بعدی- اگر تا چند ماه پیش افزایش قیمت داروهای ضد سرطان ماهیانه بود، الان به صورت هفتگی و حتی روزانه اتفاق می افتد. داروسازان می گویند اگر موجودی داروی ضد سرطان در یک هفته تمام شود، هفته آینده با چند درصد افزایش قیمت تهیه می شود. روندی که برای بیماران سرطانی به کابوس تبدیل شده و استرس ناشی از آن سم مهلکی برای روند درمان آنهاست.
بر اساس گزارش فردا، در بسیاری از موارد بیماران سرطانی توانایی پرداخت داروهای خود را ندارند و متأسفانه درمان را رها می کنند.» گزاره ای است که علی ولی پور، متخصص سرطان به آن اشاره کرده است. این گفته در کنار اظهارات برخی از کارشناسان انجمن آنکولوژی است که تاکید می کنند طبق دستورالعمل نباید از وضعیت بیماران سرطانی در رسانه ها صحبت کرد. با این حال، تحقیقات میدانی در کلینیکهای خصوصی، بخشهای پذیرش بیمارستان و مصاحبه با خود بیماران و خانوادههایشان تصویر دقیقی از روند درمان پس از افزایش 200 درصدی قیمت دارو و کمبود داروهای سرطان ارائه میدهد. تصاویری که صحت گفته های انکولوژیست ها را تایید می کند.
اما سوال اساسی همچنان باقی است: چرا داروهای بیماران سرطانی اینقدر گران است و راه برون رفت از این بحران چیست؟
فاجعه در کلینیک های درمان سرطان
ساعت 12 ظهر همیشه شلوغ ترین ساعت یکی از کلینیک های شیمی درمانی یوسف آباد تهران بود. دکتر با ورود به مطب، ابتدا روند شیمی درمانی بیماران را در اتاق مخصوص دنبال می کند و سپس بقیه بیماران را ویزیت می کند. پیش از این منشی مطب در پاسخ به سوالات بیماران در مورد پذیرش بیماران جدید می گفت: «پزشک بیماران جدید را نمی پذیرد؛ تراکم بیماران آنقدر زیاد است که فرصتی برای پذیرش بیماران جدید نداریم.» اما این روزها شرایط تغییر کرده است؛ بیماران جدید پذیرش می شوند و منشی همیشه تلفنی است.
وقتی با خانم مرادی تماس می گیرد صدایش به گوش می رسد: «دو دور جلسه شیمی درمانی نیامده اید». وقتی علت غیبتش را جویا میشود، منشی توضیح میدهد: «میگوید به دنبال درمان بیشتر در بیمارستان دولتی هستم، البته به او گفتم که از نظر هزینهها تفاوت چندانی ندارد، اما میگوید در این شرایط حتی هزار تومان هم برایش مهم است. «تعداد قابل توجهی از بیماران درمان خود را قطع کردهاند.» گفتههای او در راستای اظهارات سلمان اسحقی، سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان و اعتراض مجلس شورای اسلامی است. قیمت داروهای شیمی درمانی در آبان ماه و گفت: در ماه های اخیر داروهای شیمی درمانی به حدی رسیده است که قیمت یک بار تزریق برخی داروها به یک میلیارد و 800 میلیون تومان رسیده است، بر اساس این بیانیه، اگر حقوق پایه کارگری 15 میلیون تومان باشد، اگر تمام حقوق اولیه خود را صرف پرداخت هزینه یک جلسه شیمی درمانی کند، حدود 10 سال طول می کشد.
در پشت صحنه، بیماران منتظر هستند و هر یک داستان غم انگیزی برای گفتن دارند. غم انگیزترین روایت ها متعلق به کودکان و نوجوانان است. آنها در مورد محدودیت های غذایی و هزینه های درمان صحبت می کنند. پروانه زنی 46 ساله به بیمار کنارش می گوید: هر بار با شراره می آمدیم. شوهرش فروشنده تجهیزات تولید محتوا بود و الان بیکار است.» بیمار دیگری میافزاید: «اگر تعرفه ۲۵ درصدی ترامپ اجرایی شود، حتی اگر شاغل باشیم، نمیتوانیم هزینه جلسات شیمیدرمانی را بپردازیم.»
سینا، پدر ارمیای 9 ساله در پاسخ به این نگرانی توضیح می دهد: تعرفه های ترامپ در صورت اعمال، مستقیما شامل دارو نمی شود، بلکه بیشتر برای کالاهای صنعتی، قطعات خودرو و صادرات اعمال می شود و هدف فشار اقتصادی بر دولت است. اما این تحلیل کمی خوشبینانه به نظر می رسد. آن طور که هادی احمدی، سخنگوی و عضو هیئت مدیره انجمن داروسازان ایران به به گزارش میهن تجارت می گوید: مشکل اصلی محدودیت سیستم های نقل و انتقالات بانکی و نقل و انتقالات مالی ناشی از تحریم است؛ این موضوع به طور مستقیم بر عرضه دارو تاثیر گذاشته است.
با این حال، برای بیماران سرطانی، استرس ناشی از این وضعیت، خود یک سم کشنده است. شاید سکوت در این لحظه بهترین راه برای حفظ آرامش آنها باشد، اما تصویر واقعیت تلخ درمان سرطان در شرایط اقتصادی کنونی چیزی جز یک تراژدی نیست.
به غیر از جلسات شیمی درمانی؛ با گرانی دارو چه کنیم؟
تراژدی جلسات شیمی درمانی در کلینیک های خصوصی ادامه دارد. قسمت دوم درمان با تهیه دارو ادامه خواهد یافت. مشکلی که از این جلسات برای بیماران سرطانی هزینه بیشتری دارد.
اگرچه محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو می گوید در حال حاضر بیش از 70 درصد اقلام دارویی حوزه شیمی درمانی از نظر تعداد قلم در کشور تولید می شود، اما بیماران سرطانی اشاره می کنند که نمونه ایرانی داروهای آنها بیش از 50 میلیون تومان قیمت دارد. هزینه ای که اقشار معدودی از جامعه می توانند از عهده آن برآیند بدون اینکه بر مخارج زندگی روزمره شان تاثیری بگذارد. جدای از این، بسیاری از بیماران هنوز مجبورند داروهای خارجی یا تک نسخه ای را برای ادامه درمان بخرند. داروهایی که قیمت آنها از چند ده میلیون تومان تا بیش از 200 میلیون تومان در هر نوبت است و تهیه آنها برای اکثر بیماران و خانواده هایشان سخت است.
معنای داروهای تک نسخه ای برای این بیماران ترسناک به نظر می رسد. اینها داروهایی هستند که در فهرست دارویی کشور ثبت نشده اند و در نتیجه هیچ شرکتی مجاز به تولید و واردات آن در سطح وسیع نیست. از سوی دیگر به گفته حمید صوفی، مدیرعامل موسسه همیار اراک و از فعالان حوزه سرطان کودکان: داروهای ارزان قیمتی نیز در بازار وجود دارد، اما چون کیفیت لازم را ندارد، نه تنها بیماران بهبود نمی یابند، بلکه ممکن است عوارضی هم داشته باشند. جدای از این، سخنگوی سازمان غذا و دارو نیز به این موضوع از نظر ارزش ریالی اذعان داشته است، همچنان بخش قابل توجهی از داروها مربوط به داروهای وارداتی و نوآورانه است که قیمت بالاتری دارند.
عقده داروهای سرطان چگونه باز می شود؟
هزینه بالای دارو برای بیماران سرطانی نتیجه ترکیب چندین عامل پیچیده و ساختاری است. به گفته هادی احمدی، سخنگوی و عضو هیات مدیره انجمن داروسازان ایران، به دلیل تحریم ها، ناکارآمدی سیستم بانکی در انتقال ارز و تاخیر در تخصیص ارز به واردات مواد اولیه، زنجیره تامین دارو را مختل کرده است. از سوی دیگر، حذف ارز ترجیحی باعث شده است که حتی داروهای تولید داخل نیز تحت تاثیر نوسانات ارز آزاد قرار بگیرند، زیرا تنها حدود 30 درصد هزینه تولید مربوط به مواد اولیه است و 70 درصد دیگر شامل هزینه های بسته بندی، حمل و نقل و سایر هزینه های جانبی است که بر اساس ارز آزاد محاسبه می شود.
این عوامل در کنار ضعف بیمه ها که نمی توانند هزینه های سنگین دارو را پوشش دهند، باعث شده است که پرداخت از جیب بیماران در برخی موارد بین 60 تا 70 درصد افزایش یابد و بیماران مجبور به مصرف داروهای ناقص یا توقف روند درمانی خود شوند. همچنین نبود 150 تا 200 دارو در بازار حتی برای بیماران غیر سرطانی حکایت از بحران گسترده دارویی در کشور دارد.
به گفته کارشناسان، راه برون رفت از این بحران نیازمند اقدامات هماهنگ و چند جانبه است. ابتدا باید ارز به موقع و کافی برای واردات مواد اولیه و داروهای وارداتی تخصیص داده شود و منابع مالی برای داروخانه ها تامین شود تا تولیدکنندگان بتوانند داروها را به موقع و با قیمت مناسب تهیه کنند.
دوم اینکه بهبود پوشش بیمه ای و پرداخت هزینه ها توسط سازمان های بیمه گر می تواند فشار مالی بر بیماران را کاهش دهد و از مصرف ناقص دارو جلوگیری کند.
سوم، مدیریت واردات و تولید داروهای داخلی و وارداتی به گونه ای که کمبود بازار را به حداقل برساند و جایگزینی مطمئن داروها با مشورت پزشکان و داروسازان می تواند از توقف درمان بیماران جلوگیری کند.
بنابراین بدون اصلاح ساختاری در مدیریت ارز، بیمه و تامین دارو، گرانی و کمبود آن به ویژه برای بیماران سرطانی ادامه خواهد داشت و تبعات انسانی و اجتماعی آن روز به روز شدیدتر خواهد شد.
نقش بیمارستان دولتی در این زمینه
منوچهر احمدی متخصص رادیو انکولوژی بیمارستان توحید سنندج در گفتگو با به گزارش میهن تجارت ضمن مقایسه روند درمان در کلینیک های خصوصی و مراکز دولتی برای بیماران سرطانی، به طبقه بندی درمان در ایران اشاره می کند.
وی می گوید: در مراکز دولتی نمی توان گفت که بیماران به دلیل کمبود دارو دیگر در جلسات درمانی شرکت نمی کنند؛ دارو کم است، اما به این معنا نیست، مدتی است و مدتی نیست، بی نظمی و سردرگمی وجود دارد و دلیل آن کمبود اعتبار است، «اگر بیمار به مراکز دولتی مراجعه کند، دارو به اندازه کافی وجود دارد که جواب می دهد».
درمان سرطان طبقه بندی شده ۵ درصد بیماران می توانند هزینه های کمرشکن درمان های جدید را بپذیرند
منوچهر احمدی به به گزارش میهن تجارت می گوید: اما الان درمان سرطان مثل خیلی چیزهای دیگر کاملاً طبقاتی شده است. میلیاردرهایی هستند که وضعیتشان مشخص است و ترجیح می دهند به جای ایران به کشورهای خارجی بروند. عده ای در داخل کشور هم داروهای کمیاب و گران قیمت تهیه می کنند و درمانشان انجام می شود. اما افراد دیگر اگر درمان را دنبال کنند و توقع بالایی نداشته باشند، در سطح استاندارد درمان خواهند شد. شاید تنها حدود 5 درصد از بیماران بتوانند از این درمان ها استفاده کنند.
تفاوت هزینه در مراکز دولتی و کلینیک های خصوصی بسیار زیاد است
به گفته این متخصص رادیو انکولوژی، هزینه درمان بیماران سرطانی در کلینیک های خصوصی و مراکز دولتی نیز قابل توجه است. وی در این باره می گوید: من به صورت تمام وقت در بیمارستان کار می کنم و مطب بیرون ندارم، اما می دانم که هزینه درمان در کلینیک های خصوصی به دلیل تورم موجود بسیار بالا است، اما در مراکز دولتی هزینه درمان و ارائه خدمات قابل قبول است، به ویژه از نظر دارویی؛ اگر دارو از داروخانه خریداری شود، 30 درصد قابل کسر است، در حالی که حدود 10 درصد از مبلغ کسر دولتی کسر می شود.
ممکن است یک ماه برای رادیوتراپی صبر کنید
وضعیت بیمه مراکز دولتی هم برای عده ای جای سوال دارد اما به گفته احمدی: بیمه سلامت قابل دریافت است؛ هزینه سالیانه آن حدود 24 تا 25 میلیون تومان است و به همه مردم تعلق می گیرد، با هر نوع بیمه ای درمان در مراکز دولتی انجام می شود، برخی فکر می کنند بیمه شدگان روستایی خدمات متفاوتی نسبت به شهری یا کارمندی دریافت می کنند، اما در مراکز دولتی به دلایلی که مردم حساب می کنند، همه به یکسان می روند. به کلینیک های خصوصی.”
وی می افزاید: به عنوان یک متخصص رادیوتراپی که هم رادیوتراپی و هم شیمی درمانی انجام می دهم، می گویم در شرایط فعلی معمولا بیماران زیاد منتظر شیمی درمانی نمی شوند، بخش ما 20 تخت دارد اما در رادیوتراپی به دلیل فعال بودن تنها یک دستگاه، زمان انتظار برای نوبت دهی حدود یک ماه است، البته این وضعیت مربوط به بیمارستان ما است و در سایر بیمارستان ها می تواند متفاوت باشد.
در بخش رادیوتراپی خبری از زیر جدول نیست/تعرفه ها مانع این مسائل شده است
از سوی دیگر، از نظر وی، کلینیکهای خصوصی شرایط متفاوتی دارند: «معمولاً صف انتظار ندارند، زیرا به دلیل هزینههای بالا، تعداد مراجعهکنندگان کمتر است.» رادیوتراپی تنها بخشی است که هنوز پدیده «زیر میز» وارد آن نشده است و بیمار دقیقاً طبق تعرفههای دولتی بخش خصوصی درمان میشود، هرچند هنوز تأخیر وجود دارد.
قیمت داروهای سرطان بیداد می کند
این متخصص رادیو انکولوژی در پایان با اشاره به استفاده از داروهای سرطان در فاصله بین جلسات شیمی درمانی و رادیوتراپی می گوید: وضعیت دارو واقعاً پیچیده است، متاسفانه اگر دارو نسبت به سایر کالاها قیمت کمتری نداشته باشد، قطعاً افزایش قیمت داشته است، به خصوص برخی داروهای خوراکی که بیماران برای دوره های دو هفته تا یک ماهه باید مصرف کنند بسیار گران شده و قیمت آنها واقعاً سرسام آور است.
