تشکیلات نظامی آمریکا در آبهای نزدیک به ایران سناریوی محاصره دریایی این کشور و افزایش مشکلات اقتصادی برای ایران را در رسانههای داخلی و خارجی مطرح کرده است. این گمانه زنی ها به ویژه از زمانی که آمریکا اخیراً اعلام کرده است که هند می تواند نفت ونزوئلا را به جای ایران خریداری کند، تقویت شد.
به گزارش شرق، از سوی دیگر، آمریکا نیز همین ایده را به چین اعلام کرده و نسبت به تحریم های گسترده تر برای شرکای تجاری ایران هشدار داده است.
محاصره دریایی ایران؟
تشکیلات نظامی آمریکا در آب های نزدیک ایران سناریوهای متعددی را مطرح کرده است که یکی از مهم ترین آنها محاصره دریایی ایران و توقیف نفتکش های ایرانی با هدف توقف صادرات نفت است. سناریویی که گفته میشود با هدف تشدید فشار اقتصادی بر کشور و قویتر کردن اهرم فشار آمریکا برای تحمیل خواستههایش طراحی شده است. اکنون این گزینه مطرح است که آیا ایران در دهه 90 فشار اقتصادی بر عراق را تجربه خواهد کرد؟ طرح موسوم به نفت در برابر غذا که در دوره صدام رخ داد یا اینکه دونالد ترامپ برای نفت ایران سناریویی شبیه به نفت ونزوئلا در ذهن دارد؟
سناریوی فشار اقتصادی با محاصره دریایی تقویت میشود، جایی که چندی پیش دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا تهدید کرد هر کشوری که با ایران روابط تجاری داشته باشد مشمول تعرفه ۲۵ درصدی خواهد شد.
جدای از این، دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا در تازه ترین اظهارات خود گفته است که هند نفت ایران را نخواهد خرید، بلکه نفت ونزوئلا را خریداری خواهد کرد. وی این اظهارات را روز شنبه در هواپیمای ریاست جمهوری آمریکا هنگام سفر از واشنگتن به اقامتگاه تعطیلات خود در فلوریدا در گفت و گو با خبرنگاران بیان کرد و افزود که در این زمینه توافق شده است. ترامپ همچنین گفت که چین می تواند با آمریکا برای خرید نفت ونزوئلا به توافق برسد.
رویترز یک روز قبل از اظهارات رئیس جمهور آمریکا به نقل از سه منبع آگاه گزارش داد که ایالات متحده به دهلی اطلاع داده است که می تواند به زودی خرید نفت ونزوئلا را برای کمک به جایگزینی واردات نفت از روسیه از سر بگیرد.
قبل از تحولات اخیر در ونزوئلا، هند در مقابل فشارهای واشنگتن برای توقف خرید نفت روسیه گفته بود که اگر اجازه خرید نفت از کشورهایی مانند ایران و ونزوئلا که تحت تحریم هستند، نباشد، عملا جایگزینی برای نفت روسیه ندارد. با شروع جنگ اوکراین در سال 2022 که منجر به اعمال تحریم های غرب و کاهش قیمت نفت روسیه شد، هند به یکی از خریداران عمده نفت مسکو تبدیل شد.
در ماه آگوست، ترامپ برای اعمال فشار بر دهلی نو، تعرفههای کالاهای هندی را به 50 درصد افزایش داد و در اوایل ماه جاری تهدید کرد که اگر هند خرید نفت روسیه را کاهش ندهد، دوباره این نرخ را افزایش خواهد داد. ترامپ همچنین در مارس 2025 تعرفه 25 درصدی را بر کشورهای خریدار نفت ونزوئلا اعمال کرد. اما پس از حمله نظامی اخیر آمریکا به ونزوئلا و سرنگونی دولت مادورو، کاراکاس بخشی از تحریم ها را برای تسهیل فروش نفت خام ونزوئلا توسط شرکت های آمریکایی لغو کرد.
اگر ترامپ تهدید خود را عملی کند و بخواهد علاوه بر هند، بازار نفت ایران در چین را با نفت ونزوئلا جایگزین کند، شرایط سخت تری برای نفت ایران به وجود خواهد آمد. زیرا چین در حال حاضر بزرگترین خریدار نفت ایران است.
جدای از این، نگرانی های دیگری نیز در مورد تشدید فشار اقتصادی آمریکا بر ایران وجود دارد. برخی کارشناسان می گویند: هند پیش از این هم به عنوان خریدار و هم به عنوان واسطه در معاملات نفتی ایران ایفای نقش کرده است، اما قرار گرفتن نام شرکت های عمانی و اماراتی در فهرست تحریم های آمریکا تا حد زیادی تعجب آور است.
پس از اعمال تحریمهای جدید علیه ایران، آمریکا در بیانیهای اعلام کرد که کشتیها و شرکتهای تحریم شده که مستقیماً در انتقال نفت خام و فرآوردههای نفتی ایران به بازارهای خارجی نقش داشتند و یا مالکان و متصدیان این کشتیها که در تسهیل فروش این محصولات و انتقال صدها میلیون دلار نفت ایران نقش داشتهاند، مشمول تحریم خواهند شد. بر اساس این بیانیه، شرکت های تحریم شده در کشورهایی مانند هند، عمان و امارات متحده عربی مستقر هستند.
تشدید فشار بر شرکای نفتی ایران
در همین زمینه، حمیدرضا صالحی، کارشناس حوزه انرژی به اختازنانیوز گفت: پیش از این هند هم به عنوان خریدار و هم به عنوان واسطه در معاملات نفتی ایران ایفای نقش می کرد، اما قرار گرفتن نام کشتی ها و شرکت های تحریم شده عمانی و امارات در این فهرست تا حد زیادی تعجب برانگیز است.
به گفته صالحی، افزایش سخت گیری چنین رویکردی می تواند فشار بیشتری را بر شبکه های تجاری و نفتی ایران وارد کند و راه های دور زدن تحریم ها را پیچیده کند.
وی در ادامه تاکید می کند: واقعیت این است که صادرات نفت ایران عمدتا از طریق واسطه ها و تراست ها و نه مستقیم انجام می شد و با توجه به تحریم های جدید آمریکا می توان گفت که بیشتر این میانجی گری از طریق سه کشور (هند، امارات و عمان) انجام شده که هم اکنون در لیست تحریم ها قرار دارند.
از سوی دیگر، به جز چین که همچنان خریدار اصلی و مستقیم نفت ایران است، هند نیز در مقاطع مختلف مجوز خرید نفت از آمریکا را دریافت کرده است. اما به نظر می رسد اکنون که میزان خرید این کشورها از ایران احتمالاً به حداقل ممکن رسیده است، شرایط دشوارتر شده است. این تغییرات می تواند فشار بیشتری بر صادرات نفت ایران وارد کند و مسیر جدیدی را برای مذاکره و تعاملات اقتصادی در پیش بگیرد و این احتمال وجود دارد که از طریق واسطه ها و شرکت های ثالث، زنجیره تامین نفت ایران را دچار اختلال کند.
به گفته این کارشناس: در این شرایط ایران با چالش های جدی تری در زمینه حفظ و گسترش صادرات نفت خود مواجه خواهد شد و ممکن است مجبور شود راه های جدید و پیچیده تری برای دور زدن تحریم ها بیابد. از سوی دیگر باید در نظر داشت که با توجه به کاهش صادرات نفت ونزوئلا، در صورت اعمال تحریم های جدید آمریکا علیه ایران، شاهد افزایش چشمگیر قیمت نفت در بازارهای جهانی خواهیم بود.
این نگرانی ها زمانی تشدید می شود که احتمال محاصره دریایی ایران توسط ایالات متحده مطرح شود. محاصره ای که می تواند خروج نفتکش های ایرانی از آمریکا را با مشکل مواجه کند. این گمانه زنی ها در شرایطی مطرح می شود که روز گذشته ایرنا به نقل از آناتولی نوشت: مقامات مالزی اعلام کردند که این کشور دو نفتکش را به ظن انتقال نزدیک به 130 میلیون دلار نفت خام از کشتی به کشتی در سواحل جزیره پنانگ توقیف کرده است.
خبرگزاری برناما مالزی اعلام کرد که مقامات پس از دریافت گزارشی مبنی بر توقیف دو کشتی در 24 مایلی شمال غربی جزیره پنانگ لانگار، این تانکرهای نفتی را بازرسی کردند.
مقامات مالزی اعلام کردند که این دو نفتکش در جریان بازرسی به یکدیگر متصل شده و مظنون به انجام فعالیت های انتقال نفت از کشتی به کشتی هستند. محمد صوفی محمد رملی، مدیر اداره دریانوردی جزیره پنانگ معتقد است که این دو کشتی با مشارکت 53 خدمه شامل اتباع چینی، میانماری، ایرانی، پاکستانی و هندی فعالیت های انتقال نفت خام را انجام داده اند. وی در بیانیه ای اعلام کرد: ارزش نفت خام کشف شده بیش از 512 میلیون رینگیت مالزی (حدود 129.8 میلیون دلار) و ارزش هر دو نفتکش 718 میلیون رینگیت مالزی (182.1 میلیون دلار) است.
این مقام مسئول توضیح داد: ناخداهای این کشتی ها دستگیر و تحویل ماموران پلیس شدند. این پرونده در دست بررسی است. تاکنون اطلاعاتی در مورد هویت این نفتکش ها و مبدا آنها ارائه نشده است. همچنین در ماه های اخیر تحریم های شدیدی علیه برخی واسطه های فروش نفت ایران اعمال شده است. روز دوازدهم بهمن امسال، وزارت خزانه داری آمریکا نام بابک زنجانی را در فهرست تحریم های واشنگتن قرار داد.
همچنین در تیرماه سال جاری، بلومبرگ گزارش داد که اتحادیه اروپا حسین شمخانی، تاجر نفت را تحریم کرده است. شرکت های او، Admiral Group و Milavous Group Ltd که در دبی مستقر هستند نیز تحریم شده اند. دلیل این تحریم از سوی اتحادیه اروپا را نقش وی در تجارت نفت روسیه و ناوگان سایه این کشور عنوان کرد.
اکنون تشکیلات نظامی آمریکا در آب های نزدیک ایران سناریوی محاصره نفتی این کشور و پیچیده شدن صادرات نفت را مطرح کرده است. اگرچه برخی این اقدام ترامپ را در راستای فشار برای مذاکره و تسلیم ایران می دانند و احتمال جنگ نظامی را دور از ذهن می دانند، اما برخی دیگر از کارشناسان معتقدند ترامپ دست خالی برنخواهد گشت.
علی بیگدالی، استاد روابط بین الملل به خبرنگار ایلنا گفت: وقتی وزیر امور خارجه کشورمان می گوید هیچ اتفاقی نمی افتد نشان می دهد که هیچکس نمی داند قرار است چه اتفاقی بیفتد، این را باید با درک احتمال وقوع این اتفاق در نظر گرفت، اما طرف دیگر ماجرا این است که با ورود این حجم از تسلیحات آمریکایی به منطقه و احتمال اقدامات اسرائیل، نباید انتظار داشته باشیم که آمریکا این نیروها را خالی کند. آنها می خواهند کاری کنند که ما نمی دانیم اولتیماتوم های او جای نگرانی دارد، اما من نگران هستم که با این مقدار سلاح، آمریکا دست خالی برگردد.
وی تاکید می کند که نباید منتظر اقدام و پاسخ نظامی آمریکا باشیم و متولیان امر کشور باید هر چه سریعتر از طریق دیپلماسی موضوع را حل کنند. اما برخی معتقدند تکرار محاصره دریایی ونزوئلا در ایران دشوار است. زیرا برخلاف ونزوئلا، ایران نیروی دریایی قدرتمندتری دارد. همچنین ایران و شبکه متحدانش می توانند اقدامات تنبیهی انجام دهند. به طور مشخص در تنگه باب المندب، حوثیهای یمن آمادگی خود را برای هدف قرار دادن کشتیهای آمریکایی در صورت تجاوز به ایران و محاصره دریایی این کشور اعلام کردند.
