خطر رفتار‌های هیجانی سرمایه‌گذاران خُرد در بورس

میهن تجارت- تعیین زمان مناسب برای فروش سهام همواره یکی از چالش برانگیزترین تصمیمات در بازار سرمایه بوده است. تصمیمی که برای سرمایه گذاران کوچک و غیرحرفه ای بسیار پیچیده تر و ریسک پذیرتر از بازیگران حرفه ای بازار است.

شاهین شایان آرانی، تحلیلگر بازار سرمایه در گفتگو با اختازانیوز با اشاره به اینکه سهامداران حرفه ای و نهادی از تخصص لازم برای استخراج، تحلیل و تعدیل آمار برخوردار هستند تا بر صحت اطلاعات خود افزوده شود، می گوید: اما سهامدار خرد معمولاً فاقد این توانایی تخصصی است.

* آقای شایان آرانی! سرمایه گذاران خرده فروشی و غیرحرفه ای چه پارامترهایی را باید برای تصمیم گیری در مورد زمان فروش سهام خود رصد کنند؟

مهم ترین عامل برای این کار، کسب اطلاعات دقیق و به روز در مورد آینده سهام است. این اطلاعات باید عاری از هرگونه نقص و ابهام باشد. تفاوت اصلی در اینجا این است که ذینفعان حرفه ای و نهادی از تخصص لازم برای استخراج، تجزیه و تحلیل و تنظیم آمار برای افزایش دقت اطلاعات خود برخوردار هستند. اما سهامدار خرد معمولاً فاقد این توانایی تخصصی است.

سهامداران خرد با خطر خطاهای اطلاعاتی روبرو هستند

به همین دلیل سهامداران خرد همواره با خطر خطای اطلاعاتی مواجه هستند که ریسک سرمایه گذاری را برای آنها به ویژه در فضای ایران افزایش می دهد. علاوه بر عدم دسترسی به اطلاعات، موضوع چگونگی تحلیل نیز مطرح است. سازمان ها و سرمایه گذاران عمده تیم هایی از کارشناسان دارند که ارزیابی ها را بر اساس دانش تخصصی انجام می دهند تا خطا در محاسبات خود را به حداقل برسانند.

اما سهامدار خرد به دلیل نداشتن این توانایی، یا اساسا تحلیل نمی کند و یا به تحلیل دیگران بسنده می کند و قضاوت در مورد صحت آن تحلیل ها نیز موضوع جدیدی می شود. این خلاء باعث می شود سهامداران خرد در خرید و فروش حرکات موجی و رفتارهای احساسی را تجربه کنند که معمولاً به حرکت های موجی تمایل دارند.

پیشنهاد من این است که سرمایه گذاران خرد حتی الامکان مستقیم وارد بازار نشوند. بازار سرمایه پیچیدگی ها، نوسانات و ریسک های اطلاعاتی و تحلیلی خاص خود را دارد. بهتر است این افراد از طریق صندوق های سرمایه گذاری یا ETF اقدام کنند. در این صندوق ها یک لایه حرفه ای مدیریت سبد را بر عهده دارد که اگرچه ممکن است بازدهی کمتری نسبت به حالت رویایی داشته باشد، اما ریسک آن بسیار کمتر است. این روشی است که در اکثر نقاط جهان استفاده می شود.

مکانیزم اصلی خروج از بازار

البته اگر فردی تحصیلات، درک اقتصادی و قدرت تحلیل داشته باشد و بداند چه اطلاعاتی را تجزیه و تحلیل کند، می تواند مستقیم خرید و فروش کند. مکانیسم اصلی در بازار سهام، شناسایی ارزش ذاتی سهم است. یعنی شناسایی پتانسیل های نهفته ای که هنوز محقق نشده اند. اگر قیمت بازار بالاتر از ارزش ذاتی محاسبه شده حرفه ای باشد، نشان دهنده وقوع حباب و زمان فروش است، به این معنی که قیمت بازار بی جهت افزایش یافته است.

یک معیار مهم برای خرید یا فروش سهام

به همین دلیل، برآورد ارزش گذاری که با قیمت بازار انجام می دهند، ملاک خرید یا فروش می شود. فرقی نمی کند که فرد سهامدار عمده باشد یا خرد. آنچه اهمیت دارد این است که آیا ارزش ذاتی که آنها می یابند درست است یا خیر.

بیشتر بخوانید: چرا برای خرید و فروش در بورس صف است؟

دیدگاه‌های مختلف سرمایه‌گذاری نیز در ارزیابی سهام مؤثر است. فردی که با دید یک ماهه وارد بازار می شود، محاسبات متفاوتی نسبت به فردی که دیدگاه پنج ساله دارد، دارد. یک سهام ممکن است برای شخصی با دیدگاه پنج ساله ارزشمند باشد، اما برای یک معامله گر کوتاه مدت، ممکن است ارزش چیز دیگری داشته باشد. اینها قوانین کلی است که باید رعایت شود و هر مورد باید جداگانه بررسی شود.

اتفاقی که در سال ۲۰۱۹ افتاد نتیجه تزریق هیجان به بازار بود

* با توجه به تجربه بدی که مردم از بورس در سال 2019 دارند، اکنون دوباره این تردید وجود دارد که حادثه آن سال تکرار نشود. به نظر شما مردم چگونه باید تشخیص دهند که زمان خروج از بورس فرا رسیده است؟

در سال 2019 و حتی قبل از آن شاهد بودیم که مقامات دولتی برای نشان دادن رونق اقتصادی شروع به تزریق پیام های مثبت و پمپاژ هیجان به بازار کردند. آنها سعی کردند قیمت سهام برخی شرکت ها را به صورت کاذب و حمایتی از طریق نهادهای وابسته بالا نگه دارند که این امر حباب در بازار ایجاد کرد و قیمت ها را از ارزش واقعی خود دور کرد.

زمانی که هیجان بر بازار حاکم است، سرمایه گذاران خرد بر اساس رفتار جمعی و شنیده ها عمل می کنند و فرض می کنند که رشد قیمت ابدی است. این رشد کاذب در نهایت منجر به سقوط ناگهانی می شود، همانطور که در گذشته بارها شاهد بوده ایم که مردم به دلیل این پیام های اشتباه مسئولان متحمل خسارات سنگین شده اند. مسئولان باید اجازه دهند بازار راه خود را پیدا کند. در یک بازار سالم، قیمت ها باید توسط مکانیسم عرضه و تقاضا تعیین شود، نه توسط بازیگران اصلی یا دولت که به طور مصنوعی قیمت ها را افزایش می دهند.

سهامداران خرد باید در شرایط فعلی بورس مراقب باشند

هنگامی که قیمت ها افزایش می یابد، رگولاتور فقط باید در سقف ها و کف قیمت ها دخالت کند تا از افراط و تفریط جلوگیری کند و قوانین را رعایت کند. حتی در حال حاضر نیز احتمال تشکیل حباب وجود دارد و سرمایه گذاران خرد باید بسیار مراقب باشند.

* آیا می توان به اهداف 8 و 10 میلیون واحدی که این روزها برای شاخص کل پیشنهاد می شود فکر کرد و آیا شاخص کل توانایی رشد تا این حدود را دارد؟

من قاطعانه می گویم که ارائه چنین ارقامی در شرایط فعلی بسیار خطرناک است. اگر بخواهیم سناریویی را تصور کنیم که در آن وضعیت اقتصادی عالی، تورم پایین، روابط بین‌الملل در بهترین سطح باشد و سرمایه‌های خارجی به کشور سرازیر شود، در این صورت شاخص بورس پتانسیل رسیدن به ارقام بسیار بالایی را دارد.

اما در واقعیت کنونی که با تحریم، تورم بالا، نوسانات ارزی، ریسک های سیستماتیک و عدم قطعیت های مدیریتی مواجه هستیم، سرمایه گذاری بسیار پر ریسک است. در چنین فضایی، افزایش آن اعداد بی ربط و دور از واقعیت است.

سرمایه گذاری در سهام تک برای مردم خطرناک است

*از دیدگاه شما چرا در رشد اخیر بازار، بازدهی نمادهای شاخص بسیار بیشتر از بازدهی نمادهای کوچک بازار بود؟

لازم به ذکر است که شاخص میانگین موزون کل بازار است و طبیعتا نمادهای بزرگ تاثیر بیشتری بر آن دارند. رشد شاخص را باید با نرخ تورم و نرخ ارز مقایسه کرد. محاسبات من نشان می دهد که رشد کلی بازار تقریبا با رشد نرخ ارز و تورم همخوانی دارد و اتفاق خارق العاده ای رخ نداده است. برخی از سهام ممکن است به دلیل نداشتن قدرت سود یا کمبود خریدار رشد نکرده باشند و برخی دیگر که بزرگتر و سودآورتر بودند، رشد بهتری را تجربه کردند.

ولی بازم میگم برای عموم مردم که متخصص نیستن تک سهام بازی کردن خیلی خطرناکه. بازار سهام مانند بازار طلا نیست که همه بتوانند روند آن را به راحتی درک کنند. سرمایه گذاری در سهام نیاز به قدرت تحلیل بالایی دارد و گوش دادن به فلان در این بازار بسیار پر ریسک است.

منبع: اخبار اقتصاد