در روزهای اخیر، مجموعهای از اخبار و اظهارات رسمی نشان میدهد که روند دیپلماتیک ایران و آمریکا بار دیگر وارد مرحله جدیدی شده و احتمال آغاز مذاکرات هستهای بین دو کشور بیش از پیش تقویت شده است. روندی که همزمان با تحرکات منطقه ای و بین المللی از جمله نقش کشورهای همسایه، روسیه و حتی رژیم صهیونیستی دنبال می شود.
به گزارش شرق، خبرگزاری فارس به نقل از یک منبع آگاه در دولت گزارش داد که مسعود البادیشیان رئیس جمهور ایران دستور آغاز مذاکرات را صادر کرده است. بر اساس این گزارش، مذاکرات احتمالی ایران و آمریکا تنها در چارچوب موضوع هسته ای انجام خواهد شد و موضوعات دیگری در دستور کار این مذاکرات قرار ندارد.
این خبر اولین تایید غیررسمی تصمیم هیات عالی دولت برای ورود به فاز جدید مذاکرات تلقی می شود. در عین حال خبرگزاری تسنیم نیز به نقل از یک منبع آگاه اعلام کرد که احتمال آغاز مذاکرات ایران و آمریکا با حضور مقامات ارشد دو کشور در روزهای آینده وجود دارد. به گفته این منبع، اگرچه هنوز زمان و مکان این دیدار نهایی نشده است، اما مذاکرات احتمالی در سطح «سید عباس عراقچی» از طرف ایران و «استیو ویتکاف» نماینده ویژه رئیس جمهور آمریکا انجام خواهد شد.
در همین رابطه اسماعیل بقایی سخنگوی دستگاه دیپلماسی ایران در پاسخ به سوالی مبنی بر ادعای دریافت مهلت از سوی آمریکا، تاکید کرد که جمهوری اسلامی ایران هرگز اولتیماتوم و ضرب الاجل را نپذیرفته است و چنین موضوعی صحت ندارد. وی با اشاره به رویکرد ایران در دیپلماسی گفت: ایران در عین صداقت و جدیت اجازه نمی دهد از مذاکره به عنوان ابزار فشار استفاده شود.
سخنگوی وزارت امور خارجه همچنین درباره اخبار منتشر شده درباره برگزاری مذاکرات در ترکیه، اظهار داشت: ایران در حال بررسی کلیات و جزئیات مربوط به پیشبرد این روند دیپلماتیک است.
وی از تشدید تلاش های جمیله کشورهای منطقه خبر داد و افزود تماس های مستمر همسایگان و بازیگران منطقه وجود دارد. به گفته وی، ایران با حساسیت خاصی به عنصر زمان می نگرد و تسریع در رفع یا کاهش تحریم های غیرقانونی را هر روز یک دستاورد می داند.
فارس در سطح منطقه به نقل از منابع اسرائیلی گزارش داد که «استیو ویتکاف» نماینده ویژه رئیس جمهور آمریکا در امور خاورمیانه به زودی وارد تل آویو می شود. به گزارش رادیو ارتش و شبکه 13 تلویزیون اسرائیل، ویتکاف در این سفر با بنیامین نتانیاهو و مقامات ارشد نظامی اسرائیل دیدار خواهد کرد و موضوع اصلی این گفتگوها ایران است. شبکه «القاهره الاخباریه» نیز این موضوع را تایید کرده است.
از سوی دیگر، ایسنا به نقل از دیمیتری پسکوف، سخنگوی کاخ کرملین گزارش داد که روسیه آماده است انتقال اورانیوم مازاد به کشورها را به عنوان راه حلی برای اختلافات مذاکره پیشنهاد دهد. پسکوف تاکید کرد که مسکو با همه طرف های ذینفع در مذاکرات هسته ای ایران در تماس است و این پیشنهاد می تواند بخشی از راه حل های دیپلماتیک آتی باشد.
مجموع این تحولات نشان می دهد که فضای دیپلماتیک پیرامون پرونده هسته ای ایران در عین حال که با حساسیت ها و ملاحظات جدی همراه است، وارد مرحله فعال تری شده است و روزهای آینده می تواند نقش تعیین کننده ای در تعیین روند این مذاکرات داشته باشد.
ابهام در راه پیش رو
در شرایط کنونی که بار دیگر نشانههایی از فعالیت دیپلماتیک در پرونده هستهای ایران و آمریکا مشاهده میشود، نباید برخی از علائم هشداردهنده را به راحتی نادیده گرفت. آنچه از مواضع و پیامهای غیررسمی طرف آمریکایی برمیآید این است که خواستههای واشنگتن به خروج یا محدود کردن اورانیوم غنیشده با خلوص 60 درصد محدود نمیشود، بلکه نگاه آمریکا به کل ذخایر اورانیوم غنیشده ایران متمایل است. چنین رویکردی در عمل به معنای عبور از چارچوب های قبلی و طرح مطالبات حداکثری است که می تواند مسیر پیش رو را با ابهامات و مخاطرات جدی روبرو کند.
این تغییر در لحن و دامنه خواسته ها این گزاره را تقویت می کند که نمی توان به سادگی به آینده مذاکرات خوش بین بود. تجارب گذشته نشان داده است که هرگاه سقف مطالبات آمریکا افزایش یابد، روند گفت وگو یا فرسوده می شود یا به بن بست می رسد. اما در معادلات دیپلماسی، امید همچنان یک ضرورت است. به امید اینکه عقلانیت سیاسی بر رویکردهای فشارمحور غلبه کند و مسیر تعامل از تهدیدها و مطالبات حداکثری بگذرد. در عین حال نمی توان این احتمال را نادیده گرفت که هر دو طرف، به ویژه تهران، به دنبال نوعی «خبر درمانی» و مدیریت افکار عمومی هستند. رویکردی که با ایجاد سیگنال های دیپلماتیک مثبت به کاهش زمان و کاهش فشارهای فوری کمک می کند.
اگرچه این تاکتیک می تواند از تشدید بحران در کوتاه مدت جلوگیری کند، اما تنها در صورتی که اراده واقعی برای توافق وجود نداشته باشد، بحران را به آینده ای پرهزینه تر منتقل می کند. بنابراین، دیپلماسی امروز بیش از هر زمان دیگری در لبه امید و هشدار حرکت می کند.
