بعدی- دور جدید مذاکرات هسته ای ایران و آمریکا روز جمعه با میزبانی عمان در مسقط آغاز شد. مذاکراتی که در شرایط حساس و در سایه نگرانی از آغاز جنگی جدید در خاورمیانه آغاز شد. در حالی که دوگانگی جنگ و دیپلماسی همچنان افکار عمومی را در ایران، منطقه و جهان به خود مشغول کرده است، تعدادی از تحلیلگران معتقدند در صورت توجه طرفین به برخی الزامات کلیدی، باز هم امکان دستیابی به توافقی پایدار وجود دارد.
خواسته های بازیگران خارجی نباید ملاک مذاکره باشد
یکی از عواملی که می تواند روند مذاکرات را فرسوده و یا حتی به بن بست برساند، ورود مطالبات طرف هایی است که مستقیماً در مذاکرات حضور ندارند. در هفته های اخیر تلاش برخی کشورهای عربی برای میانجیگری و حتی رقابت برای میزبانی مذاکرات ایران و آمریکا این ظن را تقویت کرده است که آنها به دنبال تأثیرگذاری بر محتوای توافق احتمالی و گنجاندن خواسته های خود در چارچوب شروط واشنگتن هستند.
در این میان انتشار اخباری مبنی بر سفر قریب الوقوع بنیامین نتانیاهو نخست وزیر رژیم صهیونیستی به واشنگتن و گفتگوهای وی با دونالد ترامپ درباره پرونده هسته ای ایران نیز به نگرانی ها در مورد دخالت طرف های ثالث در روند مذاکرات دامن زد. این گمانه زنی ها پس از آن تقویت شد که دفتر نخست وزیری اسرائیل اعلام کرد: نخست وزیر معتقد است که هرگونه مذاکره باید شامل محدود کردن برنامه موشکی بالستیک ایران و حمایت ایران از محور مقاومت باشد.
بر این اساس، تحلیلگران تاکید می کنند که اگر چارچوب مذاکرات توسط اسرائیل یا دیگر بازیگران منطقه ای تعیین شود، بعید به نظر می رسد که به توافقی ملموس و با ثبات برسد.
حقایق حوزه و منطق مدرسه را باید پذیرفت
واقعیت این است که قرارداد بر اساس مبادله شکل می گیرد و طرفین ملزم به دادن امتیاز و دریافت امتیاز متقابل هستند. بی توجهی به این اصل می تواند مذاکرات را به صحنه شعارها و مواضع افراطی سوق دهد و در نهایت امکان توافق را از بین ببرد.
از این منظر، طرف ایرانی باید در نظر داشته باشد که نادیده گرفتن بخشی از فعالیت های هسته ای به معنای نادیده گرفتن تلاش ها و دستاوردهای علمی کشور نیست. از سوی دیگر، طرف آمریکایی باید بپذیرد که شعار “نابودی کامل برنامه هسته ای ایران” عملی و دست یافتنی نیست و به رسمیت شناختن حق ایران در استفاده صلح آمیز از فناوری هسته ای، پیش نیاز هر گونه توافق خواهد بود.
مذاکره باید فرصتی برای رفع ابهامات باشد نه پوششی برای اهداف دیگر
کارشناسان همچنین تاکید می کنند که مذاکرات دوجانبه باید فرصتی برای شفاف سازی و رفع ابهامات موجود در مواضع دو طرف باشد نه اینکه صرفا به ابزاری برای مدیریت بحران یا خرید زمان تبدیل شود. استفاده ابزاری از فرآیند گفتگو می تواند منجر به بی اعتمادی عمیق تر بین طرفین شود.
تجربه دور قبلی مذاکرات نیز نشان داد که همزمانی مذاکرات با حملات اسرائیل و سپس آمریکا، اعتماد تهران به روند دیپلماتیک را به شدت تضعیف کرد و ادامه مذاکرات پس از آن با تردیدهای جدی مواجه شد.
جایگزین توافق پرهزینه و زمان بر است
در نهایت تحلیلگران بر این باورند که شکست مذاکرات و عدم توافق عواقب بسیار سنگینی برای ایران، آمریکا و کل منطقه خواهد داشت. ایران بارها هشدار داده است که در صورت شروع یک جنگ جدید، دامنه آن به یک درگیری بزرگ منطقه ای نیز کشیده خواهد شد.
بنابراین وقوع یک جنگ دیگر یک سناریوی دو باخت برای همه طرف ها خواهد بود. سناریویی که می تواند هزینه های انسانی، امنیتی و اقتصادی زیادی را به همراه داشته باشد. توجه به این واقعیت به اعتقاد کارشناسان می تواند انگیزه و جدیت دو طرف را برای دستیابی به یک توافق پایدار تقویت کند.
