به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، کمک های مالی دولت پدیده ای شناخته شده در روابط بین الملل است، اما آنچه در دوران پهلوی تحت عنوان «دیپلماسی کمک های مالی» رخ داد، فصل سیاهی در تاریخ اقتصاد ایران است. پس از شوک نفتی سال 1352 و افزایش درآمد سالانه ایران از 5 میلیارد دلار به نزدیک به 20 میلیارد دلار، محمدرضا پهلوی به جای تمرکز بر توسعه و رفع محرومیت های داخلی، سیاست «اهدا و وام» را به کشورهای مختلف جهان آغاز کرد.
طبق اسناد تاریخی چاپ شده در روزنامه های آن زمان و خاطرات مقامات، دولت پهلوی مبالغ هنگفتی را به کشورهای مختلف پرداخت کرده است که نمونه هایی از آن به شرح زیر است:
- ایتالیا (ونیز و وام کالان): در اقدامی که «لاستمپا» ایتالیا آن را کمکی سخاوتمندانه برای نجات ونیز خواند، ایران در سال 1353 مبلغ 30 میلیون لیره به شهرداری ونیز پرداخت تا از این شهر در برابر سیل محافظت کند. همچنین 3 میلیارد دلار وام به دولت ایتالیا اعطا شد.
- فرانسه (رآکتور و اعتبار مالی): ایران برای ساخت رآکتور هسته ای فرانسه وام 2 میلیارد دلاری پرداخت کرد. همچنین در مرداد 1353 اعتباری بالغ بر یک میلیارد دلار به مدت سه سال و با سود بازرگانی در اختیار بانک مرکزی فرانسه قرار گرفت تا در پروژه هایی مانند نیروگاه اتمی و نمک زدایی آب هزینه شود. اقدامی که روزنامه لوموند فرانسه آن را حمایتی شگفت انگیز از صنایع خود دانست.
- انگلستان (آب و آبیاری لندن): در 17 آبان 1353 محمدرضا پهلوی وامی به ارزش 1.2 میلیارد دلار به دولت انگلیس داد که 400 میلیون دلار آن صرف توسعه سیستم آبیاری سازمان ملی آب انگلیس شد. همچنین مبلغ یک میلیارد دلار برای تصفیه آب در شهر لندن اختصاص یافت. این کمک ها در شرایطی صورت گرفت که طبق آمار سازمان برنامه بیش از 18 میلیون نفر در ایران بدون آب آشامیدنی بودند.
- مصر (کانال سوئز و کمک های نقدی): ایران یک میلیارد دلار برای نوسازی کانال سوئز کمک کرد. علاوه بر این، بر اساس گزارش روزنامه اطلاعات در اردیبهشت 1354، مبلغ 125 میلیون دلار دیگر نیز به صورت بلاعوض به دولت مصر کمک شد و بیشتر وام های قبلی نیز بخشوده شد.
- پاکستان: 250 میلیون دلار کمک های مردمی، تخفیف های ویژه در فروش نفت و حتی سلاح های رایگان برای سرکوب شورش بلوچستان از جمله کمک های ایران به اسلام آباد بود.
- افغانستان: 2 میلیارد دلار برای کمک های مردمی و پروژه های مختلف به این کشور اختصاص یافت.
- هند: مبلغ 250 میلیون دلار برای استخراج و صادرات سنگ آهن به هند پرداخت شد.
- بنگلادش: کمک 100 میلیون دلاری به عنوان کمک های مردمی به این کشور اختصاص یافت.
- سوریه و اردن: حافظ اسد 800 میلیون دلار وام بدون بهره در سوریه دریافت کرد. به اردن نیز صدها میلیون دلار کمک مالی و تسلیحاتی برای جلوگیری از سقوط این رژیم داده شد.
- عمان: میلیون ها دلار کمک مالی و نظامی برای سرکوب جنبش ظفر به این کشور پرداخت شد.
- مراکش: این کشور از جمله کشورهای عربی آفریقایی بود که در دوره پهلوی کمک های مالی سخاوتمندانه ای دریافت کرد و سلطان حسن دوم برای مقابله با چریک های مخالف (پلیساریو) کمک های نظامی دریافت کرد.
- اسرائیل: در کنار فروش نفت با تخفیف، خرید تسلیحات گسترده از این رژیم در واقع کمک بزرگ اقتصادی و امنیتی به اسرائیل محسوب می شد.
- کمک های دیگر: کمک یک میلیارد و 200 میلیون دلاری به شرکت های صنعتی انگلیس و ورود بی کیفیت خودروسازی (پیکان) بخشی دیگر از هزینه های رژیم بود.
در حالی که شاه یک میلیارد دلار برای تصفیه آب لندن کمک می کرد، مناطقی از تهران حتی از آب آشامیدنی سالم نیز محروم بودند.
همزمان با این اهدای عظیم ثروت به خارجی ها، وضعیت رفاهی و زیرساختی در داخل کشور فاجعه بار بود. در بخش بهداشت، دسترسی به خدمات پزشکی محدود بود و در بسیاری از روستاها و شهرها آب لوله کشی وجود نداشت. در حالی که شاه یک میلیارد دلار برای تصفیه آب لندن کمک می کرد، مناطقی از تهران حتی از آب آشامیدنی سالم نیز محروم بودند. نرخ بی سوادی بالا بود و زیرساخت های حیاتی کشور ناقص مانده بود.
این تناقض آشکار بین هزینه های خارج از کشور و نیازهای توسعه داخلی یکی از نقاط تاریک سیاست اقتصادی پهلوی است که توجه منتقدان را به خود جلب کرده است. مقایسه این رویکرد با سیاست های منطقه ای جمهوری اسلامی ایران ضروری است. کمکهای ایران در دوران انقلاب، چه در قالب حمایت از محور مقاومت و چه در پروژههای عمرانی در کشورهای همسایه، ماهیت کاملاً متفاوتی دارد. این هزینه تنها یک کمک مالی ساده نیست، بلکه یک سرمایه گذاری استراتژیک برای “بقا، امنیت پایدار و توسعه متقابل” است.
برخلاف دوران پهلوی که درآمد مازاد کشور به عنوان «باج» به قدرتهای غربی مانند انگلیس و فرانسه برای تضمین امنیت نظام داده میشد، هزینههای جمهوری اسلامی در منطقه مستقیماً با امنیت پایدار مرزها و مبارزه با تروریسم و تکفیری گره خورده است. امنیت مرزها و جلوگیری از نفوذ دشمن در منطقه هزینه هایی دارد که مستقیماً به امنیت ملی ایران می انجامد. بنابراین هرگونه مقایسه بین هدر رفت منابع ملی و «اخاذی» در دوران پهلوی با هزینه های هوشمندانه، امنیتی و دفاعی جمهوری اسلامی مقایسه ای نادرست است.
منبع : به گزارش میهن تجارت
