بسیاری از بیماران سرطانی پس از شروع درمان متوجه تغییراتی در حافظه، تمرکز و تفکر خود می شوند. این بیماری که برای اولین بار در زنان مبتلا به سرطان سینه گزارش شد، در اصطلاح پزشکی «شیمی مغز» نامیده می شود. این عارضه می تواند زندگی روزمره و اعتماد به نفس بیماران را به شدت تحت تاثیر قرار دهد.
علت علمی مغز شیمیایی چیست؟
طبق مطالعه ای که در یک نشریه معتبر منتشر شده است فیزیولوژی عصبی بالینی منتشر شده، محققان دریافته اند که افراد دارای مغز شیمیایی توانایی حفظ تفکر متمرکز را ندارند.
تاد هندی، استاد روانشناسی در دانشگاه بریتیش کلمبیا، می گوید:
یک مغز سالم به طور طبیعی بین حالتهای “سرگردان” و “درگیری عمیق” تغییر میکند. اما مغز شیمیایی در حالت سرگردانی مزمن و بدون تمرکز باقی میماند.
یافته های تکان دهنده EEG
محققان با استفاده از تست EEG (نوار مغز) در بازماندگان سرطان سینه به نتایج عجیبی دست یافتند:
-
عدم تمرکز حتی پس از 3 سال: حتی سه سال پس از پایان درمان، بیماران همچنان در حفظ توجه پایدار مشکل داشتند.
-
بخشهایی از مغز خاموش شد: زمانی که بیماران فکر میکردند در حال تمرکز هستند، EEG نشان داد که بخش بزرگی از مغز آنها در واقع غیرفعال است.
-
فعالیت بیش از حد در هنگام استراحت: مغز این بیماران بر خلاف افراد سالم در هنگام استراحت و آرامش فعالیت غیر طبیعی و زیاد از خود نشان می دهد.
چرا تشخیص مغز شیمیایی دشوار است؟
بسیاری از بیماران از اینکه تست های هوش یا حافظه را در بیمارستان به خوبی انجام می دهند، ناامید هستند اما در خانه گیج می شوند. به این دلیل که آزمایشهای فعلی برای بیماریهایی مانند آلزایمر طراحی شدهاند و به درستی ظرافتهای زوال شناختی ناشی از شیمیدرمانی را اندازهگیری نمیکنند.
5 راه حل عملی برای مدیریت و بهبود مغز شیمیایی
برای اینکه این مقاله به یک راهنمای کاربردی تبدیل شود، رعایت نکات زیر برای بازگشت به زندگی عادی ضروری است:
-
محیط خود را ساده کنید: از آنجایی که مغز در این دوره به راحتی سرگردان است، کارهای پیچیده را به مراحل بسیار کوچک و ساده تقسیم کنید.
-
برنامه ریزی و یادداشت برداری: منتظر خاطره نباشید. از برنامه های یادآوری تلفن یا یک نوت بوک کوچک برای ضبط تمام کارهای روزانه خود استفاده کنید.
-
تمرینات ذهنی مداوم: حل جدول، شطرنج و بازی های فکری به مغز کمک می کند تا مسیرهای عصبی را برای تمرکز بازسازی کند.
-
مدیریت استرس و خواب: خستگی و استرس مه مغزی را تشدید می کند. داشتن یک برنامه خواب منظم در این دوران حیاتی است.
-
ورزش سبک روزانه: پیاده روی سریع خون رسانی به قشر جلوی مغز را بهبود می بخشد و به بازگشت تمرکز کمک می کند.
سوالات متداول
آیا مغز شیمیایی دائمی است؟ خوشبختانه برای اکثر بیماران، این وضعیت موقتی است، اما تحقیقات نشان می دهد که در برخی افراد ممکن است اثرات آن تا چندین سال ادامه داشته باشد که نیاز به مدیریت روانی دارد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟ اگر حواس پرتی شما را از انجام فعالیت های اساسی زندگی (مانند رانندگی یا کار) باز می دارد، حتما با یک متخصص سرطان یا مغز و اعصاب مشورت کنید.
منبع: عصر ایران
