارند، اما این اعتماد به نفس کاذب در گرو مصرف مواد است و با قطع آن، احساسات منفی و سرزنش خود با شدت بیشتری برمی گردد.
پیامد روانی مخرب مصرف مواد مخدر، اختلال در عملکرد شناختی و کاهش توانایی تصمیم گیری است و مواد مخدر مستقیماً بر سیستم پاداش مغز تأثیر می گذارد و باعث می شود اولویت های زندگی فرد به طور کامل تغییر کند. در این صورت منطق و عقلانیت تحت تأثیر میل شدید به مصرف قرار می گیرد و فرد حتی با علم به عواقب مخرب آن قادر به کنترل تکانه های خود نیست و این وضعیت باعث می شود که فرد از مسئولیت فرار کند و تعهدات خود را فراموش کند و به تدریج کنترل داوطلبانه بر رفتار خود را از دست بدهد.
اعتیاد یک چرخه معیوب ایجاد می کند که در آن فرد برای فرار از احساس گناه و شرم ناشی از مصرف مواد مخدر مجدداً به مصرف بیشتری روی می آورد. پس از اثرات مواد، فرد با واقعیت تلخ و سرزنش درونی خود مواجه می شود که باعث اضطراب و افسردگی می شود و برای تسکین این دردهای جدید دوباره به مواد روی می آورد و این چرخه بی پایان ساختار شخصیت فرد را از بین می برد و او را در دام ناامنی، بی ثباتی عاطفی و پوچی مطلق می اندازد که خروج از آن بدون کمک خاص روانی بسیار دشوار است.
منبع : به گزارش میهن تجارت
